غرق شدن یک نفر در سد شهرچای ارومیه

جوان آنلاین: استان زنجان با دارابودن قدمتی دیرینه، آثار تاریخی بی‌نظیر و طبیعتی بکر، از مقاصد بالقوه گردشگری در ایران محسوب می‌شود. موقعیت ممتاز جغرافیایی زنجان که این استان را به دروازه شمال‌غرب کشور تبدیل کرده، ظرفیت‌های بی‌بدیلی در حوزه کشاورزی و تولید محصولات ارگانیک فراهم آورده که می‌تواند زمینه‌ساز رونق «گردشگری کشاورزی» باشد. با این حال، پارادوکسِ «ظرفیت بالا در مقابل ماندگاری پایین» همچنان چالش اصلی این دیار است، چراکه سالانه میلیون‌ها مسافر از این مسیر گذر می‌کنند، اما زنجان همچنان برای بسیاری، تنها یک معبر کوتاه برای رسیدن به مقصد است. در این میان، مدیریت شهری زنجان با درک ضرورت خروج از وضعیت «گذرگاهی»، اجرای پروژه‌های تحول‌آفرین را در دستور کار قرار داده است. تعریف و پیگیری پروژه‌های جدید گردشگری در محدوده سبزه‌میدان، گامی استراتژیک برای تغییر ماهیت شهر از یک گذرگاه به مقصدی دیدنی و ماندگار است. 

زنجان در شاهراه شمال‌غرب کشور، گنجینه‌ای از دیدنی‌هاست. از گنبد سلطانیه، یادگار معماری ایرانی-اسلامی، تا بازار تاریخی زنجان به عنوان طولانی‌ترین بازار سرپوشیده جهان، هر کدام راوی تاریخی کهن هستند. موزه مردان نمکی، رختشویخانه و طبیعت دل‌انگیز گاوازنگ، همواره گردشگران بی‌شماری را مجذوب می‌کند. کارشناسان معتقدند تقویت این ظرفیت‌ها نیازمند برگزاری مستمر رخداد‌های فرهنگی است. در همین راستا، برگزاری جشنواره‌های ملی و محلی در طول سال، زنجان را به قطبی برای گردشگران فرهنگ‌دوست تبدیل کرده است که نه تنها معرفی‌کننده هنر و صنایع دستی این سرزمین است، بلکه به پویایی اقتصاد محلی نیز کمک شایانی می‌کند. 

 سبزه‌میدان، احیای هویت شهری

زنجان امروز در میانه یک تحول ساختاری قرار دارد. مدیریت شهری با شناسایی گلوگاه‌های توسعه، تلاش می‌کند تا از یک شهر صرفاً عبوری، به مقصدی گردشگرپذیر تبدیل شود. در واقع، آنچه زنجان را از سایر شهر‌های تاریخی متمایز می‌کند، نه فقط بنا‌های خشتی و سنگی، بلکه پتانسیل بالای آن در تلفیق کشاورزی با گردشگری است. باغ‌های انگور، مزارع زیتون و محصولات استراتژیک این منطقه، قابلیت آن را دارند که به جاذبه‌ای برای گردشگران علاقه‌مند به طبیعت‌گردی و بومگردی تبدیل شوند، مشروط بر اینکه زیرساخت‌های لازم برای اقامت و ماندگاری فراهم آید. 

مدیریت شهری زنجان در یک حرکت هماهنگ با شورای شهر، نگاهی متفاوت به بافت تاریخی و مرکز شهر دارد. شهردار زنجان با تأکید بر اینکه مدیریت شهری برنامه‌های ویژه‌ای برای توسعه ظرفیت‌های گردشگری دارد، می‌گوید: «پروژه‌های جدید گردشگری در محدوده سبزه‌میدان تعریف شده است.»

منصور سلطانی‌محمدی می‌افزاید: «تلاش ما این است که پروژه‌هایی در تراز ملی در شهر زنجان تعریف و اجرا کنیم تا بتوانیم انتظارات شهروندان را برآورده کنیم.»

وی با اشاره به حساسیت‌های موجود می‌گوید: «حساسیت و مطالبه شهروندان نسبت به پروژه سبزه‌میدان و تذکراتی که از سوی رسانه‌ها مطرح می‌شود، مدیریت شهری را بر آن می‌دارد که با جدیت بیشتری موضوع را دنبال کند. براساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، این پروژه در ابتدای مهرماه به سرانجام می‌رسد.»

سلطانی‌محمدی استقبال شهروندان از پروژه سبزه‌میدان را رضایت‌بخش ارزیابی می‌کند و بیان می‌کند: «به سرانجام رسیدن پروژه‌هایی که سال‌ها به‌عنوان پروژه‌های نیمه‌تمام مطرح بودند، برای مدیریت شهری رضایت‌بخش است.» او می‌گوید: «پروژه سبزه‌میدان با همکاری شهرداری، شورای اسلامی شهر و شهروندان به نتیجه رسیده و این همکاری می‌تواند در اجرای سایر پروژه‌های شهری نیز ادامه پیدا کند.»

