مصطفی جرفی سایت فرارو
شب که به آسمان نگاه میکنیم، معمولاً تصور میکنیم داریم جهان را در برابر چشم خود میبینیم؛ ستارهها همانجا هستند، نورشان میدرخشد و ما فقط ناظر آنها هستیم. اما واقعیت کمی عجیبتر و اگر دقیقتر فکر کنیم، بسیار شگفتانگیزتر است: ما تقریباً هیچوقت جهان را آنطور که «اکنون» هست نمیبینیم.
نوری که از خورشید به چشم ما میرسد، حدود هشت دقیقه در راه بوده است. یعنی خورشید را هشت دقیقه قبل میبینیم. نور نزدیکترین ستارهها نیز سالها در راه است. وقتی به آندرومدا نگاه میکنیم، در واقع تصویری از حدود ۲.۵ میلیون سال پیش آن را دریافت میکنیم. و تلسکوپهای امروزی میتوانند نوری را ثبت کنند که بیش از ۱۳ میلیارد سال در راه بوده است؛ نوری از زمانی که جهان هنوز در دوران بسیار جوان خود بوده است.
پس آسمان فقط مکانی در بالای سر ما نیست؛ آرشیوی از زمان است.
اما همین واقعیت ساده نجومی، یک پرسش عجیب فلسفی ایجاد میکند: اگر هر چیزی که از جهان میبینیم، پیامی از گذشته است، آیا گذشته واقعاً گذشته است؟ آسمان، پنجرهای به گذشته
در زندگی روزمره، زمان را چیزی بدیهی میدانیم. گذشته پشت سر ماست، اکنون همین لحظه است و آینده هنوز نیامده. اما جهان در مقیاس کیهانی چنین تصویر سادهای به ما نمیدهد.
نور با سرعتی محدود حرکت میکند. بنابراین دیدن، همیشه با تأخیر همراه است. هرچه چیزی دورتر باشد، فاصله زمانی میان رخ دادن یک رویداد و مشاهده آن بیشتر میشود. به همین دلیل ستارهشناسان با نگاه کردن به فواصل دور، در واقع به دورههای قدیمیتر جهان نگاه میکنند. ناسا حتی از تلسکوپها بهعنوان نوعی «ماشین زمان» یاد میکند؛ نه به این معنا که چیزی را به گذشته میفرستند، بلکه چون نورِ قدیمی را دریافت میکنند.
این یعنی وقتی به آسمان نگاه میکنیم، با یک «اکنون» واحد روبهرو نیستیم. ماه را با اندکی تأخیر میبینیم، خورشید را با هشت دقیقه تأخیر، ستارهای دور را با سالها یا هزاران سال تأخیر و کهکشانهای بسیار دور را با میلیاردها سال تأخیر.
آسمان، در واقع، مجموعهای از زمانهای متفاوت است که در یک لحظه مقابل چشم ما قرار گرفتهاند.
و اینجا علم نجوم ناگهان به فلسفه تاریخ نزدیک میشود. مورخ و ستارهشناس؛ دو کار متفاوت با یک مسئله مشترک
شاید …
