بزرگانی همچون آقای خاتمی مورد تکریم قرار گیرند / باید تغییرات جدی صورت گیرد/ خدا نیامرزد کسی را که «بگم‌بگم» راه انداخت

حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدمحمد خاتمی، در دیدار روز یکشنبه گذشته با جمعی از اصحاب رسانه، به تشریح و ارزیابی شرایط و تحولات جاری در عرصه سیاست خارجی و مسائل داخلی ایران پرداخت و دیدگاه‌های خود را درباره مهم‌ترین چالش‌ها و چشم‌انداز‌های پیش‌روی کشور بیان کرد.

به گزارش روز نو رئیس‌جمهور اسبق، ابتدا به ساکن اذعان کرد: «وضعیت کنونی ایران پس از انقلاب، یکی از خطیرترین و تعیین‌کننده‌ترین مقاطع تاریخ کشور است».

به گفته او: «انقلاب اسلامی از ابتدا معادلات قدرت در منطقه را برهم زد و همین امر، دشمنی و تلاش قدرت‌های بزرگ برای مهار یا تضعیف ایران را در پی داشت؛ از جنگ هشت‌ساله تا فشار‌های سیاسی، امنیتی، اقتصادی و تحریم‌ها و سپس جنگ‌های اخیر». با این حال، رئیس دولت اصلاحات تأکید کرد: «تهدید‌های خارجی تنها عامل مشکلات نبوده‌اند؛ خطا‌های راهبردی و راهکاری، مشکلات ساختاری و ناکارآمدی‌ها در داخل نیز به افزایش فاصله میان مردم و حاکمیت انجامیده است.

 گسترش نارضایتی، ناامیدی از آینده، فشار‌های شدید اقتصادی و معیشتی، گرانی، بیکاری و عقب‌ماندگی از توسعه، کشور را در وضعیتی دشوار قرار داده و دشمن نیز کوشیده از این شکاف‌ها بهره‌برداری کند».

با وجود آسیب‌های سنگین انسانی و مادی جنگ، از‌جمله جان‌باختن مسئولان، نیرو‌های نظامی و مردم عادی، خاتمی معتقد است: «مقاومت نیرو‌های مسلح و حضور مردم، حتی ناراضیان از وضعیت سیاسی و اقتصادی در دفاع از ایران، مانع تحقق اهداف دشمن شد». این تجربه، از منظر رئیس‌جمهور اسبق کشورمان، نشان داد: «جمهوری اسلامی با تهاجم خارجی از میان نمی‌رود، اما ادامه و استحکام آن در گروی توانایی حکمرانی برای اصلاح نقص‌ها و کاهش فاصله ایجادشده میان مردم و حکومت است». خاتمی در فراز دیگر از ارزیابی خود، به فرصت ممتاز برای خروج از وضعیت ناگوار پرداخت و اعتقاد دارد: «پس از جنگ، فرصتی مهم برای کشور پدید آمده که نمونه آن را در تفاهم‌نامه اسلام‌آباد است».

در همین زمینه، رئیس دولت اصلاحات از مسئولان، شورای عالی امنیت ملی، فرماندهان، رئیس‌جمهور و تأیید رهبری برای رسیدن به این تصمیم قدردانی و شجاعت رئیس‌جمهور در پذیرش مسئولیت این تصمیم را ستایش می‌کند. به نظر او: «این تفاهم‌نامه در شرایطی امضا شده که ایران توانسته موجودیت و توان دفاعی خود را تثبیت کند و دشمن در رسیدن به اهدافش ناکام مانده است». او با اشاره به امتیازات و تعهدات دو طرف، خاطرنشان کرد: «در هر توافقی امتیازی داده و امتیازی گرفته می‌شود و باید با سنجش منافع، دیپلماسی و مذاکره، مسیر را پیش برد».

 خاتمی با این حال هشدار داد: «نقض توافق از سوی هر طرف یا هر اقدامی که تنش را افزایش دهد، می‌تواند پیامد‌های خطرناکی داشته باشد». همچنین، رئیس‌جمهور پیشین عبور از بحران خارجی را پایان کار نمی‌داند، بلکه معتقد است پس از آن، وظیفه دشوارتر حاکمیت، اصلاح رابطه با جهان و همسایگان و نیز اصلاحات ساختاری، راهبردی و رویکردی در داخل است.

 او حل مشکلات تولید، اقتصاد، گرانی، معیشت و بیکاری را بدون حضور و مشارکت مردم و تدبیر درست ممکن نمی‌داند. خاتمی در ادامه سخنان خود به دفاع از صلح شرافتمندانه پرداخت و تصریح کرد: «صلح یکی از بزرگ‌ترین خیر‌های اجتماعی و جنگ از بزرگ‌ترین شرور است». او مقاومت در برابر تجاوز را ضروری و ارزشمند شمرد، اما تأکید کرد: «مقاومت برای رهایی از جنگ است، نه جنگ برای جنگ». به اعتقاد رئیس دولت اصلاحات: «اکنون که ایران توانسته موجودیت و بقای خود را به دشمن تحمیل کند، باید از موقعیت نسبی عزت برای کاهش تنش و تأمین منافع عمومی، عزت ایران و آینده کشور بهره ببرد». از نظر او: «صلح شرافتمندانه یعنی گشودن راه زندگی بهتر برای مردمی که زیر فشار‌های گوناگون قرار دارند، بدون چشم‌پوشی از عزت و استقلال ایران».

خاتمی گفت: «با جنگ نمی‌توان زندگی و کشور را اداره کرد و باید با وجود بی‌اعتمادی به آمریکا و کارشکنی‌های احتمالی اسرائیل، با تدبیر از ادامه وضعیت «نه جنگ، نه صلح» جلوگیری کرد». خاتمی گریزی هم به مقوله اینترت زد و تأکید کرد: «محدودیت اینترنت در شرایط جنگی تا حدی قابل فهم است»، اما ادامه آن را «زیان‌بار و حتی ناممکن» تلقی می‌کند.

به گفته او: «زندگی و کار بسیاری از خبرنگاران، فعالان رسانه‌ای، پژوهشگران، اندیشمندان، کارفرمایان و مردم عادی به اینترنت وابسته است. گسترش استفاده از وی‌پی‌ان و ابزار‌هایی مانند استارلینک نیز نشان می‌دهد بستن کامل راه دسترسی مردم عملا ممکن نیست»؛ لذا رئیس‌جمهور پیشین هشدار می‌دهد: «محدودیت گسترده، هم میل به دور‌زدن قانون را افزایش می‌دهد و هم بیکاری و خسارت اقتصادی ایجاد می‌کند، در حالی که سود آن نصیب واسطه‌ها و سوداگران می‌شود». خاتمی در پایان از مسعود پزشکیان می‌خواهد با همان شجاعت و صراحتی که در تصمیم‌های دیگر نشان داده، برای حل این مسئله نیز اقدام کند.

رسول منتجب‌نیا: چهره‌هایی همچون خاتمی در شرایط کنونی کشور نمی‌توانند سکوت کنند

پیرو ارزیابی سخنان خاتمی، رسول منتجب‌نیا در گفت‌و‌گو با «شرق»، با دفاع از حق و ضرورت اظهارنظر سیدمحمد خاتمی درباره شرایط حساس کشور و تفاهم‌نامه اخیر، تأکید کرد: «سرمایه‌های کشور فقط نفت، طلا، معادن و ذخایر مادی نیستند، بلکه شخصیت‌های ملی، محبوب و باتجربه از سرمایه‌هایی هستند که به‌سادگی قابل جایگزینی نیستند».

دبیرکل حزب جمهوریت ایران اسلامی، در این‌باره که چرا اکنون خاتمی لب به سخن گشوده نیز باور دارد: «وقتی شخصیتی با تجربه طولانی و شناخت از مصالح و منافع کشور نظیر سیدمحمد خاتمی در شرایطی حساس فعلی حضور دارد، سکوت او نه‌تنها مطلوب نیست، بلکه باید انتظار داشت دیدگاه خود را درباره آنچه به سود ملت و کشور می‌داند، بیان کند». از همین منظر است که این نماینده اداور مجلس، اظهارنظر خاتمی درباره تحولات اخیر و دفاع او از تفاهم را اقدامی طبیعی و قابل دفاع ارزیابی کرد. مشاور رئیس دولت اصلاحات در توضیح فرایند تصمیم‌گیری درباره صلح و جنگ و تفاهم اخیر، بر این نکته تأکید کرد: «این تصمیم، مسیر قانونی و رسمی خود را طی کرده و در نهایت به تفاهم‌نامه ایران و آمریکا رسید».

بنابراین، منتجب‌نیا با اشاره به نقش نهاد‌های تصمیم‌گیر و تأیید نهایی رهبری و امضای رئیس‌جمهور، یادآور شد: «وقتی چنین فرایندی طی می‌شود، اصل تصمیم باید مورد حمایت قرار گیرد، حتی اگر افراد درباره جزئیات آن نقد یا نظر متفاوتی داشته باشند». به اعتقاد این مدرس دانشگاه: «بدعهدی احتمالی طرف مقابل نیز لزوما به معنای نادرست‌بودن اصل تفاهم نیست، بلکه تفاوتی میان عقلانی و قانونی‌بودن یک توافق و احتمال عمل‌نکردن طرف مقابل وجود دارد».