این مسئول همچنین به پروژه‌های مکمل اشاره می‌کند و می‌گوید: «پروژه ساماندهی دکل‌های فشار قوی موجود در شهر تعریف شده است که حدود یک تا یک‌ونیم سال برای اخذ مجوز‌های لازم پیگیری شد و امسال برای اجرای آن بودجه اختصاص یافته است. فاز نخست این پروژه طی ماه‌های آینده کلنگ‌زنی می‌شود و این طرح می‌تواند به عنوان مکمل پروژه سبزه‌میدان، ظرفیت جدیدی در حوزه گردشگری شهر ایجاد کند.»

شهردار زنجان با اشاره به پتانسیل‌های فرهنگی شهر زنجان بیان می‌کند: «برخی مجموعه‌ها مانند پارک خانواده برای بسیاری از شهروندان ناشناخته است، در حالی که این مجموعه ظرفیت مناسبی برای برگزاری برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی دارد. معرفی ظرفیت‌های موجود در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی و گردشگری باید با جدیت بیشتری دنبال شود تا شهروندان از ظرفیت‌های شهر شناخت بیشتری پیدا کنند.»

 تقویم رویدادها، بازوی محرک گردشگری

در کنار پروژه‌های عمرانی، برگزاری رویداد‌ها نقش کلیدی در جذب گردشگر دارد. در این میان، زنجان با برگزاری جشنواره‌های متعدد، تلاش دارد گردشگری فرهنگی، خوراکی و بومی را تقویت کند. 

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان زنجان، در گفت‌و‌گو با «جوان» به اهمیت این رویداد‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید: «جشنواره ملی آش زنجان یکی از قدیمی‌ترین جشنواره‌های غذای ایران است که همه ساله در شهر زنجان برگزار می‌شود و اقوام مختلف ایرانی در آن آش‌های محلی خود را تهیه و عرضه می‌کنند.»

مهدی باقری با اشاره به اهداف این جشنواره‌ها ادامه می‌دهد: «این جشنواره با هدف تبلیغ جاذبه‌های گردشگری و فرهنگی استان، ایجاد فضای اقتصادی و اشتغالزایی و معرفی صنایع‌دستی برگزار می‌شود. برنامه‌های متنوعی مانند مسابقه پخت آش، موسیقی سنتی، برنامه‌های آیینی و نمایشگاه صنایع‌دستی از بخش‌های این جشنواره است که به طور معمول در مهرماه در محل دایمی نمایشگاه‌های بین‌المللی کاسپین زنجان برگزار می‌شود.» او همچنین از سایر رویداد‌ها یاد می‌کند و می‌گوید: «جشنواره‌های بومی و محلی نیز از دیگر رخداد‌های مهم این شهر است که با محوریت آداب، رسوم و فرهنگ محلی در مناطق مختلف برگزار می‌شود و فرصت آشنایی با زندگی مردم محلی را فراهم می‌آورد.»

این مسئول لیست بلندبالایی از جشنواره‌ها را ذکر می‌کند که شامل، جشنواره جغور بغور، اقوام ایرانی، اکو، راه ابریشم، طعم امید و طعم گردشگری، بادبادک‌های نیک‌پی، جشنواره غذا‌های دانشجویی، جشنواره گلابگیری، جشنواره عشایری قره‌اغلانلو، جشنواره ساخت تندیس‌های یخی ایل داغی و جشنواره زیتون است. 

این رویداد‌ها در تقویم گردشگری کشور ثبت شده‌اند و به رشد کمی و کیفی گردشگری زنجان کمک می‌کنند. با این حال، برگزاری رویداد‌ها به‌تنهایی کافی نیست و زیرساخت‌ها باید همگام با این رویداد‌ها رشد کنند. 

 پروژه‌هایی با پیوست‌های اجتماعی و فرهنگی

نگاه مدیریت شهری زنجان تنها به المان‌های گردشگری محدود نمی‌شود. شهردار زنجان در خصوص پروژه جابه‌جایی ساکنان کوی فاطمیه اظهار می‌کند: «این پروژه در ظاهر یک طرح عمرانی است، اما دارای پیوست اجتماعی و فرهنگی نیز است. برای اجرای این پروژه سال‌ها پیگیری انجام شد و مجوز‌های لازم نیز دریافت شده است.» سلطانی‌محمدی تأکید می‌کند: «تجربه اجرای پروژه کوی فاطمیه می‌تواند الگویی برای اجرای طرح‌هایی باشد که در کنار کارکرد عمرانی، آثار و پیامد‌های اجتماعی و فرهنگی نیز دارند.»

همچنین حسین حمزلوپاک، رئیس شورای اسلامی شهر زنجان، بر ضرورت تداوم بهسازی معابر شهری تأکید کرده و می‌گوید: «اصلاح و مناسب‌سازی معابر باید با اولویت‌بندی مناسب دنبال شود.» وی با اشاره به موضوع مدیریت پسماند می‌افزاید: «زمان جمع‌آوری زباله نیز باید مورد بازنگری قرار گیرد تا ضمن کاهش مزاحمت‌های شهری، مشکلات ترافیکی ناشی از این عملیات کاهش یابد.»

