براساس آماری که عباس پازوکی، معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر معاون اول رئیسجمهور، به نقل از یکی از استادان حاضر در جلسه بررسی وضعیت صنعت خودرو در شورای اقتصاد به ریاست محمدرضا عارف مطرح کرده، از مجموع ۲۷میلیون خانوار ایرانی، ۱۳.۵میلیون خانوار، معادل حدود ۵۵میلیون نفر، فاقد خودرو هستند؛ ۹.۵ میلیون خانوار تنها یک خودرو دارند و در مقابل، ۴میلیون خانوار مالکیت ۱۶میلیون خودرو را دارند.
به گزارش دنیای اقتصاد، البته این ارقام در شرایطی مطرح شده که سال مرجع و منبع آماری اولیه آن اعلام نشده است. همچنین مشخص نیست این خودروها چه ترکیبی از خودروهای سواری، تجاری، قدیمی یا فعال و غیرفعال را شامل میشوند.
اهمیت این آمار زمانی بیشتر میشود که خودرو را نه فقط یک کالای مصرفی، بلکه یکی از اقلام دارایی خانوار در نظر بگیریم. در چنین شرایطی، مالکیت چند خودرو میتواند به معنای برخورداری از داراییهایی باشد که طی سالهای اخیر افزایش قیمت قابلتوجهی را تجربه کردهاند. در مقابل، خانواری که فاقد خودرو بوده، از رشد ارزش این دارایی بهرهای نبرده و برای ورود به بازار خودرو با هزینهای بهمراتب بالاتر مواجه شده است.
این موضوع از منظر اقتصادی اهمیت زیادی دارد؛ چراکه خودرو در ایران طی سالهای گذشته از یک وسیله صرفا مصرفی فاصله گرفته و برای بخشی از جامعه به دارایی قابل معامله و حتی ابزار حفظ ارزش پول تبدیل شده است. در نتیجه، افزایش قیمت خودرو تنها به معنای گرانتر شدن هزینه حملونقل نیست؛ بلکه میتواند به افزایش ارزش دارایی مالکان نیز منجر شود.
از همین زاویه، بخش دیگری از معادله به موضوع سوخت بازمیگردد. اگر آمار مطرحشده را بپذیریم، ۱۳.۵میلیون خانوار اساسا خودرو ندارند، درحالیکه گروهی از خانوارها چند خودرو در اختیار دارند. بنابراین نحوه توزیع یارانه سوخت نیز در کنار نحوه توزیع مالکیت خودرو اهمیت پیدا میکند.
بنزین یارانهای بهطور مستقیم با میزان استفاده از خودرو ارتباط دارد. خانواری که خودرو ندارد، امکان مصرف مستقیم بنزین را ندارد؛ در مقابل، خانواری که چند خودرو در اختیار دارد، در صورت استفاده از آنها، امکان مصرف سوخت بیشتری خواهد داشت. این موضوع به معنای آن نیست که تمام یارانه بنزین به خانوارهای پردرآمد میرسد یا خانوارهای فاقد خودرو الزاما کمدرآمد هستند، اما از منظر سیاستگذاری، یک سوال مهم را مطرح میکند: آیا شیوه فعلی تخصیص یارانه سوخت با الگوی مالکیت خودرو در کشور سازگار است؟
اهمیت دیگر این ارقام در آن است که میتواند برداشت رایج از «تقاضای خودرو» را تغییر دهد. در سالهای گذشته، هرگاه از بازار خودرو سخن گفته شده، معمولا کل جمعیت کشور بهعنوان تقاضای بالقوه خودرو در نظر گرفته شده است؛ حال آنکه آمار مطرحشده نشان میدهد اگر مربوط به سالهای اخیر باشد، بخش قابلتوجهی از خانوارها اساسا در گروه مالکان خودرو قرار ندارند. این موضوع بهویژه در شرایطی اهمیت دارد که فاصله قیمت خودرو با درآمد خانوار افزایش یافته است.
در همین حال، ۹.۵میلیون خانواری که بنا بر این آمار تنها یک خودرو دارند، نیز گروه مهمی هستند. این خانوارها را نمیتوان در یک طبقه اقتصادی واحد قرار داد. ممکن است یک خانوار با یک خودروی فرسوده برای تامین نیاز روزمره خود با مشکل مواجه باشد و خانواری دیگر با یک خودروی گرانقیمت، شرایط کاملا متفاوتی داشته باشد. بنابراین تعداد خودرو، تنها یکی از متغیرهای مورد نیاز برای شناخت ساختار بازار است.
