امیرمهدی نادری: شعبان جعفری، مشهور به «شعبان بیمخ»، یکی از چهرههای پیچیده و تأثیرگذار تاریخ معاصر ایران است. نام او با رویدادهای سرنوشتسازی همچون انتخابات مجلس شانزدهم، واقعه ۹ اسفند ۱۳۳۱، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و انقلاب ۱۳۵۷ گره خورده است. بررسی زندگی او نیازمند نگاهی چندلایه است؛ لایه اول اسناد رسمی و گزارشهای امنیتی است که او را عاملی برای سرکوب مخالفان معرفی میکنند و لایه دوم روایت شخصی خود اوست که در کتاب «خاطرات شعبان جعفری» به کوشش هما سرشار ثبت شده است. این کتاب از این جهت حائز اهمیت است که از قسمت هایی از زندگی شعبان جعفری پرده برداری می کند که منحصر به کودتا نیست و مسیر تبدیل شدن شعبان جعفری به شعبون بیمخ را به نمایش می گذارد با همه فراز و نشیبهای آن.
از سنگلج تا خیابانهای تهران
شعبانعلی جعفری فرزند غلامعلی، در سال ۱۳۰۰ شمسی در محله سنگلج تهران متولد شد. سنگلج از محلههای سنتی و قدیمی جنوب تهران بود که شخصیتهای دیگری همچون رضاشاه پهلوی و آیتالله طباطبایی نیز ریشههایی در آن داشتند. شعبان تحصیلات رسمی را رها کرد و به ورزش باستانی روی آورد و بهتدریج در زمره پهلوانان زورخانهای قرار گرفت. نخستین گزارشهای ثبتشده از فعالیتهای خیابانی او به اواخر سال ۱۳۲۶ بازمیگردد، زمانی که در درگیری با مأموران تماشاخانه فردوسی و برهم زدن نمایشی از حزب توده، نزد حکومت وقت محبوبیتی کسب کرد. او مدتی نیز در لاهیجان ساکن بود، اما به دلیل شکایات متعدد مردمی و ایجاد اختلال در نظم عمومی، با حمایت دستگاههای امنیتی وقت از اتهامات تبرئه شد و به تهران بازگشت.
ورود جدی او به عرصه سیاست به انتخابات مجلس شانزدهم (۱۳۲۸) بازمیگردد. اسناد تاریخی نشان میدهند که او در این دوره به سازماندهی افراد برای تأثیرگذاری بر آرای مردم در جنوب تهران میپرداخت. روزنامه باختر امروز در ۳ آبان ۱۳۲۸ در مقالهای با عنوان «آخرین پرده کمدی انتخابات/ چاقوکشها در اطراف صندوقها چکار دارند؟» از حضور شعبان بیمخ و حسین رمضانیخی در محل شمارش آرا خبر داد. این نخستین بار بود که نام او به طور رسمی در مطبوعات به عنوان یک بازیگر سیاسی مطرح میشد. او در این دوران، بنا به اعتراف خودش، با زور و اجبار مردم را سوار اتوبوس میکرد و به پای صندوقهای رأی میبرد.
…