در نهایت باید گفت که زنجان برای تبدیل شدن به مقصد تراز اول گردشگری، به ترکیبی از پروژه‌های سخت‌افزاری مانند سبزه‌میدان و نرم‌افزاری مانند جشنواره‌های آیینی نیاز دارد. تقویت حوزه گردشگری، نیازمند به کارگیری الزامات خاص آن است، چراکه زنجان با وجود ظرفیت‌های بالا در برگزاری جشنواره‌ها، همچنان از کمبود منابع مالی و سرمایه‌گذاری رنج می‌برد. رفع این مشکلات می‌تواند زنجان را از یک معبر عبوری، به نگینی درخشان در حوزه گردشگری شمال‌غرب کشور تبدیل کند. رسیدن به این هدف، نیازمند صبر، تداوم در پیگیری پروژه‌ها و مشارکت بخش خصوصی در کنار همت مدیریت شهری است.

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، روز سه‌شنبه و در بخش مهمی از نطق پیش از دستور جلسه علنی مجلس، با اشاره به شرایط جنگی کشور، بر ضرورت حفظ انسجام ملی، هماهنگی میان میدان نظامی و دیپلماسی و مقابله با فشارهای اقتصادی و جنگ شناختی تأکید و تصریح کرد‌: «خیابان، محل میتینگ‌های انتخاباتی نیست، بلکه باید محل بروز اتحاد مقدس و حضور همه مردم باشد».

لذا رئیس قوه مقننه از تریبون‌داران و صحنه‌گردانان خواست «از اقداماتی که موجب طرد گروه‌های اجتماعی و سیاسی دیگر می‌شود، پرهیز کنند». پیرو تأکیدات قالیباف بر انسجام داخلی، او گفت:‌ «دشمن در طراحی جدید خود به دنبال اعمال فشار اقتصادی و ایجاد شکاف در جامعه ایران است». از این‌رو رئیس مجلس هشدار داد: «هر فرد یا دستگاهی که با گفتار، رفتار یا تصمیمات خود موجب نارضایتی مردم یا تضعیف انسجام ملی شود، خواسته یا ناخواسته در زمین دشمن بازی می‌کند». در ادامه رئیس تیم مذاکره‌کننده ایرانی با اشاره به نقش فعالان سیاسی و رسانه‌ای هم تصریح کرد‌ «امر ملی جنگ نباید به عرصه رقابت‌های سیاسی تبدیل شود» و خواستار حفظ وحدت و پرهیز از اختلافات شد‌.

او بر بازگشت به فضای روزهای جنگ ۴۰‌روزه و حضور یکپارچه مردم با وجود تفاوت‌های سیاسی و اجتماعی تأکید کرد. رئیس مجلس، «جنگ شناختی را یکی از محورهای اصلی توطئه دشمن» دانست و بر نقش رسانه ملی در مقابله با آن تأکید و با انتقاد از عملکرد صداوسیما، «خواستار تبدیل رسانه ملی به کانون انسجام‌بخشی و امیدآفرینی برای همه ایرانیان، با وجود تفاوت‌های سیاسی و اجتماعی‌» شد‌. قالیباف با اشاره به حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، مقاومت مردم و نیروهای مسلح را عامل ناکامی دشمن دانست و عنوان کرد: «با هم‌افزایی میدان نظامی، دیپلماسی و حمایت مردم، این مقاومت به دستاوردهایی در عرصه سیاسی و حقوقی منجر شده است». رئیس مجلس با اشاره به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، مدعی شد: «آمریکا پس از پذیرش پایان جنگ، به تعهدات خود عمل نکرده و از این‌رو، میدان نظامی بار دیگر باید در کنار میدان دیپلماسی قرار گیرد».‌ قالیباف همچنین خاطرنشان کرد: «جمهوری اسلامی ایران تا زمان اجرای تعهدات آمریکا از‌جمله رفع محاصره، آزادسازی اموال بلوکه‌شده، رفع تحریم نفت، پایان تهدید و عملیات نظامی و اجرای دیگر تعهدات، تنگه را باز نخواهد کرد». به تعبیر او، «فرصت ایجادشده در پی تفاهم‌نامه و آتش‌بس برای افزایش تاب‌آوری اقتصادی و بازسازی توان دفاعی کشور مورد استفاده قرار گرفته و ایران متناسب با اقدامات دشمن آماده پاسخ خواهد بود». او در عین حال بر ضرورت توجه دولت به دیدگاه کارشناسان و منتقدان تأکید کرد و از نمایندگان، کارشناسان و فعالان رسانه‌ای خواست که در فرایند تصمیم‌سازی و اجرای تصمیمات نهایی، با دولت همراهی و هماهنگی داشته باشند. قالیباف همچنین گلایه‌های اقتصادی و انتقادهای سیاسی و اجتماعی مردم را بحق دانست، اما تصریح کرد «شرایط جنگی، زمان رقابت‌های سیاسی و انتخاباتی نیست».

