به گزارش ایلنا، منابع دیپلماتیک نزدیک به کاخ سفید به رسانه اماراتی «ارم نیوز» گفتهاند دونالد ترامپ تیمی متشکل از مشاوران خود و مقامهایی از وزارت خارجه، وزارت جنگ، خزانهداری، پنتاگون و دستگاه اطلاعاتی آمریکا را مأمور بررسی احیای تفاهمنامهای کرده است که پیشتر میان تهران و واشنگتن به حالت تعلیق درآمد.
اما تفاوت اصلی نسخه جدید با تفاهم قبلی، نحوه تعامل با تنگه هرمز است. بر اساس این طرح، آمریکا میخواهد ابتدا پرونده تردد و امنیت کشتیرانی در هرمز در قالبی جداگانه تعیین تکلیف شود و سپس مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران، تحریمها و داراییهای بلوکهشده دنبال شود.
این رویکرد از نگاه واشنگتن یک هدف مشخص دارد: جلوگیری از آنکه تهران در مذاکرات آینده، مسئله عبور و مرور کشتیها از هرمز را به پرونده هستهای و سایر مطالبات خود پیوند بزند.
واشنگتن به دنبال تغییر زمین بازی مذاکرات
یک دیپلمات آمریکایی نزدیک به کاخ سفید در گفتوگو با «ارم نیوز» مدعی شده است که ترامپ قصد دارد نسخهای اصلاحشده از تفاهمنامه قبلی تهیه و آن را در اختیار میانجیها قرار دهد تا بخشی از مسیر مذاکرات پیش از آغاز گفتوگوهای اصلی درباره برنامه هستهای طی شود.
بر اساس این روایت، دولت آمریکا در مذاکرات قبلی به این جمعبندی رسیده که پیوند خوردن موضوع هرمز با پرونده هستهای و داراییهای ایران، به تهران امکان میدهد از امنیت کشتیرانی بهعنوان اهرم فشار در مذاکرات استفاده کند.
به همین دلیل، واشنگتن اکنون درصدد است این ارتباط را از میان ببرد؛ به این معنا که حتی در صورت بروز اختلاف در مذاکرات هستهای، موضوع تردد کشتیها در هرمز بهعنوان یک ابزار فشار یا تهدید باقی نماند.
از این منظر، طرح جدید آمریکا صرفاً اصلاح یک متن دیپلماتیک نیست، بلکه تلاشی برای تغییر ساختار مذاکرات و محدود کردن اهرمهای متقابل تهران و واشنگتن است.
هرمز؛ اولویت فوری آمریکا
اهمیت این تغییر زمانی بیشتر روشن میشود که بدانیم تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان است و هرگونه اختلال در تردد کشتیها میتواند مستقیماً بازار انرژی و اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل، آمریکا ظاهرا تلاش میکند پیش از ورود به پروندههای پیچیدهتری مانند سطح غنیسازی، ذخایر اورانیوم، تحریمها و داراییهای بلوکهشده، تکلیف هرمز را مشخص کند.
در همین چارچوب، مذاکرات تهران و مسقط درباره ترتیبات کشتیرانی در هرمز اهمیت ویژهای پیدا کرده است. یکی از اعضای تیم مذاکرهکننده ایران گفته است تفاهم جدید ایران و عمان درباره این تنگه، اجرای نهایی بند مربوط به هرمز در تفاهمنامه اسلامآباد محسوب نمیشود و صرفاً در چارچوب اصول و راهنمای مذاکرات قرار دارد.
بر اساس گزارش «ارم نیوز»، کشورهای منطقه نیز پذیرفتهاند ایران و عمان بهعنوان دو کشور ساحلی تنگه هرمز، مسئولیت رسیدن به تفاهم درباره سازوکارهای کشتیرانی در این آبراه را بر عهده داشته باشند.
سرنوشت تفاهمنامه ۱۴ بندی چه شد؟
تفاهمنامهای که ۱۷ ژوئن با میانجیگری پاکستان میان تهران و واشنگتن امضا شد، ۱۴ بند داشت که دو بند آن به تردد کشتیها در تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی ایران مربوط میشد.
سایر بندهای این تفاهمنامه موضوعاتی از جمله آتشبس، احترام به حاکمیت کشورها، عدم مداخله در امور داخلی، لغو تحریمهای آمریکا و تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم ایران را دربرمیگرفت.
این تفاهم تا ۸ ژوئیه در دستور کار مذاکرات قرار داشت، اما پس از آنکه ترامپ ایران را به هدف قرار دادن نفتکشها در هرمز متهم کرد، پایان تفاهم را اعلام کرد. پس از حملات هوایی آمریکا به مواضع سپاه، تهران نیز چند روز بعد اعلام کرد این تفاهمنامه دیگر اعتبار ندارد.
با این حال، اکنون به نظر میرسد واشنگتن به دنبال احیای بخشهایی از همان چارچوب، اما با تغییراتی اساسی در نحوه اتصال پروندههاست.
چرا آمریکا میخواهد پروندهها را از هم جدا کند؟
تحلیل ارائهشده در این گزارش نشان میدهد نگرانی اصلی واشنگتن، ایجاد امکان «معامله پروندهها» برای تهران است؛ یعنی ایران بتواند از یک موضوع مانند هرمز برای گرفتن امتیاز در پروندهای دیگر مانند تحریمها یا برنامه هستهای استفاده کند.
از نگاه دولت ترامپ، جدا کردن هرمز میتواند دست آمریکا را در مذاکرات هستهای بازتر کند و مانع از آن شود که امنیت انرژی و کشتیرانی جهانی به اهرمی برای کسب امتیازات سیاسی و اقتصادی تبدیل شود.
در مقابل، برای تهران نیز مسئله هرمز صرفا یک موضوع فنی مربوط به کشتیرانی نیست و به حاکمیت، امنیت منطقهای و فشارهای اقتصادی آمریکا ارتباط پیدا میکند. بنابراین نحوه تفکیک این پرونده از سایر مسائل میتواند یکی از نقاط اصلی چانهزنی میان دو طرف باشد.
فرهاد دزهیی، پژوهشگر مرکز مطالعات «ستاندر»، با اشاره به تلاش میانجیهای منطقهای برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا گفته است با وجود ادامه بیاعتمادی میان دو طرف، هرمز در شرایط کنونی مهمترین پرونده برای حرکت به سمت اجرای هرگونه تفاهم است.
به اعتقاد او، آمریکا میخواهد ابتدا وضعیت این آبراه را تثبیت کند؛ زیرا حلوفصل مسئله هرمز میتواند مسیر مذاکرات بعدی درباره برنامه هستهای ایران را نیز هموار کند.
بر این اساس، اگر گزارشهای منتشرشده درباره طرح جدید دولت ترامپ درست باشد، واشنگتن در حال حرکت از یک «توافق جامع و بههمپیوسته» به سمت «توافقهای تفکیکشده» است؛ رویکردی که در آن، هرمز ابتدا تعیین تکلیف میشود و سپس پروندههای هستهای، تحریمها و داراییهای ایران در چارچوبی جداگانه مورد مذاکره قرار میگیرند. انتهای پیام/
