شیخ اسدالله ممقانی، نمونهای از عالمان دینی بود که نه تنها در پی حفظ میراث گذشته، بلکه در اندیشه ساختن آیندهای بهتر برای ایران بودند. نقش او در دوران مشروطه، به عنوان یکی از مبلغان و حامیان فکری این جنبش، و جایگاه او در دوران پس از مشروطه، به عنوان یک قاضی، سیاستمدار و نماینده مجلس، نشاندهنده عمق تأثیرگذاری او بر تاریخ معاصر ایران است.
به گزارش ینی تبریز، جنبش مشروطه ایران، یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر این سرزمین، نه تنها حاصل نارضایتیهای انباشتهی اقتصادی و اجتماعی، بلکه محصول بیداری فکری و تلاش نخبگانی بود که در پی اصلاح ساختارهای استبدادی و برقراری نظامی عادلانه برآمدند. در این میان، نقش علمای دینی که با نگاهی نو به مسائل روز مینگریستند و میان آموزههای دینی و مقتضیات زمان پیوند برقرار میکردند، نقشی بیبدیل بود. شیخ اسدالله ممقانی، از جمله این عالمان روشنفکر، در اوج دوران پر تلاطم مشروطه، نقشی کلیدی ایفا کرد و جایگاه ویژهای در تاریخ این جنبش و دوران پس از آن به خود اختصاص داد. او نه تنها از نظر فکری و معنوی، بلکه از منظر عملی و سیاسی نیز در پیشبرد اهداف مشروطه و پاسداری از دستاوردهای آن، حضوری فعال و مؤثر داشت. شیخ اسدالله ممقانی در دوران طلوع مشروطیت و اوج مبارزات
شیخ اسدالله ممقانی، پیش از اعلام رسمی مشروطیت، فعالیتهای خود را در حوزه علمیه نجف آغاز کرد. او که از شاگردان برجسته آخوند ملا محمد کاظم خراسانی، یکی از مراجع تقلید بزرگ و از حامیان اصلی مشروطه بود، با دیدگاهی روشنگرانه به تحولات سیاسی و اجتماعی زمان خود مینگریست. در نجف، وی با ایرانیان مقیم این شهر همکاری داشت و در ترویج اندیشههای مشروطهخواهی نقش داشت. پس از دریافت درجه اجتهاد از مراجع عظام، به ایران بازگشت و در تبریز، که از مراکز اصلی مبارزات مشروطه بود، حضور یافت.
در تبریز، شیخ اسدالله ممقانی به عنوان یک عالم دینی متنفذ، مشروطه خواهان را به ادامه مبارزه و پیروزی نهایی تشویق و ترغیب میکرد. او با سخنرانیها و موعظههای خود، روحیهی مبارزاتی مردم را تقویت مینمود و با تبیین مبانی شرعی مشروطه، مخالفتهای احتمالی را نیز مرتفع میساخت. ارتباط و همکاری او با ادبا و فضلای ترک، از جمله سلیمان نظیف، نشاندهندهی رویکرد وحدتگرایانه و تلاش او برای ایجاد جبههای متحد در برابر استبداد …
