ماجرای زنی که رسم جاهلی را به چالش کشید و شکست داد

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، بر اساس تفسیر المیزان، آیات ۱ تا ۶ سوره مجادله را می‌توان حول یک محور اصلی خواند، خدا حتی خصوصی‌ترین گفت‌وگوی انسان را می‌شنود و هیچ ظلمی، حتی اگر در قالب یک رسم اجتماعی پذیرفته شده باشد، از نگاه او پنهان نمی‌ماند.

گاهی یک گفت‌وگوی کوتاه، سرنوشت یک انسان را تغییر می‌دهد نه فقط به این دلیل که حرف مهمی در آن زده شده، بلکه چون ممکن است پشت همان گفت‌وگو، حقی نادیده گرفته شده باشد.

بنابر روایت فارس، آیات ابتدایی سوره مجادله با روایت ماجرای زنی آغاز می‌شود که برای بیان رنج و اعتراض خود به پیامبر(ص) مراجعه کرد و خداوند اعلام کرد که سخن او را شنیده است، «قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِی تُجَادِلُکَ فِی زَوْجِهَا». این آغاز، یک پیام روشن دارد، در منطق الهی، هیچ صدای حقی آن‌قدر کم‌اهمیت نیست که شنیده نشود.

صدایی که از یک خانه به آسمان رسید

علامه طباطبایی در المیزان، ماجرای آغاز سوره را ناظر به مسئله «ظهار» می‌داند، رسمی جاهلی که در آن مرد با گفتن عبارتی، همسرش را به مادر خود تشبیه می‌کرد و عملاً او را از زندگی زناشویی خارج می‌ساخت، بدون آنکه طلاق به معنای متعارف اتفاق افتاده باشد.

زن این ماجرا نزد پیامبر(ص) آمد و از وضعیت خود شکایت کرد. آیه نخست می‌گوید «وَاللَّهُ یَسْمَعُ تَحَاوُرَکُمَا» خدا گفت‌وگوی آن دو را می‌شنود. نکته مهم در نگاه المیزان این است که تعبیر «یسمع» تنها به معنای شنیدن صوت نیست بلکه نشان می‌دهد خداوند از گفت‌وگو، شکایت، وضعیت و حقیقت نهفته در آن آگاه است.

در واقع، قرآن از یک مسئله خانوادگی کوچک عبور می‌کند و یک اصل بزرگ را مطرح می‌سازد، یعنی عدالت الهی از جایی آغاز می‌شود که انسان تصور می‌کند مسئله‌اش دیده نمی‌شود.

یک جمله، سرنوشت یک زندگی را تعیین نمی‌کند

آیات بعدی، حکم «ظهار» را روشن می‌کنند. قرآن می‌گوید کسانی که همسرانشان را مادران خود می‌خوانند، سخنی نادرست و بی‌اساس بر زبان آورده‌اند «إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلَّا اللَّائِی وَلَدْنَهُمْ». مادر انسان کسی است که او را به دنیا آورده است، بنابراین تشبیه همسر به مادر، حقیقت خارجی ایجاد نمی‌کند.

علامه طباطبایی بر این نکته تأکید دارد که اسلام با این حکم، یک رسم جاهلی را از اعتبار می‌اندازد. صرف گفتن یک …