‌

 مصادره خیابان و آینده ایران

هشدار قالیباف درباره اینکه «خیابان» نباید به محل میتینگ‌های انتخاباتی و رقابت‌های سیاسی بدل شود، صرفا یک تذکر سیاسی تکراری نیست؛ این سخن را می‌توان از منظر امنیت ملی و تاب‌آوری سیاسی‌-‌اجتماعی، نشانه‌ای از یک دغدغه مهم‌تر دانست، به‌خصوص که اکنون پارامترهای داخلی کشور در فضای تعلیق جاری بین جنگ و صلح، عملا به بغرنج‌تر‌شدن شرایط اقتصادی و معیشتی جامعه منجر شده است. بنابراین، خیابان‌ سرمایه‌ای ملی است که اگر در خدمت انسجام و همبستگی قرار گیرد، می‌تواند پشتوانه‌ای برای قدرت ملی در عبور از این مقطع به‌شدت بحرانی باشد؛ اما اگر به ابزار رقابت‌های سیاسی و صف‌بندی‌های جناحی تقلیل یابد، خود به یکی از مجاری فرسایش این قدرت تبدیل خواهد شد. در همین چارچوب، قالیباف در بخش مهمی از سخنان خود درباره احتمال افزایش قیمت بنزین هشدار داده و گفته است دشمن در کمین فرصت‌هایی برای ایجاد آشوب و پیوندزدن آن با اقداماتی نظیر ترور و تحرکات تجزیه‌طلبانه است. با توجه به جایگاه و سطح دسترسی رئیس مجلس به اطلاعات و روندهای تصمیم‌گیری، این اظهارنظر را نمی‌توان صرفا یک ارزیابی بدبینانه یا طرح یک سناریوی احتمالی تلقی کرد، بلکه دست‌کم می‌توان آن را هشداری جدی و واجد اهمیت درباره احتمال بهره‌برداری دشمن از شکاف‌های اجتماعی و اقتصادی دانست؛ هشداری که تا زمان روشن‌شدن ابعاد موضوع، نمی‌توان به‌سادگی از کنار آن گذشت.

خیابان در تاریخ سیاسی ایران‌ همواره بیش از یک فضای فیزیکی بوده است؛ عرصه‌ای برای ظهور اراده جمعی، اعلام همبستگی و در مقاطعی، بیان مطالبات اجتماعی. از همین رو، مسئله اصلی نه حذف خیابان از معادلات سیاسی، بلکه چگونگی حفظ شأن و کارکرد ملی آن است. خطر از جایی آغاز می‌شود که یک جریان سیاسی، خود را مترادف با خیابان بداند و از یک ظرفیت عمومی، ملک سیاسی خصوصی بسازد. این نگرانی در شرایط جنگی اهمیت مضاعف پیدا می‌کند. جامعه‌ای که تحت فشار اقتصادی، روانی و رسانه‌ای قرار دارد، بیش از هر زمان دیگری به سرمایه اجتماعی نیازمند است. اگر خیابان به میدان مصادره، صف‌بندی و حذف دیگری تبدیل شود، آنچه فرسوده می‌شود صرفا یک فضای سیاسی نیست؛‌ اعتماد عمومی و ظرفیت همبستگی ملی است. از سوی دیگر، نباید از آسیب معکوس نیز غافل شد. تقلیل خیابان به صرفا «صحنه اتحاد» و نادیده‌گرفتن تنوع مطالبات و صداهای موجود در جامعه، خود می‌تواند به شکاف و بیگانگی اجتماعی دامن بزند. انسجام پایدار با یکدست‌سازی حاصل نمی‌شود؛ با به‌ رسمیت‌ شناختن تفاوت‌ها و تبدیل آنها به امکان گفت‌وگو و مشارکت حاصل می‌شود. بنابراین، هشدار درباره مصادره خیابان را باید جدی گرفت، اما راه‌حل آن نیز روشن است؛ اینکه خیابان نباید ملک هیچ جناحی باشد؛ همان‌گونه که نباید از آن برای حذف هیچ بخش مشروعی از جامعه استفاده شود. در شرایط جنگی، بزرگ‌ترین خطای راهبردی آن است که ظرفیت ملی به ابزار منازعه داخلی تبدیل شود؛ زیرا در چنین وضعیتی، جامعه پیش از آنکه در برابر فشار بیرونی آسیب ببیند، ممکن است از درون دچار فرسایش شود.

 غلامعلی رجایی: هشدار قالیباف دیرهنگام بود؛ خیابان از همان روزهای اول جنگ رمضان مصادره شده است

هشدار محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، درباره سوءاستفاده سیاسی از «خیابان» و ضرورت جلوگیری از تبدیل آن به عرصه رقابت‌های سیاسی و جناحی، در شرایطی مطرح شده که به گفته غلامعلی رجایی، سوء‌استفاده یا مصادره خیابان از مدت‌ها قبل آغاز شده است. این فعال سیاسی و پژوهشگر در گفت‌وگو با «شرق» اذعان دارد: «شاید اگر این هشدار رئیس مجلس زودتر مطرح می‌شد، می‌توانست اثرگذاری بیشتری داشته باشد»؛ با این حال، به باور مشاور مرحوم آیت‌الله هاشمی، «هنوز هم می‌توان از ظرفیت چنین تذکری برای بازگرداندن خیابان به جایگاه ملی آن استفاده کرد».