 عضو سابق شورای مرکزی مجمع روحانیون مبارز، مهم‌ترین بخش از سخنان خاتمی را طرح صلح دانست و با اشاره به موضع او (خاتمی) در ستایش «صلح شرافتمندانه» گفت: «این تعبیر به معنای تسلیم یا رفاقت با طرف مقابل، با ترامپ و آمریکا نیست، بلکه ناظر بر پایان‌دادن به جنگ با حفظ عزت، سربلندی، تمامیت و منافع کشور است».

قائم‌مقام سابق و از اعضای مؤسس حزب اعتماد ملی معتقد است: «تفاهمی که خاتمی از آن دفاع کرده، در صورت اجرای کامل، می‌تواند هم سایه جنگ را دور و هم منافع ایران را تأمین کند». از نگاه منتجب‌نیا: «انتقاد از هر توافقی ممکن است و هیچ نظر سیاسی «وحی منزل» نیست، اما باید میان نقد و تخریب تفاوت گذاشت»؛ همان‌گونه که خود او نیز تأکید می‌کند: «ممکن است حتی میان افراد نزدیک و هم‌فکر درباره برخی مسائل اختلاف‌نظر وجود داشته باشد». این فعال سیاسی اصلاح‌طلب ادامه گپ‌و‌گفتش با «شرق» را به انتقاد از شیوه برخورد برخی برنامه‌های صداوسیما با مواضع خاتمی اختصاص داد و با اشاره به برنامه‌هایی که به گفته او پس از امضای تفاهم‌نامه و سپس پس از انتشار مواضع خاتمی پخش شده، این پرسش را مطرح کرد: «چگونه ممکن است تصمیمی که مراحل رسمی خود را طی کرده و به تأیید رهبری و شعام رسیده، در رسانه‌ای که از بودجه عمومی استفاده می‌کند، بلافاصله با مجموعه‌ای از حملات و ایراد‌های یک‌طرفه مواجه شود؟».

به تعبیر دبیرکل حزب جمهوریت ایران اسلامی: «چنین رویکردی افکار عمومی را با این پرسش روبه‌رو می‌کند که مبنای این حملات چیست و چرا به‌جای گفت‌وگوی کارشناسی، فضای رسانه‌ای به سمت تخریب و تسویه‌حساب سیاسی می‌رود؟». عضو سابق شورای مرکزی مجمع روحانیون مبارز به‌ویژه از لحن برخی اظهارنظر‌ها درباره خاتمی انتقاد و تصریح کرد: «مخالفت با یک شخصیت سیاسی نباید به توهین، تمسخر یا متهم‌کردن او به رفتار‌های خلاف مصالح کشور تبدیل شود».

 منتجب‌نیا با یادآوری تجربه و سابقه طولانی خاتمی در مسئولیت‌های مختلف، از مجلس و وزارت تا ریاست‌جمهوری، خاطرنشان کرد: «نمی‌توان از شخصیت‌هایی با چنین سابقه‌ای انتظار داشت در شرایطی که به تعبیر او «هستی کشور» در معرض تهدید و بحران قرار دارد، سکوت کنند». به باور این استاد دانشگاه: «حتی اگر کسی با بخشی از مواضع خاتمی مخالف باشد، حق ندارد سرمایه‌ای ملی را با حملات بی‌محابا بی‌اعتبار کند»؛ چرا‌که از دید منتجب‌نیا: «تخریب یک چهره ملی در واقع چوب حراج زدن به سرمایه‌های کشور است؛ سرمایه‌هایی که برخلاف بسیاری از منابع مادی، به‌آسانی جایگزین نمی‌شوند».

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب در ادامه انتقاد خود از صداوسیما را فراتر از موضوع خاتمی دانست و به گفته او: «مشکل اصلی، غلبه یک نگاه جناحی بر رسانه‌ای است که باید ملی و متعلق به همه مردم باشد». نماینده اسبق مجلس، «از یک‌طرفه‌بودن ترکیب برخی کارشناسان و کم‌رنگ‌بودن حضور دیدگاه‌های متفاوت» انتقاد کرد و خواستار آن شد: «نخبگان و صاحب‌نظران با گرایش‌های مختلف امکان حضور و گفت‌و‌گو در رسانه ملی داشته باشند».

از نگاه مشاور رئیس دولت اصلاحات: «اگر صداوسیما واقعا مدافع آزادی و گفت‌وگوی عمومی است، باید به‌جای دعوت از یک طیف محدود و تکرار مواضع همسو، امکان بحث میان دیدگاه‌های متفاوت را فراهم کند». منتجب‌نیا در ادامه مجددا به ارزیابی سخنان خاتمی باز‌می‌گردد و به گفته او: «مواضع خاتمی بر سه محور استوار است. نخست، ضرورت شنیده‌شدن صدای شخصیت‌های باتجربه و ملی در شرایط بحرانی؛ دوم، دفاع از امکان دستیابی به صلحی که به معنای حفظ عزت و منافع ایران باشد؛ و سوم، مخالفت با تخریب شخصیت‌ها و محدودکردن گفت‌وگوی سیاسی و رسانه‌ای».

عضو سابق شورای مرکزی مجمع روحانیون تأکید دارد: «مواضع خاتمی را می‌توان نقد کرد، اما تبدیل نقد به تخریب و انتقام‌گیری سیاسی، نه به سود کشور است و نه به تقویت انسجام ملی کمک می‌کند». در شرایطی که کشور با مسائل مهمی همچون خطر جنگ و ضرورت تصمیم‌گیری‌های حساس روبه‌رو است، منتجب‌نیا «راه‌حل» را در «گفت‌وگوی واقعی، حضور صدا‌های مختلف و حفظ سرمایه‌های انسانی و سیاسی کشور» می‌داند؛ سرمایه‌هایی که به اعتقاد او، نباید قربانی منازعات جناحی شوند.

غلامرضا ظریفیان: خاتمی مقاومت را دستاوردی برای رسیدن به صلح شرافتمندانه می‌داند

غلامرضا ظریفیان هم به عنوان دیگر چهره سیاسی در گپ‌و‌گفت خود با «شرق» در مورد تحلیل مواضع اخیر سیدمحمد خاتمی درباره شرایط کشور، این باور را دارد که محور اصلی سخنان رئیس‌جمهور اسبق، توجه به «فرصت استثنائی» ایجادشده پس از جنگ و ضرورت تبدیل دستاورد مقاومت به فرصتی برای کاهش تنش، تقویت دیپلماسی، بهبود وضعیت داخلی و ترمیم رابطه دولت و جامعه است. به تعبیر این استاد دانشگاه: «خاتمی در تحلیل خود، هم بر استفاده از موقعیت جدید در عرصه بین‌المللی تأکید دارد و هم معتقد است این شرایط می‌تواند فرصتی برای بازنگری در سیاست‌های داخلی و کاهش شکاف‌های اجتماعی باشد».

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب با اشاره به اهمیت تحلیل خاتمی از وضعیت خطیر کشور می‌گوید: «پس از دو جنگی که ایران با آن روبه‌رو بوده، شرایط تازه‌ای پدید آمده که نباید از دست برود». به تعبیر معاون وزیر علوم در دولت اصلاحات: «انسجامی که در جامعه در برابر تهدید خارجی شکل گرفت، می‌تواند زمینه‌ای برای یک نگاه جدید به تحولات جهانی و نیز نیاز‌ها و شکاف‌های داخلی باشد و این فرصت، از نظر خاتمی، باید به تصمیم‌هایی منجر شود که از یک سو ایران را در برابر تهدید‌ها و تهاجم‌های خارجی مصون‌تر کند و از سوی دیگر، در داخل به کاهش فاصله‌ها و شکاف‌های موجود در جامعه یاری رساند».

 به گفته این عضو جمعیت توحید و تعاون: «یکی از مهم‌ترین محور‌های سخنان خاتمی، دفاع از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد است». ظریفیان این تفاهم را در نوع خود در مناسبات آمریکا با کشور‌هایی که با آن اختلاف داشته‌اند، کم‌نظیر می‌داند و می‌گوید: «تحلیل بسیاری از کارشناسان و ناظران در آمریکا، اروپا و عرصه سیاست خارجی این است که این تفاهم در مجموع در راستای منافع ملی ایران قرار دارد». به گفته این مدرس دانشگاه: «امضای رئیس‌جمهور آمریکا پای سندی که در برابر افکار عمومی جهان ثبت شده، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ هرچند فراز و نشیب‌ها و بی‌اعتمادی‌های موجود نسبت به رفتار آمریکا، ضرورت مراقبت از اجرای تعهدات را از میان نمی‌برد».

