به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، رفراندوم انحلال مجلس هفدهم که به ابتکار دولت دکتر محمد مصدق در روز دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۳۳۲ در تهران و حومه برگزار شد، یکی از بحثبرانگیزترین رویدادهای تاریخ سیاسی معاصر ایران به شمار میرود. این همهپرسی از یک سو نخستین تجربه مراجعه مستقیم به آرای عمومی در تاریخ ایران بود و از سوی دیگر، به دلیل شیوه برگزاری و پیامدهای سیاسیاش، همچنان محل مناقشه تاریخپژوهان است.
در میان حاشیههای این رفراندوم، حضور زنان از همه چشمگیرتر بود. در سال ۱۳۳۲ زنان هنوز از حق قانونی رأی برخوردار نبودند و تا یک دهه بعد، در جریان اصلاحات سال ۱۳۴۱، این حق به رسمیت شناخته نشد. با این حال، گزارشهای مطبوعات آن روزها نشان میدهد که بسیاری از زنان، با وجود نداشتن حق رأی، در صفوف رأیدهندگان حاضر شدند و آرای خود را به صندوقها انداختند؛ اتفاقی که از منظر تاریخ مشارکت سیاسی زنان در ایران، رویدادی کمسابقه و قابل تأمل است.
روزنامههای اطلاعات و کیهان در شمارههای فردای رفراندوم، گزارشهایی از فضای رأیگیری، میزان مشارکت و حضور زنان منتشر کردند. در ادامه، متن این گزارشها را میخوانید.
اطلاعات، ۱۳ مرداد ۳۲ ص ۴ مامورین زنان را از سر صندوق آرا رد کردند
مطلب تازهای که در اخذ آرای دیروز جلب نظر میکرد حضور زنها در میان صفوف رایدهندگان بود. با اینکه قبلا از طرف فرمانداری اعلام شده بود که بانوان حق رای دادن ندارند وجود این عده غیرعادی به نظر میرسید و همه منتظر بودند که ببینند بالاخره خانمها هم رای خواهند داد یا خیر.
همین که ساعت هشت شد حوزهها شروع به کار کرد و اخذ رای شروع شد، وقتی که صف اول خانمها مقابل صندوق رسید و خواستند که ورقههای رای خود را به صندوق بریزند به آنها تذکر داده شد که حق رای دادن ندارند ولی آنها اصرار کرده میخواستند رای بدهند. بالاخره مامورین آنها را رد کردند. (اطلاعات سهشنبه ۱۳ مرداد ۱۳۳۲)
کیهان، سهشنبه ۱۳ مرداد ۱۳۳۲ چند زن رای خود را به صندوق انداختند!
در بین صفوف عدهای از بانوان نیز دیده میشدند ولی چون آنها حق رای نداشتند. هنگامی که به انجمن نزدیک میشدند از صفوف خارج شده و در خیابان بابهمایون مجددا به صفوف میپیوستند. دیروز گفته میشد در ابتدای امر که کسی متوجه نبود چند نفر از بانوان نیز وارد انجمن شده و رای خود را در صندوق انداختند ولی بلافاصله جلوی آنها گرفته شد در دست زنان و دختران شعارهایی بود که روی آن نوشته شده بود «زنان میخواهند در انتخابات رفراندوم حق رای داشته باشند.»
کسانی که شعار و یا پرچمی در دست داشتند حق ورود به انجمن نداشتند و به همین جهت قبل از رسیدن به انجمن رایدهنده ناچار بود شعار و پرچم خود را به دیگری بسپارد. (کیهان، ۱۳ مرداد ۱۳۳۲، ص ۵)
رای بانوان!
وقتی به یکی از بانوانی که میدان سپه آمده بود گفته شد شما که حق رای ندارید چرا به اینجا آمدید در جواب گفت: «در تصویبنامه مربوط به رفراندوم اسمی از بانوان به میان نیامده و در این باره سکوت اختیار شده است و از این نظر ما خیال کردیم شاید به ما حق رای بدهند.» (کیهان، ۱۳ مرداد ۱۳۳۲، ص ۵)
نوبت ما هم میرسد!
ولی بعدا معلوم شد علت این امر آن است که چون دولت ایران از لحاظ آزادی زنان در سازمان ملل تعهدی دارد و از طرفی قوانین ایران چنین آزادی را برای زنان نشناخته دولت ناچار شده است در تصویبنامه مزبور نسبت به آرای زنان سکوت اختیار کند.
وی میگفت: «ما تنها نیستیم سربازها هم حق رای ندارند» سربازی که در آن نزدیک بود میگفت: «مهم نیست نوبت ما هم میرسد!» (کیهان، ۱۳ مرداد ۱۳۳۲، ص ۵)
دخترها رای مینوشتند
پس از اینکه معلوم شد زنها حق شرکت در رفراندوم ندارند، عدهای از زنان و دختران که در میدان سپه حضور داشتند و اغلب منتسب به دستههای چپ بودند بیکار ننشسته و هرکدام مقداری تعرفه در دست گرفته برای اشخاص بیسواد رای مینوشتند و به دست آنها میدادند و آنان را تشویق میکردند که در رفراندوم شرکت کنند. (کیهان، ۱۳ مرداد ۱۳۳۲، ص ۵)
۲۵۹ کد مطلب 2255695
