طی دو روز گذشته رسانههای آمریکایی به صورت مکرر مدعی ایجاد یک کریدور تحت حاکمیت آمریکا برای انتقال نفتکشها خارج از تسلط ایران در تنگه هرمز شدهاند. وزیر انرژی آمریکا هفته گذشته مدعی شد که با حمایت نظامی آمریکا روزانه ۱۵ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور میکند. اما آیا این ادعاها نسبتی با واقعیت میدانی دارند؟ در ادامه ادعاهای مطرحشده از سوی رسانههای غربی در سه محور اصلی بررسی و راستیآزمایی شدهاند. ۱. ادعای ایجاد «کریدور امن آمریکایی» و سهم ۸۰ درصدی مسیر عمانی (۱۰ تا ۲۹ مرداد)
پایگاه اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی مدعی شده است: «ارتش آمریکا طی چند هفته گذشته یک کریدور ناوبری در جنوب تنگه هرمز و امتداد سواحل عمان ایجاد کرده و حدود ۱۰ میلیون بشکه نفت در روز از این مسیر عبور میکند.» شبکه سیانان نیز با استناد به تحلیل همایون فلکشاهی، تحلیلگر ارشد Kpler ادعا کرده است: «بیش از ۸۰ درصد ترددهای مایعات در دو هفته گذشته از مسیر عمانی یا بهصورت ترددهای تاریک انجام شده که نشان میدهد ایران تسلط خود را بر تنگه حداقل بهطور جزئی از دست داده است.»
راستیآزمایی: نادرست و گمراهکننده
بر اساس دادههای دقیق مؤسسه رهگیری Kpler، از ۱۰ تا ۲۹ مرداد (۱ تا ۱۹ اوت)، در مجموع ۲۳۶ فروند شناور از تنگه هرمز عبور کردهاند. از این تعداد، ۸۳ فروند به صورت کاملاً آشکار از مسیر شمالی (تحت نظارت ایران) تردد کردهاند و تنها ۳ فروند شناور از مسیر رسمی عمانی عبور داشتهاند. ۱۴۸ شناور باقیمانده (حدود ۶۰ درصد کل ترددها) سامانههای رهگیری خود را خاموش کردهاند (تردد تاریک).
ارجاع دادن کل «ترددهای تاریک» به کریدور آمریکایی، دستکاری در تحلیل آماری است؛ چرا که بخش قابل توجهی از این کشتیهای تاریک اتفاقاً در حال حمل نفت ایران و دور زدن تحریمها و محاصره هستند. مارک ایوب، پژوهشگر و مشاور سیاستگذاری انرژی در اینباره تصریح میکند: «تعدادی از شناورهای ایرانی نیز از طریق مسیر عمانی و اغلب با انجام انتقالهای کشتیبهکشتی (STS) در حال تردد هستند تا از تحریمهای علیه ایران و محاصره آمریکا عبور کنند. آنها محموله خود را به عمان میفرستند، اسناد محمولهها را تغییر میدهند تا به عنوان صادرات عمان به نظر برسد و سپس آن را روانه بازار نفت میکنند.»
همچنین محمد رفیق حالیتیم، مدیر ارشد در مؤسسه Kpler در گفتگو با الجزیره تأکید کرده است: «به دلیل ماهیت ترددهای تاریک، بسیار دشوار است که تعیین کنیم چه سهمی از آنها از مسیر عمانی استفاده کردهاند و تأیید مسیر دقیق آنها با دادههای موجود ممکن نیست.»
به گفته مارک ایوب: «ایران همچنان ظرفیت قابل توجهی برای ایجاد اختلال در ترافیک دریایی دارد و در وضعیت موجود تسلط خود را از دست نداده است.» ۲. ادعای صادرات ۱۰ تا ۱۵ میلیون بشکه نفت در روز و بازگشت به شرایط عادی
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا هفته گذشته در شبکه اجتماعی ایکس مدعی شده است: «مجموع نفت عبوری از تنگه و مسیرهای جایگزین به حدود ۱۵ میلیون بشکه در روز رسیده که به میانگین ۲۰ میلیون بشکهای پیش از جنگ نزدیک است.» اکسیوس نیز ادعا کرده در برخی شبها بین ۱۵ تا ۲۰ میلیون بشکه نفت از خلیج فارس خارج میشود.
راستیآزمایی: مبالغهآمیز و تعارض با آمارهای میدانی
دادههای مؤسسات Kpler و Vortexa نشان میدهند میانگین واقعی تردد نفت خام و فرآوردهها از تنگه هرمز پس از آغاز درگیریها بسیار پایینتر از ارقام ادعایی است. طبق دادههای Kpler، در بازه ۱۰ تا ۲۹ مرداد تنها ۱۱۲ فروند شناور حامل نفت و گاز از تنگه عبور کردهاند که معادل روزانه کمتر از ۶ فروند شناور است، در حالی که پیش از جنگ روزانه حدود ۱۳۰ فروند شناور از این تنگه عبور میکردند.
مت اسمیت، مدیر تحقیقات کالا در مؤسسه Kpler میگوید: «تطبیق دادن فاصله میان آنچه ما در دادهها میبینیم و آماری که وزیر انرژی آمریکا نقل میکند غیرممکن است.» ۳. ادعای برقراری امنیت کامل و خنثیسازی تهدیدها
اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی ادعا کرده است: «سامانههای راداری ایران تضعیف شده و نیروی دریایی آمریکا بیشتر حملات پهپادی و موشکی را رهگیری میکند.»
راستیآزمایی: نادرست و متناقض با وضعیت بازار
پاسخ بازار جهانی انرژی به این ادعاها کاملاً متفاوت است. قیمت نفت برنت به ۹۲.۹ دلار و هزینه بیمه ریسک جنگی برای سوپرتانکرها از ۰.۲۵ درصد ارزش کشتی به ۷.۵ تا ۱۰ درصد (معادل ۱۰ تا ۱۳ میلیون دلار برای هر سفر) جهش یافته است.
شرکت ملی نفت ابوضبی (ADNOC) اعلام کرده که از زمان آغاز جنگ، ۱۵ فروند از شناورهایش هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفتهاند. خاموش کردن فرستندهها توسط شناورها نیز نه نشاندهنده اطمینان به چتر حمایتی آمریکا، بلکه به دلیل ترسی است که مالکان از هدف قرار گرفتن دارند.
نیل کوئیلیام، پژوهشگر ارشد اندیشکده چتم هاوس میگوید: «خاموش کردن فرستندهها ایمنی دریانوردی را کاهش میدهد، اما صاحبان کالا ریسک آن را پذیرفتهاند تا هدف سامانههای نظامی قرار نگیرند.»