این فعال سیاسی اصلاح‌طلب معتقد است: «تفاهم‌نامه مورد اشاره، از منظر جامعیت و توجه به بخشی از خواسته‌های ایران، سند مهمی است و می‌تواند پایه‌ای برای شکل‌گیری مناسبات جدید باشد». او البته تأکید می‌کند: «در هیچ توافقی نمی‌توان انتظار داشت همه خواسته‌های یک طرف به‌طور کامل تأمین شود، اما از نگاه خاتمی، باید مجموع منافع و دستاورد‌های یک توافق را دید. به همین دلیل، دفاع خاتمی از این تفاهم، در واقع دفاع از فرصتی است که می‌تواند در صورت تحقق و پایبندی طرف‌ها، مسیر جدیدی در روابط ایران با آمریکا و به تبع آن با بخش مهمی از نظام بین‌الملل بگشاید». این استاد دانشگاه در عین حال می‌گوید: «چنین مسیری با موانع مختلفی روبه‌روست؛ از کارشکنی‌های احتمالی اسرائیل و فشار‌های موجود در آمریکا تا مخالفت‌هایی که در داخل کشور از سوی بخشی از اقلیت سیاسی مطرح می‌شود».

 با این همه و به باور ظریفیان: «شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور ایجاب می‌کند این فرصت با دقت دنبال شود. چراکه جامعه ایران با مشکلات اقتصادی، فشار‌های معیشتی، مسائل اشتغال و کسب‌وکار و شکاف‌های اجتماعی روبه‌روست و مردم نیازمند آن هستند که نسبت به آینده خود در عرصه‌های مختلف احساس اطمینان بیشتری داشته باشند». معاون وزیر علوم در دولت اصلاحات تصریح کرد: «خاتمی با تکیه بر تجربه سیاسی و به‌ویژه تجربه دوره ریاست‌جمهوری خود در عرصه روابط بین‌الملل، بر این باور است که باید از چنین فرصتی حمایت کرد و هم‌زمان برای جلوگیری از نقض آن و مقابله با کارشکنی‌ها تلاش کرد».

ظریفیان همچنین تفاهم اخیر را از دستاورد‌های مهم دیپلماسی در دولت مسعود پزشکیان می‌داند و از دیدگاه او: «دولت پزشکیان فعالیت خود را در شرایطی آغاز کرد که به‌سرعت با بحران‌های سخت امنیتی و معیشتی و سپس جنگ روبه‌رو شد و ازاین‌رو، ناچار شد بخش مهمی از توان خود را صرف مدیریت بحران کند». در چنین شرایطی، دستیابی به تفاهمی که به گفته او در داخل و خارج از کشور به عنوان یک دستاورد مهم دیپلماتیک مورد توجه قرار گرفته، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. نکته مهم دیگر در تحلیل خاتمی، به باور ظریفیان، این است که «تفاهم و مذاکره از موضع ضعف مطرح نشده است».

او تأکید دارد: «ایران در شرایطی به سمت مسیر تفاهم و مذاکره رفته که با حمله مواجه شده، اما مردم ایستادگی کرده‌اند و نیرو‌های نظامی و دولت نیز توانسته‌اند در برابر تلاشی که موجودیت و بقای کشور را هدف گرفته بود، مقاومت کنند. بنابراین، ورود به میدان دیپلماسی پس از این تجربه، از نگاه خاتمی، باید ادامه همان ایستادگی و از موضع اقتدار باشد».

عضو جمعیت توحید و تعاون این را هم یادآور می‌شود: «خاتمی به همین دلیل از تصمیم اتخاذشده و نیز از رئیس‌جمهور، مسئولان، فرماندهان و رهبری که به این تصمیم رسیده‌اند، تقدیر کرده و در عین حال بر ضرورت مراقبت از اجرای تفاهم‌نامه و پرهیز از اقداماتی که تنش را افزایش می‌دهد، تأکید داشته و در این چارچوب است که مفهوم صلح شرافتمندانه جایگاه محوری در تحلیل خاتمی دارد». با چنین برداشتی، ظریفیان بیان می‌دارد: «نباید این تعبیر خاتمی را به معنای تسلیم دانست.

چون صلح شرافتمندانه از نظر خاتمی، صلحی است که با حفظ عزت ایران، تأمین مصالح عمومی و گشودن افق زندگی بهتر برای مردمی دنبال شود که زیر فشار مشکلات معیشتی و ناامیدی قرار گرفته‌اند». به گفته این استاد دانشگاه: «خاتمی بر این باور است که اداره کشور نباید بر پایه احساسات و واکنش‌های هیجانی باشد، بلکه باید با محاسبه دقیق منافع ملی و درک واقعیت‌های داخلی و بین‌المللی، راه مذاکره، کاهش تنش و دیپلماسی را ادامه داد». ظریفیان، بخش دیگری از تحلیل خاتمی را معطوف به رابطه «دولت و جامعه» می‌داند و به تعبیر او: «کاهش سرمایه اجتماعی و افزایش فاصله میان جامعه و حاکمیت، یکی از آسیب‌های مهم سال‌های گذشته است و فرصتی که پس از جنگ پدید آمده، می‌تواند برای ترمیم این رابطه مورد استفاده قرار گیرد.

این ترمیم، از نظر خاتمی، بدون اعتمادسازی، گفت‌و‌گو و شنیدن جامعه ممکن نیست. خطر اصلی زمانی پدید می‌آید که حکمرانی نتواند نارسایی‌ها و عواملی را که موجب فاصله‌گرفتن بخش‌هایی از جامعه شده، به‌درستی شناسایی و درمان کند». جمع‌بندی ظریفیان از مواضع خاتمی این است که «دستاورد مقاومت باید به یک فرصت تبدیل شود؛ فرصتی برای صلحی که از موضع حفظ موجودیت، عزت و منافع ایران شکل می‌گیرد؛ فرصتی برای ادامه مذاکره و کاهش تنش؛ و فرصتی برای بهبود معیشت مردم و بازسازی اعتماد میان دولت و ملت». از نگاه او: «پیام اصلی خاتمی این است که مقاومت و ایستادگی، زمانی به نتیجه کامل می‌رسد که بتوان دستاورد آن را در خدمت آینده‌ای امن‌تر، جامعه‌ای امیدوارتر و رابطه‌ای ترمیم‌شده میان حکومت و مردم قرار داد».

جواد امام: سخنان خاتمی بیش از آنکه صرفا یک ارزیابی سیاسی باشد، یک هشدار و یک دعوت به تصمیم درست و عاجل است

دیگر چهره سیاسی که به ارزیابی سخنان خاتمی پرداخت، جواد امام بود که در گفت‌و‌گو با «شرق» عنوان کرد «به نظر من سخنان اخیر آقای خاتمی را باید در یک منظومه واحد دید؛ چهار محوری که ایشان مطرح کردند، در واقع اجزای یک نگرانی و در عین حال یک پیشنهاد برای عبور از وضعیت موجود است؛ هشدار نسبت به شرایط خطیر کشور، تأکید بر وجود یک فرصت مهم برای تغییر مسیر، دفاع از صلح شرافتمندانه و توجه به ضرورت بازگشت اینترنت و ارتباط آزاد جامعه».

به باور سخنگوی جبهه اصلاحات، «از میان این محور‌های آقای خاتمی، برای من تأکید ایشان بر «فرصت ممتاز» و «صلح شرافتمندانه» اهمیت بیشتری دارد. چراکه وقتی از وضعیت خطیر کشور و ضرورت تقویت دیپلماسی و حمایت از تفاهم‌نامه رؤسای جمهور ایران و آمریکا سخن می‌گوییم، اگر تنها به توصیف بحران بسنده کنیم، نتیجه‌ای جز نگرانی و انفعال نخواهد داشت؛ لذا اهمیت سخن آقای خاتمی در این است که در کنار هشدار نسبت به شرایط، بر وجود یک فرصت تاریخی برای رهایی از وضعیت ناگوار و تحقق این تفاهم تأکید می‌کند و این یعنی هنوز معتقدیم کشور در نقطه‌ای قرار نگرفته که راه اصلاح و تغییر مسیر کاملا بسته شده باشد».

دبیر کل حزب مجمع ایثارگران خاطرنشان کرد که «اتفاقا در چنین شرایطی باید از هر فرصتی برای کاهش تنش، حفظ منافع ملی، بازگشت به مردم، ترمیم اعتماد عمومی و فراهم‌کردن زمینه برای انسجام و تفاهم ملی استفاده کرد و تعبیر «صلح شرافتمندانه» نیز از همین منظر بسیار مهم است». چون از دید جواد امام، «صلح به معنای تسلیم یا نادیده‌گرفتن حقوق و منافع ملی نیست؛ همان‌گونه که جنگ نیز لزوما به معنای عزت و پیروزی نیست؛ لذا می‌توان هم از استقلال و منافع ملی دفاع کرد و هم از جنگ و تشدید تنش پرهیز کرد».

 این فعال سیاسی اصلاح‌طلب متذکر شد که «امروز بیش از هر زمان دیگری باید میان «مقاومت برای حفظ منافع ملی و ورود به چرخه‌ای از تنش و فرسایش که هزینه اصلی آن را مردم می‌پردازند تفاوت قائل شد»؛ لذا به اعتقاد وی، «آقای خاتمی از سر نگرانی نسبت به آینده کشور سخن گفته است؛ اما این نگرانی به معنای ناامیدی نیست. چون اتفاقا در سخنان ایشان یک پیام روشن وجود دارد، اینکه شرایط خطیر است، اما هنوز فرصت داریم». با این ارزیابی، جواد امام خاطرنشان کرد که «نگرانی اصلی شاید این باشد که این فرصت نیز مانند فرصت‌های گذشته از دست برود و کشور دوباره وارد چرخه‌ای از تنش خارجی، فشار اقتصادی، فرسایش سرمایه اجتماعی و افزایش فاصله میان مردم و حاکمیت شود».

