«جان‌فدا» و چالش امنیت داده؛ چه کسی مسئول حفاظت از اطلاعات شهروندان است؟

رویداد۲۴| انتشار اخبار مرتبط با اختلال شدید، خارج شدن از دسترس و گزارش‌های متناقض درباره رخنه سایبری به سامانه‌های پشتیبان پویش «جان‌فدا»، بار دیگر چالش‌های عمیق امنیت زیرساختی در پروژه‌های دیجیتال و عمومی کشور را به صدر بحث‌های رسانه‌ای کشانده است. این رویداد، فارغ از جنبه‌های فنی آن، به دلیل دامنه گسترده تبلیغات و اهداف عملیاتی اعلام‌شده برای این پویش، ابعادی فراتر از یک نقص ساده نرم‌افزاری یافته و علامت سؤال‌های مهمی را درباره کیفیت حفاظت از داده‌های شهروندان مطرح کرده است. «جان‌فدا» دقیقاً چه اطلاعاتی از شهروندان جمع می‌کرد؟

پویش «جان‌فدا» طی ماه‌های اخیر با راه‌اندازی بستر‌ها و سامانه‌های گوناگون، از جمله سرشماره‌های پیامکی اختصاصی (نظیر ۳۰۰۰۱۱۵۵) و درگاه‌های وب (مانند Janfadaa.ir و janfada.net)، به عنوان طرحی فراگیر برای ثبت‌نام و گردآوری اطلاعات داوطلبان حضور در برنامه‌های دفاعی، امنیتی و امدادی وارد فضای عمومی شد. تبلیغات سنگین تلویزیونی، پلتفرمی و محیطی، شرایطی را فراهم کرد تا بر اساس گزارش‌های رسانه‌های رسمی، میلیون‌ها نفر در رده‌های سنی مختلف (از افراد بالای ۱۲ سال تا حتی متقاضیان خارج از کشور) جهت اعلام آمادگی در این سامانه ثبت‌نام کنند. بگذریم از اینکه درباره آمار ثبت نام کنندگان در این پویش حرف و حدیث‌های بسیاری بود و برخی رویکرد‌ها که بالاتر رفتن تعداد جان‌فدا‌ها را مصداق رضایت مردم و حمایت از سیاست‌های کنونی در عرصه‌های مختلف، به شمار می‌آورد با انتقاد‌های جدی مواجه شد.

به هر روی، ابعاد مسئله زمانی حساس‌تر شد که دستگاه‌های متولی، برنامه‌های اجرایی و عملیاتی خود را بر پایه داده‌های ثبت‌شده در این سامانه اعلام کردند. اسماعیل فرجی، معاون عملیات سازمان بسیج، در گفت‌و‌گو با خبرگزاری دفاع‌پرس به صراحت از نقش کلیدی این سامانه در توسعه ساختاری سخن گفت و اظهار داشت: «برنامه‌های گسترده‌ای برای سازماندهی داوطلبان سامانه جان‌فدا در سازمان رزم، هسته‌های مقاومت شهری و روستایی و سایر ساختار‌ها داریم.»

وی با تاکید بر اینکه هدف، آموزش و آماده‌سازی این افراد برای «دفاع از سرزمین ایران و برقراری امنیت پایدار» است، اضافه کرد: «بسیاری از افرادی که دلشان با نظام و انقلاب بود، اما در بسیج ثبت‌نام نکرده بودند، در این ایام اعلام آمادگی کردند و به واسطه آن، …