این استاد دانشگاه با اشاره به روزهای نخست جنگ رمضان خاطرنشان می‌کند:‌ «در همان روزها و هفته‌های ابتدایی مشخص بود که بخشی از جریان‌های افراطی تلاش دارند خیابان را از کلیت جامعه جدا کرده و آن را به قلمرو خود تبدیل کنند و کردند». به گفته رجایی، «نشانه آشکار و ‌‌کتمان‌نشدنی این مسئله را می‌شود در شعارها و ادبیاتی مشاهده کرد که تلاش داشته و دارد جامعه را به دوگانه‌های سیاسی و اعتقادی خاص محدود کند و بخشی از مردم را از حضور در عرصه عمومی کنار بزند». این فعال سیاسی معتقد است ‌«در جریان جنگ اخیر، آنچه در خیابان شکل گرفت، بیش از آنکه صرفا یک حضور سیاسی یا مذهبی باشد، تبلور هویت ایرانی بود. یعنی کلیت جامعه ایران، با همه تفاوت‌های مذهبی، سیاسی و اجتماعی، در برابر تهدید خارجی حول مفهوم ایران و تمامیت سرزمینی کشور قرار گرفت‌». بنابراین از نگاه رجایی، «نادیده‌گرفتن این واقعیت و تلاش برای قالب‌بندی این حضور در چارچوب‌های محدودتر، به معنای از دست دادن بخشی از ظرفیت اجتماعی ایجادشده در جریان جنگ و روزهای پس از آن بود که تاکنون ادامه دارد». ‌‌مشاور مرحوم آیت‌الله هاشمی این را هم گوشزد کرد «هرچند مدت‌هاست خیابان عملا توسط یک جریان مصادره شده، اما باید تلاش کرد و نباید اجازه داد که هویت ایرانی به حاشیه رانده شود». چراکه او معتقد است «هرگونه تلاش برای افراطی‌کردن فضای عمومی در جهت مصادره و قبضه کامل خیابان توسط یک طیف و جناح خاص سیاسی و افزودن برچسب‌های تند به مقامات و مسئولان و مذاکره‌کنندگان یا طرح مطالبات و احساسات عمومی تند که با واقعیات جاری داخلی و منطقه‌ای و بین‌المللی همخوان نیست، می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد و بخشی از جامعه را از عرصه عمومی دور کند». به باور رجایی، «در مقاطعی که سخن از محاکمه، اعدام و تهدیدهای شدید در خیابان مطرح شد، این روند تشدید شد و خیابان بیش از پیش از یک ظرفیت عمومی فاصله گرفت». به همین دلیل این فعال و تحلیلگر سیاسی مجددا به «شرق» می‌گوید «قالیباف اگر زودتر نسبت به این روند هشدار می‌داد، احتمالا تأثیر بیشتری داشت». با این حال چون مشاور مرحوم آیت‌الله هاشمی، سیاست و جامعه را جزء پدیده‌های «سیال» و «پویا» می‌داند، این احتمال را می‌دهد که «هشدار دیرهنگام نیز بتواند بر مسیر تحولات اثر بگذارد».

بخش دیگری از این گفت‌وگو به هشدار قالیباف درباره احتمال سوءاستفاده دشمن از نارضایتی‌های ناشی از مسائل اقتصادی، به‌ویژه موضوع بنزین و پیوندزدن آن به مقوله خیابان، اختصاص دارد و رجایی این هشدار را جدی و بجا ارزیابی می‌کند و متذکر می‌شود که «دولت در شرایط فعلی نباید به سمت افزایش قیمت بنزین حرکت کند».‌ این مدرس دانشگاه با وجود اعتراف به وضعیت دشوار بودجه دولت می‌گوید: «افزایش قیمت بنزین ممکن است در کوتاه‌مدت منابعی برای دولت ایجاد کند، اما در شرایط فعلی می‌تواند هزینه‌های اجتماعی و سیاسی سنگینی به دنبال داشته باشد». از نگاه رجایی، «در شرایطی که فشار معیشتی بر مردم افزایش یافته و سایه جنگ همچنان بر کشور سنگینی می‌کند، هر تصمیم اقتصادی باید با حساسیت مضاعف نسبت به پیامدهای اجتماعی آن اتخاذ شود».

رجایی هشدار می‌دهد «افزایش فشارهای اقتصادی می‌تواند زمینه نارضایتی و حتی نافرمانی مدنی را فراهم کند»؛ از همین رو، به اعتقاد مشاور مرحوم آیت‌الله هاشمی، «جلوگیری از افزایش قیمت بنزین در شرایط کنونی تصمیمی ضروری است». در نهایت، از منظر این تحلیلگر سیاسی، «حفظ خیابان به‌عنوان یک سرمایه ملی مستلزم آن است که هیچ جریان سیاسی یا ایدئولوژیک خود را مالک انحصاری آن نداند؛ زیرا در مقطع حساس کنونی، مصادره خیابان می‌تواند به جای تقویت انسجام، به فرسایش آن منجر شود».

 عیسی چمبر: پتانسیل خیابان یک پتانسیل ملی است که نباید در خدمت یک جریان سیاسی خاص قرار نگیرد