 از دیدگاه سخنگوی جبهه اصلاحات، «در چنین شرایطی، اشاره آقای خاتمی به موضوع اینترنت نیز صرفا یک موضوع فنی، ارتباطی یا اقتصادی نیست، چون اینترنت امروز بخشی از زندگی، اقتصاد، آموزش و ارتباطات جامعه است و فراتر از یک ابزار ارتباطی، با اعتماد عمومی، سرمایه اجتماعی و امکان بهره‌گیری از ظرفیت ارزشمند ایرانیان داخل و خارج از کشور پیوند خورده است». به گفته دبیر کل حزب مجمع ایثارگران، «محدودکردن ارتباط مردم با جهان، در شرایطی که کشور بیش از هر زمان دیگری نیازمند اعتماد، هم‌گرایی ملی و استفاده از همه فرصت‌ها، ظرفیت‌ها و استعداد‌های انسانی خود است، می‌تواند به افزایش بی‌اعتمادی و تعمیق شکاف اجتماعی منجر شود.».

از این حیث جواد امام خاطرنشان کرد که «اگر می‌خواهیم از این شرایط عبور کنیم، باید هم‌زمان دو مسیر را دنبال کنیم؛ کاهش تنش در سیاست خارجی و ترمیم رابطه دولت و جامعه در داخل؛ و البته فراهم‌کردن امکان ارتباط و همکاری با همه کسانی که دل در گرو ایران داشته و دارند». از این منظر و به زعم جواد امام، «سخنان اخیر آقای خاتمی بیش از آنکه صرفا یک ارزیابی سیاسی باشد، یک هشدار و در عین حال یک دعوت به تصمیم درست و عاجل، تقویت انسجام و هماهنگی میان همه ارکان و قوای سیاسی و نظامی کشور و عبور از اختلافات فرساینده است.

 چون ایشان به‌روشنی می‌گوید که کشور در شرایط حساسی قرار دارد، اما هنوز امکان انتخاب وجود دارد؛ انتخاب میان ادامه فرسایش و تشدید تنش، یا آغاز مسیری برای صلح، تفاهم، اصلاح حکمرانی و بازسازی اعتماد عمومی؛ مسیری که مستلزم تغییر نگاه سیاسی و اصلاح رویکرد‌های امنیتی، به‌ویژه عبور از نگاه گزینشی و دوگانه خودی و غیرخودی است». سخنگوی جبهه اصلاحات ادامه داد که «اگر سؤال این باشد که آیا آقای خاتمی از وضعیت فعلی و آینده کشور بیم دارد، پاسخ من این است که بله؛ نگرانی در سخنان ایشان کاملا مشهود و جدی است. اما این نگرانی از جنس ناامیدی نیست؛ از جنس احساس مسئولیت نسبت به آینده ایران و نگرانی برای ازدست‌رفتن فرصت‌هاست.

این فعال سیاسی هشدار داد که «امروز بیش از هر چیز به عقلانیت، شجاعت در تصمیم‌گیری، صلح شرافتمندانه، گفت‌وگوی ملی، بازسازی اعتماد میان مردم و حاکمیت و مهم‌تر از همه، جلوگیری از فرصت‌سوزی و پرهیز از تندروی و افراط نیاز داریم. ایران بیش از آنکه نیازمند پیروزشدن یک جریان بر جریان دیگر باشد، نیازمند آن است که همه نیرو‌های دلسوز کشور بر سر یک اصل به تفاهم برسند؛ نجات ایران، حفظ منافع ملی و جلوگیری از فرصت‌سوزی باید بر هر ملاحظه جناحی و سیاسی مقدم باشد».

نورنیوز-گروه سیاسی: در حالی که توجه ناظران و تحلیلگران به اقدامات هیئت صلح برای اجرای مرحله دوم طرح ترامپ در غزه، الحاق عملی کرانه باختری و توسعه شهرک‌سازی‌ها در آن، حملات ارتش صهیونی به جنوب لبنان و سوریه و تهدیدات مکرر ترامپ برای فشارهای حداکثری و جنگ اقتصادی علیه ایران است، پشت صحنه سیاست در اسرائیل در شرایطی که خود را برای انتخابات سراسری ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ (۶ آبان ۱۴۰۵) آماده می‌کند، دستخوش تحولات جدی است که به نوبه خود شایان توجه است.

 این اولین کارزار انتخاباتی بعد از عملیات طوفان‌الاقصی و شروع طولانی‌ترین جنگ اسرائیل در طول تاریخ آن در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ است؛ انتخاباتی که دیگر یک رقابت صرف میان احزاب سنتی قدیمی نیست، بلکه با ورود احزاب و چهره‌های جدید به یک همه‌پرسی برای بررسی عملکرد ائتلاف نتانیاهو در این دوره نزدیک چهار سال و تعیین خط‌مشی آینده این کشور تبدیل شده است.

انتخابات اکتبر نخستین فرصت رسمی برای شهروندان اسرائیل است تا رای خود را درباره عملکرد کابینه‌ای بدهند که کشور را سه سال درگیر طولانی‌ترین، پرهزینه‌ترین و فرسایشی‌ترین جنگ تاریخ خود کرده و جامعه اسرائیل را به دو قطب مخالف طرفداران ائتلاف حاکم که تداوم رویکرد نظامی سخت‌گیرانه را تنها راه بقا می‌دانند و نیروهای اپوزیسیون که معتقدند سیاست‌های کابینه فعلی، انزوای بین‌المللی، فرسایش اقتصادی و گسست اجتماعی را به همراه آورده و نیازمند یک بازنگری استراتژیک است، تقسیم کرد.

این رویداد، صرفاً یک رقابت سنتی برای جابجایی قدرت یا تعیین کرسی‌های کِنسِت نیست، بلکه به دلیل بستر زمانی خود، نقطه‌عطفی در تاریخ سیاسی اسرائیل به شمار می‌رود. ساختار سیاسی این کشور دهه‌هاست که با بحران ناپایداری مواجه است؛ به طوری که بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲، ۵ بار انتخابات زودهنگام برگزار شد و عملاً هیچ مجلسی در سال‌های اخیر نتوانسته عمر قانونی خود را به پایان برساند.با این حال، پایداری کابینه نتانیاهو که از اواخر ۲۰۲۲ به قدرت رسید، نه ناشی از محبوبیت یا انسجام داخلی، بلکه حاصل ترس مشترک شرکای ائتلافی از صندوق‌های رای بود. احزاب راست افراطی و مذهبی متحد نتانیاهو به‌خوبی می‌دانستند که انحلال کنست پس از شوک‌های امنیتی و در میان یک جنگ فرسایشی، به منزله سقوط قطعی آن‌ها خواهد بود؛ در نتیجه، تمام اختلافات عمیق خود را کنار گذاشتند تا بقای دولت را تا اکتبر ۲۰۲۶ حفظ کنند.

بحران معافیت نظامی حریدی‌ها، گسل عمیقی است که ائتلاف نتانیاهو را در آستانه انتخابات به خطر می‌اندازد. پس از نزدیک به سه سال جنگ فرسایشی، ارتش اسرائیل با کمبود شدید نیرو، خستگی مفرط سربازان ذخیره و تلفات بالا مواجه است. در چنین شرایطی، دیوان عالی اسرائیل با صدور حکمی قاطع اعلام کرد که هیچ مبنای قانونی برای معافیت حریدی‌ها وجود ندارد و دولت باید بودجه مدارس مذهبیِ مستنکف را قطع کند. این حکم با استقبال گسترده ارتش و بیش از ۷۰ درصد جامعه سکولار مواجه شد، اما موجی از خشم و اعتراضات خیابانی را در میان جامعه حریدی برانگیخت و لایه‌های وسیعی از رای‌دهندگان راست‌گرای سنتی را که فرزندانشان در جبهه‌ها می‌جنگند، به دلیل این تبعیض مذهبی، از لیکود ناامید کرد.نتانیاهو در این پرونده در یک بن‌بست استراتژیک گرفتار شد؛ اگر حکم دادگاه را اجرا کند، احزاب مذهبی شاس و یهودت هانوراه (با ۱۶ کرسی) بلافاصله از کابینه خارج می‌شوند و دولت سقوط می‌کند و اگر معافیت حریدی‌ها را تمدید کند، خشم عمومی به اوج می‌رسد. این بحران، بهترین برگ برنده را به دست رقیبانی چون آویگدور لیبرمن (با شعار بدون وظیفه، حقوقی در کار نیست) و گادی آیزنکوت داده است تا آرای سکولارها را به سمت خود جذب کنند. به این ترتیب، موضوع حریدی‌ها به یکی از نیروهای اصلی برای بسیج آرا به نفع اپوزیسیون تبدیل شده است.

