احسان دلاویز در یادداشتی در روزنامه اعتماد نوشت: «در ادبیات توسعه، گاه گفته میشود کشورها بیش از آنکه فناوری را وارد کنند، «مدل» وارد میکنند؛ مدلی که اگر با اقتضائات بومی سازگار نشود، دیر یا زود به پوستهای شبیه نمونه اصلی تبدیل خواهد شد؛ ظاهری آشنا، اما با کارکردی متفاوت. این گزاره را میتوان درباره صنعت نمایش آنلاین نیز به کار برد. آنچه امروز در ایران با عنوان پلتفرمهای نمایش خانگی شناخته میشود، بیشک از تجربه جهانی سرویسهایی مانند نتفلیکس، HBO Max و آمازون پرایم الهام گرفته است، اما پرسش اساسی این است که آیا آنچه بومی شده، «فناوری و فلسفه» این پلتفرمهاست یا تنها «فرم» آنها؟
در نگاه نخست، شباهتها چشمگیر است؛ صفحهای مملو از پوستر فیلم و سریال، امکان خرید اشتراک، آرشیوی گسترده از آثار و تولیدات اختصاصی. اما با فاصله گرفتن از این ظاهر، تفاوتها یکییکی خود را آشکار میکنند؛ تفاوتهایی که بیش از آنکه به بودجه یا تعداد مشترکان مربوط باشد، به تعریف متفاوت از رسانه بازمیگردد. نتفلیکس تنها یک پلتفرم پخش فیلم نیست؛ شرکتی است که بر پایه داده تصمیم میگیرد.
هر انتخاب کاربر، هر مکث، هر انصراف از ادامه تماشای یک سریال و حتی مدت زمانی که مخاطب روی تصویر یک فیلم توقف میکند، بخشی از دادهای است که در نهایت به تصمیمهای کلان درباره تولید محتوا منجر میشود. به بیان دیگر، مخاطب نه فقط مصرفکننده، بلکه تولیدکننده دادهای است که آینده صنعت سرگرمی را شکل میدهد. در ایران نیز پلتفرمها از سازوکارهای پیشنهاد محتوا بهره میبرند، اما هنوز فاصله معناداری میان «آرشیو دیجیتال» و «رسانه دادهمحور» وجود دارد.
الگوریتم، در بسیاری از موارد، هنوز نقش تعیینکنندهای در طراحی تجربه مخاطب ندارد و هوش مصنوعی، بیش از آنکه موتور محرک کسبوکار باشد، به ابزاری جانبی تبدیل شده است. این تفاوت البته صرفا فنی نیست؛ اقتصاد محدود بازار، کمبود سرمایهگذاری در زیرساختهای فناوری و کوچکتر بودن جامعه کاربران، امکان شکلگیری همان چرخه عظیم …