عیسی چمبر هم به عنوان دیگر کارشناس در گفت‌وگو با «شرق»، نگاه بدبینانه رجایی را ندارد و با ارزیابی معتدل‌تری، هشدار قالیباف را تحلیل می‌کند. البته وی ابتدا یادآور می‌شود که «از ابتدای انقلاب، «خیابان» همواره یکی از عناصر مؤثر در تحولات سیاسی ایران بوده، اما در شرایط کنونی، نحوه مواجهه با آن اهمیتی دوچندان پیدا کرده است». عضو شورای مرکزی حزب ندای ایرانیان با اشاره به سابقه تاریخی نقش خیابان در تحولات سیاسی ایران می‌گوید «این پدیده، از دوران انقلاب تا امروز، همواره یکی از پارامترهای اثرگذار در معادلات سیاسی بوده است»؛ با این حال، به باور وی، «خیابان در شرایط جدید شکل متفاوتی به خود گرفته و می‌توان آن را در کنار میدان، دولت و دیپلماسی، یکی از اضلاع مؤثر در مربع قدرت ملی دانست. از این منظر، خیابان زمانی می‌تواند به تقویت قدرت ملی کمک کند که در امتداد سایر اضلاع و در جهت افزایش انسجام و همبستگی قرار گیرد». با چنین برداشتی است که این فعال سیاسی اصلاح‌طلب درباره هشدار قالیباف باور دارد که «مسئله اصلی دقیقا در همین نقطه نهفته است که اگر خیابان به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های قدرت ملی در خدمت تقویت سایر اضلاع قرار گیرد، می‌تواند به افزایش تاب‌آوری کشور کمک کند؛ اما اگر گروهی تلاش کنند آن را در برابر میدان، دولت یا دیپلماسی قرار دهند، کارکرد آن از «انسجام» به «انشقاق» تغییر خواهد کرد». به تعبیر معاون سیاسی پیشین حزب ندای ایرانیان، «هشدار رئیس مجلس را باید از این منظر جدی گرفت، زیرا هیچ ظرفیت ملی نباید به ابزار یک جریان یا جناح خاص تبدیل شود».

علی‌رغم آنچه گفته شد، این چهره سیاسی درباره دیربودن هشدارهای قالیباف یا نگرانی درباره امکان مصادره کامل خیابان از سوی یک جریان سیاسی را چندان پررنگ نمی‌داند و دلیل آن را «تکثر» موجود در خیابان عنوان می‌کند. در همین باره، چمبر معتقد است «آنچه در تجمعات و حضورهای خیابانی مشاهده می‌شود، از نظر سیاسی و حتی اعتقادی متکثر است و همین تکثر می‌تواند مانعی در برابر تلاش هر جریان خاص برای ادعای مالکیت بر خیابان باشد». عضو کمیته تشکیلات حزب ندای ایرانیان در عین حال تأکید می‌کند که «این مسئله نباید موجب نادیده‌گرفتن هشدارهایی از جنس هشدار قالیباف شود». چون از دیدگاه چمبر، «پتانسیل خیابان یک پتانسیل ملی است و باید مراقبت کرد که این ظرفیت در خدمت یک جریان سیاسی خاص قرار نگیرد».

این تحلیلگر سیاسی در ادامه، درباره احتمال قرارگرفتن خیابان در برابر سایر اضلاع قدرت نیز می‌گوید «اگر خیابان در مقابل میدان یا دیپلماسی قرار گیرد، اساسا فلسفه وجودی خود را زیر سؤال برده است». از نگاه او، «هشدار قالیباف دقیقا ناظر بر همین نقطه است؛ زیرا در شرایط جنگی، تقابل میان مؤلفه‌های قدرت ملی می‌تواند به جای تقویت تاب‌آوری، به فرسایش آن منجر شود». چمبر در بخش دیگری از گفت‌وگویش با «شرق» به دشواری نمایندگی خیابان اشاره می‌کند و تأکید دارد «خیابان برخلاف نهادهایی که از مسیر انتخابات و سازوکارهای رسمی نمایندگی شکل می‌گیرند، نماینده مشخص و واحدی ندارد؛ بنابراین هر جریان سیاسی می‌تواند مدعی شود که سخنگوی خیابان است». از این حیث و به اعتقاد او، «همین فقدان نمایندگی روشن، یکی از نقاط آسیب‌پذیر خیابان در برابر مصادره سیاسی است». در نهایت، چمبر تصریح می‌کند «مسئله اصلی نه حذف خیابان از معادلات سیاسی، بلکه جلوگیری از تبدیل آن به ابزاری برای تقابل و انشقاق است؛ چراکه در شرایط حساس کنونی، هر ظرفیتی که بتواند به انسجام ملی کمک کند، نباید به میدان رقابت‌های جناحی و پروژه‌های سیاسی تقلیل یابد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.

کلیات طرح «مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهاد‌های بیگانه در کشور» روز یکشنبه ۲۵ مرداد ۱۴۰۵ (۱۶ اوت ۲۰۲۶) با ۱۸۳ رأی موافق، چهار رأی مخالف و پنج رأی ممتنع از مجموع ۲۵۸ نماینده حاضر در مجلس تصویب شد.

 این طرح در جریان بررسی کلیات، موضوعاتی مانند نحوه مواجهه با ارتباط اشخاص با نهاد‌ها و اتباع خارجی، همکاری‌های علمی با مراکز خارج از کشور و ارتباط رسانه‌ای با رسانه‌های خارجی را مطرح کرده است؛ موضوعاتی که بحث درباره مرز میان «مقابله با نفوذ» و «محدود کردن ارتباطات عادی جامعه» را داغ کرده‌اند.