روز دوشنبه ۱۷ اوت (۲۶ مرداد)، حدود ۱۴۰ هزار عضو حزب لیکود برای تعیین فهرست نامزدهای خود به صندوق‌های رای فراخوانده شدند. نتانیاهو که ابتدا تلاش کرده بود انتخابات درون حزبی را لغو کند، در نهایت حق انتخاب مستقیم ۹ جایگاه ویژه را در صدر فهرست برای خود حفظ کرد. نتایج خروجی صندوق‌ها تصویری از حزبی را نشان داد که بیش از هر زمان دیگری به سمت راست افراطی و وفاداری مطلق به شخص نتانیاهو متمایل است. چهره‌هایی مانند الی کوهن، امیر اوهانا و یاریو لوین (معمار اصلاحات قضایی) با کسب بیشترین آرا صدر لیست را به خود اختصاص دادند، در حالی که مهره‌های مستقل‌تر و رقبای داخلی نتانیاهو به انتهای لیست رانده شدند یا کاملاً حذف گردیدند. صعود چهره‌های تندرو و حذف عمل‌گرایان، پیروزی بزرگی برای گفتمان تندروی داخل ساختار قدرت لیکود تلقی می‌شود.

به‌رغم اینکه انتخابات درون‌حزبی یک پیروزی برای نتانیاهو در کنترل لیکود بود، اما آرایش به شدت افراطی این فهرست، ریزش بدنه سنتی و میانه‌روهای متمایل به راست را کلید زد. به این ترتیب، بُرد چهره‌های رادیکال در حزب، می‌تواند کلید باخت نتانیاهو در کشور باشد. این نتایج دست و پای نتانیاهو را برای مانورهای دیپلماتیک می‌بندد. او دیگر نمی‌تواند برای جلب رضایت جامعه اسرائیل ژست‌های مصالحه‌جویانه بگیرد، چرا که نمایندگان تندروِ لیست خودش و شرکای افراطی‌اش هرگونه انعطافی را خط قرمز می‌دانند. در نتیجه، لیکود نه به عنوان یک جریان فراگیر ملی، بلکه به عنوان یک جناح راست افراطی وارد کارزار انتخاباتی خواهد شد؛ امری که دوقطبی جامعه را به اوج خود می‌رساند.

با تندروتر شدن لیست حزب لیکود، فضای سیاسی اسرائیل برای احزاب میانه و راست سکولار بازتر شد. نظرسنجی‌های ملی که در فاصله ۴۸ ساعت پس از انتخابات درون‌حزبی لیکود منتشر شد، نخستین تکانه جدی را ثبت کرد؛ در آن مقطع لیکود از ۳۲ کرسیِ دوره ۲۵ کنست به ۲۲ تا ۲۳ کرسی سقوط کرد، ائتلاف نتانیاهو به مرز ۵۰ تا ۵۲ کرسی عقب نشست و گادی آیزنکوت، رهبر حزب تازه‌تأسیس «یاشار» با کسب ۲۴ کرسی در صدر قرار گرفت؛ امری که بلوک اپوزیسیون را به ۵۷ تا ۶۰ کرسی می‌رساند. با این حال، روند ریزش لیکود به همین‌جا ختم نشد؛ آخرین آمارهای نظرسنجی‌در پایان هفته (جمعه ۲۱ اوت/۳۰ مرداد) نشان‌دهنده یک رکوردشکنی جدید و بدتر شدن وضعیت نتانیاهو است. در این آمارها، لیکود با سقوطی آزاد به کف ۲۰ کرسی رسیده و کل ائتلاف حاکم به ۴۹ کرسی تنزل یافته است. در مقابل، حزب آیزنکوت با جهشی جدید به ۲۶ کرسی دست یافته و فاصله خود را به عنوان حزب اول کشور با لیکود به ۶ کرسی افزایش داده است. آیزنکوت بلافاصله پس از انتخابات درون حزبی لیکود، فهرست رقیب را «لیست ۷ اکتبر» نامید؛ فهرستی از مسببان بزرگ‌ترین شکست امنیتی تاریخ اسرائیل. آیزنکوت که پسر و برادرزاده خود را در جنگ غزه از دست داده، اکنون به عنوان رهبری عمل‌گرا و هم‌درد با جامعه، مورد اقبال ناامیدان از نتانیاهو قرار دارد. با این حال، بلوک اپوزیسیون علی‌رغم پیشتازی در این آمارهای جدید، درون خود با رقابت بر سر رهبری آینده دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

آرایش نیروها در آستانه انتخابات سراسری اکتبر، نشان‌دهنده یک جنگ تمام‌عیار میان «راست مذهبی-افراطی» و «راست و میانه سکولار-نظامی» است. شگفتانه اصلی این کارزار، خروج رهبری جبهه مخالفان از دست سیاست‌مداران سنتی و بازگشت اقتدار به ژنرال‌های ارتش است؛ امری که پدیده اصلی انتخابات ۲۰۲۶ به شمار می‌رود. سرخوردگی عمیق جامعه از شکست‌های امنیتی ۷ اکتبر و بی‌ثباتی‌های پیاپی، سبب شده تا رای‌دهندگان سکولار و میانه، احزاب ریشه‌دار و چهره‌های سنتی را کنار بزنند و به یک تکنوکراتِ نظامی همچون آیزنکوت روی بیاورند. این چرخش ساختاری، فراتر از یک تغییر حزبی، نشان‌دهنده تمایل جامعه اسرائیل به بازتعریف خط‌مشی آینده خود تحت یک مدیریت مقتدر و عمل‌گرای نظامی است؛ تحولی که می‌تواند معادلات آینده منطقه را نیز به کلی تغییر دهد.

غیر از آیزنکوت و پیشتازی‌اش، متغیر شگفت‌انگیز دیگر روزهای اخیر، جهش کرسی احزاب عربی و فعال شدن سناریوی «سگالوویتز» است. از یک سو، سه حزب بزرگ عربی (هداش، تعال و بلد) برای احیای مجدد «لیست مشترک» به توافق رسیده‌اند. از سوی دیگر، ائتلاف احتمالی یوآو سگالوویتز، رئیس سابق دایره اطلاعات پلیس اسرائیل با حزب اسلامی «رعم» به رهبری منصور عباس، تکانه مهم انتخابات اکتبر ۲۰۲۶ تلقی می‌شود. پیوستن یک مهره امنیتی ارشد یهودی به یک حزب اسلامی، رخدادی بی‌سابقه در تاریخ سیاسی اسرائیل است.هدف منصور عباس از این گام استراتژیک، عبور از پوسته مذهبی محض و تبدیل رعم به یک «حزب شهروندی» است. این تغییر ماهیت، تابوی همکاری با این حزب را می‌شکند و به جریان‌های میانه صهیونیستی (مانند حزب آیزنکوت) امکان می‌دهد تا بدون ترس از ریزش آرای خود، با رعم وارد ائتلاف شوند. بر اساس شبیه‌سازی نظرسنجی‌ها، این دو تحرک هم‌زمان، وزن جناح عربی را به رقم بی‌سابقه ۱۴ کرسی می‌رساند؛ امری که پیامد مستقیم آن، ریزش شدید جبهه راست و سقوط ائتلاف نتانیاهو به کف ۴۷ کرسی خواهد بود. در این سناریو، احزاب عربی می‌توانند رسماً به «شاه‌مهره» (Kingmaker)  میدان تبدیل شوند.

با این حال، این معادله ممکن است با ورود یک متغیر جدید خط بخورد؛ سرتیپ بازنشسته و راست‌گرای مذهبی، عوفر وینتر، کمپین تبلیغاتی خود را برای تأسیس یک حزب مستقل آغاز کرده است. اگرچه وینتر با ائتلاف سکولارِ آیزنکوت همسویی ندارد، اما ظهور او مستقیماً سبد رأی لیکود را هدف قرار داده است. در صورتی که حزب جدید وینتر بتواند از حد نصاب ورود به پارلمان عبور کند، جبهه راستِ منتقد نتانیاهو تقویت شده و احتمال دست‌یابی به اکثریت قاطع ۶۱ کرسی بدون نیاز به ائتلاف با احزاب عربی فراهم می‌شود؛ سناریویی که می‌تواند برنامه‌های منصور عباس برای نقش‌آفرینی به عنوان شاه‌مهره را برهم زند.

با توجه به ملاحظات فوق، معضل اصلی اسرائیل نه در روز انتخابات، بلکه فردای اعلام نتایج و در فرآیند پیچیده تشکیل کابینه و بده بستان‌های أحزاب نمایان خواهد شد. باید تا آن زمان منتظر ماند. 

اطلاعات آنلاین

جوان آنلاین: سردار رضا طلایی‌نیک، سخنگوی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در گفت‌وگو با شبکه خبر، با تشریح جایگاه قدرت دفاعی در تأمین امنیت و استقلال کشور گفت: راه سلطه‌ستیزی و مقابله با قدرت‌های بیگانه که استقلال، موجودیت و هویت کشور را هدف قرار می‌دهند، فقط قوی شدن و قدرتمند شدن است و قدرت ملی، راهبرد اصلی و بنیادی برای حفظ استقلال، امنیت، موجودیت و هویت ایرانی ـ اسلامی و تأمین منافع ملی است.

طلایی نیک جهان امروز را متشکل از سه بلوک دانست و اظهار کرد: یک بلوک، بلوک استکباری و سلطه‌جو است که در رأس آن دولت ایالات متحده قرار دارد و رژیم صهیونیستی و مجموعه‌ای از کشورها نیز با آن همراهی می‌کنند؛ رویکرد این مجموعه، غارت و چپاول منابع و منافع ملت‌ها و سلب استقلال از کشورهای دیگر است.

