اکوایران: معادلهٔ سادهٔ «بنزین ارزان» برای اقتصاد ایران نهتنها گرانتر از آن است که تصور میشد، بلکه حالا قیمت هر لیترِ آن با شغل و رفاهِ هزاران خانوادهٔ شهری در حومه پایتخت گره خورده است. «هیچ چیز رایگانی در اقتصاد وجود ندارد.» ؛ این جملهای است که سالها در ادبیات اقتصادی نقش بسته و در بسترهای گوناگون با توجه به شرایط جامعه خود را بروز میدهد. ممکن است به خود بگویید مثلا اگر فردی به من بلیت یک فیلم سینمایی را هدیه کند، منفعتی به من رسیده که کاملا رایگان بوده است اما به این فکر نکردید که هزینه تماشای یک فیلم رایگان را زمان خود دادهاید. در سطح جامعه نیز این تعریف صادق است با این تفاوت که توزیع یک کالا یا خدمات رایگان لزوما برای فرد گیرنده هزینهبردار نیست بلکه میتواند هزینه خود را در سطح جامعه تحمیل کند.
این روزها مسئله بنزین ارزان نقل محافل اقتصادی شده، طوریکه راهکار افزایش قیمت بدون چون و چرا روی میز سیاستگذار قرار گرفته است. اما آیا این بنزین ارزان، برای جامعه هم ارزان تمام شده یا گران؟
بنزین ارزان صرفا یک نهاده در دسترس برای فعالیتهای خدماتی نیست، بلکه توسعهدهنده شبکهای از حملونقل و تولیدات صنعتی با محوریت نهاده ارزان قیمت است. شبکهای که در آن ایجاد شغل و رفاه در شهرهای حومه پایتخت از معنا تهی شده چرا که میتوان با حمل و نقلی ارزان قیمت به بازار کار در مرکز تهران متصل شد.
بنزین ارزان قیمت ساختاری را شکل داده که تغییر آن نیازمند فعالسازی مولفههایی است که تا کنون از چشم سیاستگذار دور مانده است. برای مثال سیاستگذار باید شرایطی را فراهم کند که ایجاد کسب و کار و استفاده از حمل و نقل عمومی مناسب در هر شهری در صدر اولویتها قرار بگیرد. طبیعتا برای نیل به این هدف نیز کنترل تورم، ایجاد رشد اقتصادی و آزادسازی تجارت با جهان از ملزومات است.
حالا فرض کنید دولت در طرح بنزینی خود بدون اینکه ملزومات مذکور را رعایت کند، قیمت بنزین آزاد را از ۵ هزار تومان به ۲۵ هزار تومان افزایش دهد. (باید دقت داشت که این یک فرض است و هنوز دولت درباره طرح بنزین تصمیم نهایی خود را اتخاذ نکرده است) در این شرایط هزینه افرادی که با خودروی شخصی به قصد کار از شهرهای حومه تهران به پایتخت سفر …