با این حال، جزئیات و مواد طرح هنوز به تصویب نهایی مجلس نرسیده است و برخی مطالب منتشرشده درباره مجازات‌های مشخص، مربوط به متن پیشنهادی و مراحل بررسی طرح است، نه قانون لازم‌الاجرا.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده از متن پیشنهادی، ارتباط با رسانه‌های آمریکایی یا اسرائیلی و رسانه‌هایی که از سوی آمریکا یا اسرائیل تأمین مالی می‌شوند، ممکن است مشمول ممنوعیت و مجازات حبس شش ماه تا دو سال شود. همچنین مصاحبه با سایر رسانه‌های خارجی، ارتباط با برخی نهاد‌های غیرایرانی و همکاری علمی با مراکز خارجی خارج از فهرست مجاز، در متن پیشنهادی با محدودیت‌هایی مواجه شده است؛ اما این موارد هنوز قانون نهایی محسوب نمی‌شوند.

مصطفی هاشمی‌طبا، فعال سیاسی، در گفت‌و‌گو با فرارو با انتقاد از رویکرد این طرح می‌گوید: «این طرح در واقع متهم کردن مردم به جاسوسی است، نه طرح پیدا کردن جاسوس‌ها.» او تأکید می‌کند که در شرایطی که روش‌های نفوذ و جاسوسی بسیار پیچیده‌تر از گذشته شده است، نمی‌توان با محدود کردن روابط علمی، اجتماعی و حرفه‌ای مردم با جهان، به جنگ شبکه‌های اطلاعاتی رفت و هم‌زمان انتظار داشت اعتماد عمومی نیز حفظ شود.

این طرح به جای جاسوس‌ها، مردم را هدف گرفته است

مصطفی هاشمی‌طبا درباره طرح جدید مجلس برای مقابله با نفوذ گفت: «این طرح در واقع متهم کردن مردم به جاسوسی است، نه طرح پیدا کردن جاسوس‌ها. در این طرح حتی استادان دانشگاه از ارتباطات علمی منع شده‌اند. این، نشانه بی‌اعتمادی به مردم است.»

او تاکید کرد: «این روز‌ها جاسوسی از این طریق انجام نمی‌شود. جاسوسی این نیست که یک نفر را با مو‌های بور به کشور دیگری بفرستند و به او بگویند برو جاسوسی کن. جاسوس در لباس دوستان و افراد موجه ظاهر می‌شود و ابزار‌های جاسوسی نیز بسیار پیچیده‌تر از اینهاست. مردم نباید تحت فشار و در قفس قرار بگیرند و شرایط لازم برای زندگی عادی را از دست بدهند.»

وی افزود: «وقتی استاد دانشگاه برای همکاری علمی با یک دانشگاه خارجی، پژوهشگر برای ارتباط با یک مرکز علمی یا فردی برای گفت‌وگوی حرفه‌ای با یک رسانه خارجی احساس کند که ممکن است متهم شود، در واقع مرز میان ارتباط عادی و جاسوسی را از بین برده‌ایم. ارتباط علمی با جهان یک امر طبیعی است.»

هاشمی طبا ادامه داد: «دانشگاه بدون ارتباط با دانشگاه‌های دیگر نمی‌تواند رشد کند. پژوهشگر باید مقاله بفرستد، در کنفرانس شرکت کند، با استاد خارجی گفت‌و‌گو داشته باشد و تبادل علمی انجام دهد. اگر قرار باشد با همه این ارتباطات از سر سوءظن برخورد شود، نتیجه آن پیشرفت علمی نیست، بلکه بسته شدن فضای علمی کشور است.»

این فعال سیاسی گفت: «من اصلاً نمی‌گویم با جاسوسی و نفوذ مقابله نکنیم؛ اتفاقاً باید با جاسوس واقعی بسیار جدی برخورد کرد. اما باید جاسوس را از آدم عادی تشخیص داد. نمی‌شود برای پیدا کردن چند جاسوس، میلیون‌ها نفر را تحت فشار قرار داد و ارتباطات طبیعی مردم را محدود کرد.»

جاسوس واقعی با محدود کردن ارتباطات پیدا نمی‌شود

هاشمی طبا درباره نقش دولت در چنین طرح‌هایی گفت: «اصلاً دولت قادر نیست به این شکل مردم را پایش کند. از دید من، این روش، روش خوبی نیست. این روز‌ها در سراسر جهان فناوری‌های جاسوسی بسیار پیشرفته شده‌اند و بعید است بتوان با چنین طرح‌هایی جاسوسان را پیدا کرد.»

او ادامه داد: «با این نوع طرح‌ها، به جای اینکه بتوانیم جاسوس واقعی را شناسایی کنیم، در واقع به نارضایتی مردم دامن می‌زنیم. امروز جاسوسی شکل بسیار پیچیده‌ای پیدا کرده است. دیگر مسئله این نیست که یک نفر را به کشور دیگری بفرستند و به او بگویند اطلاعات جمع کن. شبکه‌های اطلاعاتی، فناوری‌های ارتباطی، روش‌های جمع‌آوری داده و ابزار‌های جدید بسیار پیچیده شده‌اند؛ بنابراین اگر تصور کنیم با ممنوع کردن چند نوع ارتباط می‌توانیم مسئله نفوذ را حل کنیم، تصور درستی نیست.»

وی افزود: «اگر کسی واقعاً تحت هدایت یک سرویس اطلاعاتی خارجی فعالیت می‌کند، باید دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی با ابزار‌های تخصصی خودشان او را شناسایی کنند. این کار با وضع یک قانون عمومی برای همه مردم انجام نمی‌شود.