وی افزود: بلوک دوم، کشورهایی هستند که استقلال واقعی ندارند و در واقع سلطه‌پذیر شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که منافع و قابلیت‌های آنها در اراده و اختیار دیگران قرار می‌گیرد و مورد طمع قدرت‌های سلطه‌گر واقع می‌شوند.

سخنگوی وزارت دفاع ادامه داد: بلوک سوم نیز کشورهای سلطه‌ناپذیر هستند که با نظام سلطه مقابله می‌کنند و جمهوری اسلامی ایران و ایران بزرگ ما امروز در صف مقاومت در برابر استکبار قرار دارد.

قدرت ملی؛ راهبرد اصلی حفظ استقلال و امنیت

طلایی‌نیک با تأکید بر اینکه راه مقابله با قدرت‌های بیگانه، قدرتمند شدن است، گفت: قدرت ملی، راهبرد اصلی و بنیادی برای حفظ استقلال، امنیت، موجودیت و هویت ایرانی ـ اسلامی و آن چیزی است که منافع ملی ما را تشکیل می‌دهد.

وی قدرت ملی را دارای ابعاد مختلف دانست و تصریح کرد: قدرت فرهنگی، معنوی، سیاسی، علمی، اجتماعی و اقتصادی از جمله ابعاد قدرت ملی هستند و قدرت دفاعی نیز یکی از ارکان اصلی قدرت ملی به شمار می‌رود.

سخنگوی وزارت دفاع درباره هندسه قدرت دفاعی کشور گفت: اگر بخواهیم قدرت دفاعی را به صورت یک هندسه در نظر بگیریم، یک رکن آن، راهبری و فرماندهی دفاعی کشور است که ذیل فرمانده معظم کل قوا قرار دارد. امروز قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص)، ستاد کل نیروهای مسلح و فرماندهان عالی، تدابیر دفاعی را در رأس این هندسه قدرت دفاعی دنبال می‌کنند.

وی افزود: پس از این بخش، سازمان رزم نیروهای مسلح شامل ارتش، سپاه و مجموعه انتظامی قرار دارد و این سازمان رزم، دو قاعده پشتیبانی نیز دارد؛ یک قاعده، مشارکت بسیج و مردم در نظام دفاعی کشور و قاعده دیگر، پشتیبانی لجستیکی، پشتیبانی آمادی، تسلیحاتی و تجهیزاتی است که باید عمدتاً از طریق دولت در اختیار نیروهای مسلح قرار گیرد.

مأموریت‌های وزارت دفاع در پشتیبانی از نیروهای مسلح

طلایی‌نیک با تشریح جایگاه وزارت دفاع در این هندسه اظهار کرد: وزارت دفاع در جایگاه قدرت دفاعی و در مسیر ارتقای قدرت ملی ملت ایران، مأموریت‌هایی مانند فناوری، تحقیق و پژوهش برای پشتیبانی از نیروهای مسلح، تولید علم و تولید محصولات تسلیحاتی و تجهیزاتی، تأمین و تعمیر اقلام اساسی مورد نیاز نیروهای مسلح، صادرات اقلام دفاعی، مهندسی دفاعی و هماهنگی میان مجلس، دولت و مجموعه دفاعی کشور را بر عهده دارد.

وی ادامه داد: دیپلماسی دفاعی و خدماتی که باید در حوزه دیپلماسی دفاعی به نظام دفاعی کشور ارائه شود نیز از دیگر مأموریت‌های وزارت دفاع است.

سخنگوی وزارت دفاع با اشاره به روند شکل‌گیری ساختار کنونی این وزارتخانه گفت: پس از ادغام وزارت دفاع سابق و وزارت جنگ یا دفاع ملی سابق، که پیش از انقلاب وجود داشت و پس از انقلاب عنوان دفاع ملی به خود گرفت، در سال ۱۳۶۸ این مجموعه‌ها ادغام شدند و امروز خوشبختانه قابلیت و ظرفیت بسیار بالایی در کشور برای انجام مأموریت‌های وزارت دفاع ایجاد شده است.

وزارت دفاع؛ پشتیبان مجموعه نظام دفاعی کشور

طلایی‌نیک در پاسخ به پرسشی درباره میزان نقش وزارت دفاع در قدرت ملی و دفاعی کشور گفت: در میدان رزم و مصاف با دشمن، نیروهای ارتش، سپاه و مجموعه انتظامی در میدان مقدم قرار دارند؛ اما در پشتیبانی تسلیحاتی، تجهیزاتی و امکاناتی و همچنین تنظ یم‌گری میان مجموعه‌ها و ظرفیت‌های پشتیبان نیروهای مسلح، وزارت دفاع نقش محوری دارد.

وی افزود: اگر بخواهم این نقش را به صورت عددی بیان کنم، شاید عدد قابل بیان نباشد، چراکه ماهیت این نقش فقط کمی نیست و ماهیت کیفی نیز دارد.

سخنگوی وزارت دفاع تصریح کرد: به طور کلی، پایداری دفاع ملی و شکل‌گیری مقاومت ملی از یک سو به نیروهای مسلح، رزمندگان جهادی، مؤمن و شجاع و سازمان رزم چابک و دارای قابلیت‌های عملیاتی و تاکتیکی نیاز دارد و از سوی دیگر، تکنیک و تاکتیک باید در یک منظومه راهبردی قرار گیرد که توسط نظام دفاعی، با راهبری ستاد کل نیروهای مسلح و فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص) و ذیل تدابیر فرمانده معظم کل قوا تعیین می‌شود.

وی گفت: در این منظومه، پشتیبانی‌ها از حوزه تاکتیکی تا حوزه پشتیبانی‌های راهبردی تعریف و تعیین می‌شوند و وزارت دفاع تقریباً در همه اجزای نظام دفاعی و نیروهای مسلح، نقش پشتیبان را ایفا می‌کند.

صنعت دفاعی ایران قابل مقایسه با دوران دفاع مقدس نیست

طلایی‌نیک درباره روند رشد صنعت دفاعی کشور نیز اظهار کرد: اگر بخواهیم درباره رشد صنعت دفاعی صحبت کنیم، کاملاً آشکار و واضح است که توان دفاعی و صنعت دفاعی ایران امروز به هیچ عنوان با دوران دفاع مقدس قابل مقایسه نیست.

وی گفت: برای اینکه قدرت دفاعی بتواند در اوج آمادگی و متناسب با تهدیدات احتمالی، نقش دفاع واقعی خود را ایفا کند، از یک سو به فنون و تدابیر نظامی، از سوی دیگر به نیروی رزمنده شجاع، مؤمن و مجرب و سازمان رزم مناسب و از طرف دیگر به تسلیحات و تجهیزات متناسب با تهدیدات احتمالی نیاز دارد.

سخنگوی وزارت دفاع افزود: تأمین تسلیحات و تجهیزات، نقشی است که صنعت دفاعی بر عهده دارد. در دهه‌های اخیر، تنوع تسلیحات و تجهیزات دفاعی کشور افزایش قابل توجهی پیدا کرده است، چراکه تهدیدات نیز ترکیبی شده‌اند.

وی ادامه داد: منظور از تهدیدات ترکیبی، ترکیب حوزه نظامی با حوزه‌های دیگر و همچنین تنوع بالای تسلیحات و سامانه‌هایی است که دشمن در اختیار دارد. بنابراین متناسب با تهدیداتی که از زاویه توانمندی دشمن برآورد می‌شود، باید بتوانیم تجهیزات، تسلیحات و مهمات مورد نیاز را فراهم کنیم.

شکل‌گیری زیست‌بوم ملی صنعت دفاعی

طلایی‌نیک با بیان اینکه صنعت دفاعی جمهوری اسلامی ایران در عمل توانسته نقش خود را در پایداری دفاع ملی و پیروزی‌های کشور اثبات کند، گفت: صنعت دفاعی کشور یک مجموعه و اطلس هم جغرافیایی و هم یک ساختار چهاروجهی دارد.

وی افزود: محور نخست، صنعت دفاعی وزارت دفاع است که هزاران نخبه، دانشمند، صنعتگر و مدیر در آن فعالیت می‌کنند و جا دارد روز صنعت را به همه فعالان این عرصه تبریک عرض کنم.

سخنگوی وزارت دفاع ادامه داد: ضلع دوم، خود نیروهای مسلح، یعنی ارتش و سپاه هستند که از سال‌های گذشته بخشی از توان خود را در جهت صنعت دفاعی به کار گرفته‌اند و این ظرفیت، مکمل صنعت دفاعی وزارت دفاع است.

وی ضلع سوم را شبکه خصوصی و مردمی عنوان کرد و گفت: هزاران شرکت در زیرسامانه‌ها، قطعات و مواد اولیه فرآیند صنعت دفاعی نقش ایفا می‌کنند. این مجموعه به الگویی تحت عنوان «مشارکت دفاعی ملی» متصل است و این الگوی مشارکت دفاع ملی توانسته میزان تاب‌آوری کشور را در پشتیبانی از میادین رزم افزایش دهد.

