مجلس شورای اسلامی بهتازگی طرح «مقابله با نفوذ سرویسهای اطلاعاتی و نهادهای بیگانه» را تصویب کرده است؛ طرحی که دامنه گستردهای از فعالیتهای رسانهای، فرهنگی، هنری، علمی و ارتباط با نهادها و رسانههای خارجی را مشمول مقررات جدید میکند و برای برخی از این موارد نیز مجازاتهای کیفری در نظر گرفته است. برخی از مواد این طرح، بهویژه آنچه به فعالیت هنرمندان، رسانهها و آثار فرهنگی مربوط میشود، بحثها و ابهامهای حقوقی زیادی را به دنبال داشته است.
کامبیز نوروزی، حقوقدان، مدرس دانشگاه، مدرس حقوق مطبوعات و دبیر کمیته حقوقی انجمن صنفی روزنامهنگاران ایران، در گفتوگو با سلام سینما از منظر حقوقی این طرح را بررسی کرد؛ وی معتقد است این طرح نهتنها با اصول قانونگذاری کیفری همخوانی ندارد، بلکه با استفاده از واژههای مبهم و قابل تفسیر، زمینه محدود شدن آزادی بیان و فعالیت هنرمندان، روزنامهنگاران و دانشگاهیان را فراهم میکند.
تشخیص با دادگاه است، اما متن قانون آنقدر مبهم است که هر کسی میتواند متهم شود
یکی از مهمترین ابهامهای این طرح، ماده ۱۴ آن است؛ جایی که از عباراتی مانند «چهره سیاه از ایران نشان دهد» یا «به قصد ضربه زدن به استقلال یا امنیت کشور» استفاده شده است. نخستین پرسش این است که اصلاً چه کسی قرار است تشخیص دهد یک فیلم یا اثر هنری چنین ویژگیای دارد؟
کامبیز نوروزی در پاسخ میگوید:
«از لحاظ اصولی، تشخیص با دادگاه است؛ اما مشکل اصلی این است که متن این قانون بهشدت کشدار است و واژگانی در آن به کار رفته که بهسادگی میتوان دایره آنها را گسترش داد و بدون هیچ ضابطه مشخصی، هر کسی را مشمول آن دانست. در نهایت دادگاه تصمیم میگیرد، اما متنی که در این طرح آمده، اساساً با اصول قانونگذاری کیفری در تضاد کامل است.»
او تأکید میکند که در قوانین کیفری، اصل بر شفاف بودن جرم است تا هر شهروند پیش از انجام هر اقدامی بداند چه رفتاری جرم محسوب میشود؛ در حالی که این طرح، به گفته او، چنین ویژگیای ندارد.
هدف اصلی این طرح، مقابله با نفوذ نیست.
در ادامه گفتوگو، این پرسش مطرح شد که اساساً چرا چنین قانونی تدوین شده است و آیا میتواند مانع نفوذ سرویسهای اطلاعاتی خارجی شود؟
نوروزی در پاسخ، برداشت متفاوتی از هدف این طرح ارائه میدهد:
«اجازه …