اگر قرار باشد هر شهروندی که با یک خارجی ارتباط دارد، هر استادی که با یک دانشگاه خارجی همکاری می‌کند یا هر روزنامه‌نگاری که با یک رسانه خارجی صحبت می‌کند، در مظان اتهام قرار بگیرد، دیگر تشخیص جاسوس واقعی بسیار دشوار می‌شود.»

نمی‌شود مردم را در قفس گذاشت

این تحلیلگر سیاسی با اشاره به تأثیر چنین طرح‌هایی بر مردم گفت: «مردم نباید تحت فشار قرار بگیرند و در قفس گذاشته شوند؛ به‌گونه‌ای که شرایط لازم برای زندگی عادی را از دست بدهند. مردم باید بتوانند زندگی کنند، کار کنند، درس بخوانند، با دنیا ارتباط داشته باشند و فعالیت اجتماعی و علمی انجام دهند.»

هاشمی طبا تاکید کرد: «اگر همه اینها به موضوعی امنیتی تبدیل شود، جامعه خسته می‌شود. ما نباید تصور کنیم هر ارتباطی با خارج از کشور به معنای نفوذ است. کشور‌ها با یکدیگر ارتباط دارند؛ دانشگاه‌ها، رسانه‌ها، اقتصاد و فرهنگ نیز بدون ارتباط با جهان نمی‌توانند پیشرفت کنند.»

اگر این ارتباطات را محدود کنیم، خودمان را از امکاناتی که دنیا در اختیار دارد محروم کرده‌ایم.»

وی ادامه داد: «اینکه یک استاد دانشگاه با دانشگاهی در خارج از کشور ارتباط داشته باشد، به‌خودی‌خود جاسوسی نیست. ممکن است کسی از این ارتباط سوءاستفاده کند، اما باید همان مورد مشخص بررسی شود. نمی‌توان اصل ارتباط را جرم دانست و بعد انتظار داشت جامعه علمی کشور با دنیا ارتباط داشته باشد.»

این طرح هم مانند طرح حجاب نتیجه معکوس می‌دهد

هاشمی‌طبا درباره تبعات چنین طرحی گفت: «این طرح نیز مانند سایر طرح‌هایی که باعث نارضایتی و دلخوری مردم شدند و سپس کارایی نداشتند، عملاً مضر است. مدتی پیش طرح حجاب به راه افتاد و به جای اینکه بتواند مردم را به سمت حجاب متمایل کند، آنان را از این موضوع دور و دورتر کرد. اکنون نیز در کشور با وضعیتی مواجهیم که بی‌حجابی به‌طور گسترده دیده می‌شود.»

او گفت: «در آن طرح نیز به جای اینکه برای آقایان و خانم‌ها کار فرهنگی انجام شود، تصمیم گرفته شد اقدامات سلبی مانند بستن، زدن و گرفتن انجام شود. این نوع رفتار‌ها کاملاً نتیجه معکوس می‌دهد.»

وی افزود: «در مسائل اجتماعی، این مسئله را بار‌ها دیده‌ایم. در موضوع نفوذ نیز اگر مردم احساس کنند هر ارتباطی می‌تواند برای آنها دردسر ایجاد کند، به جای اینکه احساس امنیت کنند، احساس ناامنی خواهند داشت. این برای کشور خوب نیست. امنیت باید به مردم آرامش بدهد، نه اینکه مردم دائماً نگران باشند مبادا یک ارتباط عادی برای آنها پرونده ایجاد کند.»

حتی دولت هم در اجرای طرح‌های ضربتی عاجز می‌ماند

این فعال سیاسی تأکید کرد: «وقتی طرح‌های ضربتی و بدون منطق در کشور اجرا می‌شوند، حتی دولت هم از اجرای آنها عاجز می‌ماند. اتفاقاً اگر این نوع طرح‌ها وجود نداشته باشند، سوءاستفاده بیگانگان نیز می‌تواند به حداقل برسد.»

هاشمی طبا گفت: «قانون باید قابل اجرا باشد. نمی‌شود قانونی تصویب کرد که دامنه آن آن‌قدر گسترده باشد که دولت، دستگاه قضایی و دستگاه‌های نظارتی نتوانند آن را به‌طور دقیق اجرا کنند. وقتی قانون بیش از اندازه کلی باشد، ممکن است تفسیر‌های مختلفی از آن صورت بگیرد و این مسئله خود مشکل‌ساز شود.»

وی ادامه داد: «برای مقابله با نفوذ باید سراغ نفوذ واقعی رفت. باید ابزار‌های اطلاعاتی قوی داشت، شبکه‌های جاسوسی را شناخت و کسانی را که واقعاً با سرویس‌های بیگانه همکاری می‌کنند، شناسایی کرد.»

این تحلیلگر تاکید کرد: «اگر به جای این کار، مردم، دانشگاه‌ها، رسانه‌ها و ارتباطات عادی جامعه با جهان را محدود کنیم، نتیجه‌ای که به دست می‌آوریم ممکن است دقیقاً خلاف چیزی باشد که می‌خواهیم. کشور برای مقابله با دشمن به اعتماد مردم نیاز دارد.

بنابراین، من معتقدم مقابله با نفوذ باید به‌گونه‌ای باشد که هم امنیت کشور حفظ شود و هم زندگی عادی مردم مختل نشود. نمی‌توان برای پیدا کردن جاسوس، همه مردم را در جایگاه متهم قرار داد.»