طلایی‌نیک افزود: ضلع دیگر این زیست‌بوم نیز دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان هستند که در صنعت دفاعی ایران نقش دارند و از شکل‌گیری یک ایده در ذهن طراحان، محققان و پژوهشگران تا تبدیل شدن آن به محصول و طی فرآیند تولید و صنعتی شدن، در این زنجیره مشارکت می‌کنند.

سرعت بالای تولید و جایگزینی تجهیزات دفاعی

وی با اشاره به دستاوردهای این زیست‌بوم ملی گفت: مشارکت همه این ظرفیت‌ها موجب افزایش تاب‌آوری و ارتقای کمی و کیفی صنعت دفاعی شده است و امروز شاهد شکل‌گیری یک زیست‌بوم صنعت دفاعی موازی در پهنه سرزمینی ایران هستیم.

سخنگوی وزارت دفاع تصریح کرد: این زیست‌بوم منحصر به وزارت دفاع یا نیروهای مسلح نیست، بلکه همه ظرفیت‌های علمی، پژوهشی و دانشگاهی، جوانان مستعد، شرکت‌های دانش‌بنیان و شبکه خصوصی امروز در صنعت دفاعی نقش ایفا می‌کنند.

طلایی‌نیک یکی از ویژگی‌های صنعت دفاعی کشور را سرعت و قابلیت تولید محصولات دفاعی دانست و اظهار کرد: به میزانی که در میدان رزم سلاح و مهمات استفاده می‌شود، با سرعت جایگزین می‌شود؛ یعنی همزمان با به‌کارگیری تسلیحات و تجهیزات بومی و ایرانی، تولید نیز در حال انجام است.

وی افزود: این همزمانی تولید، در کنار ذخایری که از سال‌های گذشته ایجاد شده و ذخایر راهبردی تسلیحاتی، با تولید روزانه، بی‌وقفه و تعطیل‌ناپذیر در یک شبکه گسترده، موجب شده است صنعت دفاعی از ظرفیت بالایی برخوردار باشد.

سخنگوی وزارت دفاع خاطرنشان کرد: رعایت الزامات پدافند غیرعامل در تولید نیز به این ظرفیت کمک کرده و صنعت دفاعی امروز را به یکی از ارکان قدرت دفاعی و پشتیبان نیروهای مسلح تبدیل کرده است.

«انقلاب صنعتی» در صنعت دفاعی کشور

طلایی‌نیک با اشاره به پیام سرلشکر عبداللهی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص) خطاب به سرپرست وزارت دفاع گفت: در این پیام، از تعبیر بسیار دقیقی استفاده شد و به «انقلاب صنعتی» اشاره کردند.

وی افزود: این انقلاب صنعتی، محصول تدابیر و تجربیاتی است که در نتیجه مشارکت دادن همه ظرفیت‌ها و قابلیت‌های ملی به دست آمده است.

سخنگوی وزارت دفاع تأکید کرد: حتی در زمان جنگ و هنگامی که تغییرات جدی در شرایط کشور و صنعت دفاعی اتفاق می‌افتاد، روند تولید متوقف نشد.

افزایش دو برابری تولید تسلیحات و تجهیزات در یک سال

طلایی‌نیک با ارائه آماری از روند تولید صنعت دفاعی گفت: اگر فرصت باشد، می‌توانیم مقایسه‌ای داشته باشیم؛ میزان تولید ما در یک سال گذشته، یعنی از تیرماه سال گذشته تا تیرماه امسال، پس از جنگ ۱۲ روزه، دو برابر میزان تولید تسلیحات و تجهیزات دفاعی در کشور افزایش پیدا کرده است.

وی ادامه داد: این افزایش تولید در شرایطی اتفاق افتاد که در جنگ ۱۲ روزه، بخش‌های محدودی از بخش‌های خاص صنعت دفاعی نیز جزو اهداف دشمن قرار گرفت و مورد اصابت و تجاوز قرار گرفت و برخی از آنها آسیب دیدند.

سخنگوی وزارت دفاع گفت: البته از حدود ۹ اسفند و آغاز جنگ تحمیلی سوم نیز، برخلاف ادعاهای ترامپ و نتانیاهو، روند تولید محصولات دفاعی نه‌تنها متوقف نشد، بلکه در جریان این دفاع مقدس، تولید برخی محصولات راهبردی و اقلام دارای اولویت برای نیازهای جنگی، بیش از سه برابر میزان تولید عادی افزایش پیدا کرد.

وی افزود: همین ظرفیت تولید بود که توانست دشمن را متوقف و ناکام کند و یکی از ارکان ناکامی دشمن، شکست‌های پیاپی و توقف آن و نتیجه نگرفتن راهبردی از تجاوز و تحمیل جنگ علیه ایران عزیز، همین ظرفیت پایدار تولید در یک زیست‌بوم ملی بود.

طلایی‌نیک تأکید کرد: صنعت دفاعی کشور امروز با اتکا به ظرفیت‌های وزارت دفاع، نیروهای مسلح، دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان، بخش خصوصی و شبکه گسترده ملی، به یکی از ارکان اصلی قدرت دفاعی و پشتیبانی از نیروهای مسلح تبدیل شده است.

برای غافلگیر کردن دشمن، بخش زیادی از رونمایی‌های دفاعی متوقف شده است

سخنگوی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح با تأکید بر ضرورت صیانت از اطلاعات و اسرار نظامی گفت: برای پیشگیری از آسیب‌پذیری‌ها و غافلگیر کردن دشمن، ایجاب می‌کند اطلاعات مربوط به نیروهای مسلح، صنعت دفاعی و چرخه پشتیبانی دفاعی تا نهایت امکان صیانت و حفظ شود.

سردار طلایی‌نیک اظهار کرد: یکی از عللی که سال گذشته و امسال در روز صنعت دفاعی نمایشگاه نظامی برگزار نمی‌کنیم و بخش زیادی از رونمایی‌ها را نیز متوقف کرده‌ایم، همین مسئله است.

وی افزود: سال گذشته نیز در یک بیان رسانه‌ای اعلام کردم که برای غافلگیر کردن دشمن و صیانت از اطلاعات و اسرار دفاعی کشور، رونمایی از تسلیحات و تجهیزات را محدود کرده‌ایم.

فرماندهان از روند تولید و ارتقای تجهیزات دفاعی اشراف کامل دارند

سخنگوی وزارت دفاع با تأکید بر اینکه توقف رونمایی‌ها به معنای توقف روند توسعه تسلیحات و تجهیزات نیست، گفت: فرماندهان ما اشرافیت کامل دارند و در جریان تمام ابعاد تولید و ارتقای تسلیحات و تجهیزات از جمله موشک‌های بالستیک، موشک‌های کروز، پهپادها، انواع سامانه‌های پدافندی و دیگر سامانه‌های مورد نیاز نیروهای مسلح هستند.

طلایی‌نیک ادامه داد: به لحاظ ارائه این دستاوردها در فضای عمومی و افکار عمومی، ملاحظاتی وجود دارد که به نفع امنیت ملی کشور است؛ به‌ویژه با توجه به نقشی که رهبر شهید در ایجاد اعتمادبه‌نفس در صنعت دفاعی و تأکید بر بومی‌سازی داشتند.

تحریم نظامی ایران از ۱۶ بهمن ۱۳۵۷ آغاز شد

وی با اشاره به روند شکل‌گیری خودکفایی دفاعی ایران گفت: بر اساس مستندات، واقعیت‌ها و حقایقی که در روند صنعت دفاعی وجود دارد، عوامل مختلفی موجب جهش فناورانه و خودکفایی صنعت دفاعی ایران شده است.

سخنگوی وزارت دفاع اظهار کرد: پیش از انقلاب اسلامی، حدود ۹۰ درصد تجهیزات، تسلیحات و مهمات نیروهای مسلح وارداتی بود؛ البته تحریم نظامی ایران نیز صرفاً به ۴۷ سال گذشته مربوط نمی‌شود.

طلایی‌نیک گفت: تحریم نظامی ایران از ۱۶ بهمن سال ۱۳۵۷ آغاز شد؛ یعنی پنج روز پیش از ۲۲ بهمن. در آن مقطع، آمریکایی‌ها قرارداد نظامی حدود ۱۱ میلیارد دلاری ایران و آمریکا را در دولت بختیار متوقف کردند و حدود ۱۱ میلیارد دلار آن را نیز تعلیق کردند.

وی افزود: بخشی از این موضوع طی ۴۷ سال گذشته در دیوان داوری ایران و آمریکا در لاهه و در پرونده‌های مربوط به دعاوی نظامی و قراردادهای تسلیحاتی مورد رسیدگی قرار گرفته و بخش‌هایی نیز همچنان باقی مانده است. انگلیسی‌ها نیز قراردادهایی با ایران داشتند که سرنوشت آنها به این موضوعات مرتبط بود.

سخنگوی وزارت دفاع با بیان اینکه ایران عملاً از سال ۱۳۵۷ تاکنون با تحریم تأمینی مواجه بوده است، تصریح کرد: این تحریم‌ها صرفاً برای جلوگیری از تأمین تجهیزات نبود، بلکه تلاش می‌شد زنجیره‌های ارتباطی و ظرفیت‌های تولید داخلی نیز تحت فشار قرار گیرد.

پیش از انقلاب اجازه تولید و خلاقیت به ایرانی‌ها داده نمی‌شد

طلایی‌نیک با اشاره به سابقه وابستگی دفاعی ایران اظهار کرد: به اعتقاد من، این وابستگی حتی پیش از انقلاب نیز ریشه داشت؛ یعنی حدود ۷۰ تا ۸۰ سال پیش، زمانی که آمریکایی‌ها در حاکمیت ایران نفوذ کردند و به‌ویژه هزاران مستشار نظامی آمریکایی در ایران، از جمله در وزارت جنگ و نیروهای مسلح حضور داشتند.

وی افزود: این ساختار اجازه تولید، ابداع و خلاقیت را به ایرانی‌ها نمی‌داد.

سخنگوی وزارت دفاع گفت: پیش از انقلاب، تنها ۳۱ نوع محصول در صنعت دفاعی ایران تولید می‌شد که عمدتاً اقلام بسیار ساده‌ای بودند؛ حتی محصولاتی مانند تفنگ ژ۳ نیز تولید صددرصد داخلی محسوب نمی‌شد.

طلایی‌نیک ادامه داد: امروز اما بیش از هزار نوع سامانه پیشرفته و تسلیحات و مهمات بسیار ارتقایافته در ایران تولید می‌شود که به هیچ عنوان قابل مقایسه با دوران پیش از انقلاب اسلامی نیست و توسط جوانان و صنعتگران ایرانی و در رقابت با قدرت‌های دارای صنایع پیشرفته تولید می‌شود.

وی افزود: ایران امروز در حوزه قدرت تسلیحات موشکی جزو ۱۰ کشور اول جهان است، در حوزه پهپاد جزو کشورهای برتر دنیا قرار دارد و در زمینه تجهیزات و تسلیحات گوناگون نیز دستاوردهای قابل توجهی حاصل شده است.

اندیشه امامین انقلاب، پایه خودکفایی دفاعی کشور

سخنگوی وزارت دفاع، یکی از عوامل اصلی این پیشرفت را اندیشه و اراده امامین انقلاب دانست و اظهار کرد: اندیشه، آرمان و اراده‌ای که امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب در کالبد نیروهای مسلح و ساختار و تدابیر وزارت دفاع و صنعت دفاعی اعمال کردند، نقش اساسی در شکل‌گیری این مسیر داشت.

طلایی‌نیک گفت: صدها فرمان و تدبیر مستند از امام شهید درباره مسائل دفاعی وجود دارد؛ از موضوعات مصداقی مانند برد موشک و چگونگی تولید موشک گرفته تا تدابیر راهبردی و کلان.

وی افزود: این اندیشه‌ها و میراث ماندگار توانست جریان خوداتکایی و خودکفایی را در کشور شکل دهد و وابستگی ۹۰ درصدی پیش از انقلاب را به حدود ۹۰ درصد خوداتکایی و خودکفایی تبدیل کند؛ آن هم با تسلیحات بسیار پیشرفته، دانش‌بنیان و بومی که توسط مجموعه‌های داخلی کشور تولید می‌شود.

هزینه تولید برخی تجهیزات دفاعی ایران یک‌دهم نمونه خارجی است

طلایی‌نیک یکی دیگر از ویژگی‌های صنعت دفاعی ایران را اقتصادی شدن تولید دفاعی عنوان کرد و گفت: امروز برخی سلاح‌ها و تجهیزات ما که نمونه خارجی مشابه دارند، با هزینه‌ای حدود یک‌دهم و در برخی موارد یک‌بیستم نمونه خارجی در ایران تولید می‌شوند.

وی افزود: این موضوع یکی از عوامل مهم قدرت دفاعی کشور است. در جنگ تحمیلی اخیر، تقریباً بودجه نظامی ایالات متحده، رژیم صهیونیستی و برخی کشورهایی که آشکارا ظرفیت‌های خود را در اختیار دشمنان ما قرار داده بودند، بیش از ۱۰۰ برابر ظرفیت نظامی جمهوری اسلامی ایران بود، اما در مقابل نیروهای مسلح، رزمندگان و ملت ایران ناکام شدند و متوقف شدند.

سخنگوی وزارت دفاع تأکید کرد: اقتصادی شدن تولید، بومی شدن و دانش‌بنیان شدن تسلیحات و همچنین وجود یک شبکه گسترده ملی، از عوامل مهم این توانمندی است.

مشارکت ۹۳۰۰ شرکت در زنجیره صنعت دفاعی

طلایی‌نیک با اشاره به نقش بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان در صنعت دفاعی کشور گفت: بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان به شکل گسترده‌ای در این حوزه به کار گرفته شده‌اند و در سامانه‌ها، قطعات و مواد اولیه مورد نیاز صنعت دفاعی فعالیت می‌کنند.

وی افزود: بیش از هزار نوع سلاح، تجهیزات و سامانه دفاعی ما با مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان و بخش خصوصی تولید می‌شود و این به معنای مردمی شدن صنعت دفاع است.

سخنگوی وزارت دفاع ادامه داد: در همین یک سال گذشته، تعداد شرکت‌هایی که از بخش خصوصی و دانش‌بنیان‌ها وارد شبکه صنعت دفاعی شده‌اند، حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است.

طلایی‌نیک گفت: در سال گذشته حدود ۸۰۰۰ شرکت با صنعت دفاعی همکاری داشتند، اما اکنون این تعداد به حدود ۹۳۰۰ تا ۹۴۰۰ شرکت رسیده است.

۷۶ درصد طرح‌های پژوهشی در یک سال گذشته به محصول رسید

وی با اشاره به فعالیت‌های تحقیقاتی و پژوهشی صنعت دفاعی اظهار کرد: صدها طرح پژوهشی برای ارتقای فناوری و غافلگیر کردن دشمن در حوزه تحقیق و پژوهش در حال انجام است.

طلایی‌نیک افزود: ۷۶ درصد این طرح‌ها طی همین یک سال گذشته به مرحله خاتمه‌یافتگی و تولید محصول رسیده‌اند.

وی با اشاره به ضرورت صیانت از اسرار نظامی، از ارائه جزئیات و تعداد دقیق پروژه‌ها خودداری کرد و گفت: به دلیل رعایت ملاحظات مربوط به صیانت از اسرار نظامی، نمی‌توانم رقم دقیق پروژه‌ها را اعلام کنم.

برنامه افزایش سه برابری تولید تجهیزات و تسلیحات

سخنگوی وزارت دفاع درباره برنامه آینده صنعت دفاعی گفت: سال گذشته اعلام کردم که در مجموع میزان تولید ما دو برابر افزایش پیدا کرده است و اکنون برنامه ما افزایش سه برابری تولید تجهیزات و تسلیحات است.

وی افزود: البته در برخی موارد، افزایش چهار تا پنج برابری تولید نیز پیش‌بینی شده است.

طلایی‌نیک با تأکید بر اهمیت پایداری دفاعی کشور گفت: ما پایداری توحیدی، تجهیزاتی و تسلیحاتی را با مشارکت چهار جانبه نیروهای مسلح، وزارت دفاع و شبکه‌های دانشی دنبال می‌کنیم و خوشبختانه نیازهای دفاعی به صورت مستمر تأمین شده است.

وی ادامه داد: دشمن در یک جنگ طولانی‌مدت با محدودیت‌های بیشتری مواجه خواهد شد و تجربه دو جنگ تحمیلی گذشته نیز نشان داد که پایداری تسلیحاتی و تجهیزاتی جمهوری اسلامی ایران یکی از عوامل برتری میدانی در برابر تهدیدات و رویکردهای راهبردی دشمن بوده است.

افزایش اثربخشی تسلیحات و تجهیزات در اولویت است

سخنگوی وزارت دفاع درباره رویکرد آینده صنعت دفاعی نیز گفت: همان‌طور که اشاره کردم، اثربخشی تسلیحات، تجهیزات و فناوری‌ها یک رویکرد اصلی است و تجهیزات، تسلیحات و مهمات امروز در اولویت افزایش کمی و کیفی و ارتقای فناوری صنعت دفاعی قرار دارند تا اثربخشی بیشتری برای ناکام کردن و شکست دشمن داشته باشند.

طلایی‌نیک افزود: اقتصادی کردن تولید دفاعی نیز یکی دیگر از محورهای اصلی است و امروز دو خط موازی در وزارت دفاع دنبال می‌شود.

وی توضیح داد: این دو مسیر با مدیریت سرپرست وزارت دفاع، معاونان و مدیران وزارتخانه، راهبری ستاد کل نیروهای مسلح و همکاری نیروهای مسلح دنبال می‌شود؛ یک مسیر، تأمین فعال نیازهای جاری نیروهای مسلح است و مسیر دیگر، بازآفرینی وزارت دفاع برای آینده و ایجاد ظرفیت‌های قوی‌تر است.

سخنگوی وزارت دفاع در پایان گفت: راهکارهایی که شهید عزیز امیر سرلشکر نصیرزاده، دنبال می‌کردند نیز در این مسیر استمرار دارد و وزارت دفاع همزمان با تأمین نیازهای جاری نیروهای مسلح، بازآفرینی و ایجاد ظرفیت‌های آینده را نیز دنبال می‌کند.