رویداد۲۴| انتشارات علمی و فرهنگی، از میراث «فرانکلین» تا امروز، مسیری پرفراز و نشیب را پشت سر گذاشته است. سیدجمال هادیان، مدیرعامل انتشارات علمی و فرهنگی، در گفتگویی، ضمن بازخوانی روایتهای شنیدنی از تاریخ تأسیس این نشر و بدهی تاریخی آن به مؤسسه فرانکلین، از عرضه دوباره کتابهای ارزشمندی مانند «پیکار صفین» و عناوین جدیدی خبر داد که پس از سالها در دسترس نبودند؛ تلاشهایی که با شعار «دوباره جان گرفتیم» در پی عبور از بحرانهای مالی و ساختاری آغاز شده است.
سیدجمال هادیان، مدیرعامل انتشارات علمی و فرهنگی با اشاره به آسیبهایی که این نشر بزرگ در دو جنگ اخیر متحمل شده است، گفت: دو جنگ اخیر باعث شد بسیاری از ناشران و کتابفروشیها تعطیل شوند و تولید و فروش کتاب به تأخیر بیفتد. بسیاری از افراد در جامعه ما از عاشقان کتاب و مطالعه هستند و هر هفته یا هر ماه به کتابفروشیها سر میزنند، کتابهای مورد علاقه خود را خریداری میکنند و به مطالعه و خرید کتاب عادت دارند، اما در دوران جنگ این فرصت در اختیارشان نبود.
همچنین اتفاقات ناشی از جنگ باعث افزایش بهای مواد اولیه کتاب، بهویژه کاغذ شد و خیلی از ناشران کوچک و ضعیف نتوانستند کتابهایی را که برنامهریزی کرده بودند، منتشر کنند.
هادیان با بیان اینکه انتشارات علمی و فرهنگی امسال قریب به ۶۰۰ عنوان کتاب تجدیدچاپ و چاپ نخست را در نمایشگاه مجازی اخیر عرضه کرد، تصریح کرد: ویژگی حضور امسال این بود که بسیاری از عناوینی که در سالهای گذشته در دسترس نبود، منتشر شد.
وی افزود: ما تقریباً به آمار هفتهای سه جلد کتاب رسیدهایم؛ چه تجدیدچاپ و چه چاپ اول که در این بازه زمانی وارد بازار شد. برخی از کتابها بعد از سالها منتشر شدند؛ مانند کتاب «پیکار صفین» اثر نصر بن مزاحم با ترجمه پرویز اتابکی که بعد از حدود یک دهه منتشر شد. این اثر معتبرترین مرجع درباره جنگ صفین است و از اتفاق، مطالعه آن و مقایسهاش با شرایط فعلی کشور میتواند راهگشا باشد. همچنین در ماههای آتی کتاب «علی و ایران» که به بررسی وضعیت ایران در زمان زمامداری حضرت علی (ع) میپردازد نیز منتشر خواهد شد. از سوی دیگر، کتاب کرمانشاه، کتاب گرجستان، مجموعه داستانهای ایتالیایی و تعداد دیگری از کتابهای چاپ نخست آماده انتشار هستند.
مدیرعامل انتشارات علمی و فرهنگی در ادامه میگوید: با شعار «دوباره جان گرفتیم» دوران جدیدی را آغاز کردیم و بهطور منظم هفتهای سه عنوان کتاب وارد بازار نشر میکنیم که ۹۰ درصد آنها کتابهای پرفروش از نویسندگان و مترجمان مشهور کشور هستند که سالها در بازار نبودهاند. کتابهای جدید نیز پس از تأیید در شورای علمی انتشارات، بعد از ویرایش و تأیید وزارت ارشاد منتشر شدهاند. از جمله این آثار، کتاب «موازنهسازی انگلستان در خلیج فارس» است که بهتازگی وارد فضای نشر شده است. همچنین کتاب «کلماکره» از دیگر عناوین تازه انتشارات است که با نگاهی به گنجینه غار مشهور کلماکره، برای نخستینبار تاریخ مستندی از این گنجینه بزرگ دوره اشکانیان را بهصورت محققانه ارائه میدهد. از بدهیِ هرگز پرداختنشده آمریکا تا بازگشت کتابهای پرمخاطب به بازار نشر
هادیان با اشاره به بدعهدی آمریکاییها در قبال فرانکلین گفت: میخواهم برگردم به تاریخ تأسیس انتشارات علمی و فرهنگی که به خودی خود یک روایت مستند بسیار شنیدنی است. ابتکاری که آقای همایون صنعتیزاده در سال ۱۳۳۲ به خرج داد، این بود که کتابهایی را که از فرانکلین آمریکا با هر هدفی وارد ایران میشد، با مخاطبسنجی انتخاب و منتشر میکرد و آنچه را مورد نیاز دانشجویان و استادان بود، چاپ میکرد؛ نه آنچه آمریکاییها دیکته میکردند.
بیشتر بخوانید: وقتی انتشارات را تحویل گرفتم، مثل یک ماشین قراضه بود | با چنگ و دندان مجموعه را حفظ کردیم
وی ادامه داد: مؤسسه فرانکلین یا همان انتشارات علمی و فرهنگی فعلی، در زمان همایون صنعتیزاده چنان فعال و قوی میشود و مخاطب پیدا میکند که فرانکلین آمریکا در دهه ۵۰، ۳۰۰ هزار دلار از شعبه خود در ایران قرض میگیرد. از آنجایی که آمریکاییها خوی استعماری دارند و هر آنچه گرفتند، پس ندادهاند، این پول را هرگز برنگرداندند و صنعتیزاده، علیرغم سفر به آمریکا و مکاتبات متعدد، نمیتواند این پول را از فرانکلین بازپس بگیرد. اهتمامی نیاز است که این طلب، همراه با اضافات آن در این سالها، به این مؤسسه بازگردانده شود.
وی افزود: با انتقاد از دولتی بودن انتشارات بزرگ علمی و فرهنگی گفت: معتقدم حیف است مؤسسات بزرگ فرهنگی مانند انتشارات علمی و فرهنگی، انتشارات امیرکبیر و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در ساحت دولت باشند. اساساً دولتها قادر به شرکتداری نیستند.
وی افزود: هر جا شرکتی دولتی شود، هزینههایش هم دو یا چند برابر میشود؛ زیرا بروکراسی و قواعد پیچیدهای بر شرکتهای دولتی حاکم است که هرچند برای نظارت بر امور شرکتداری تدوین شدهاند، اما اغلب به دلیل قدیمی، تکراری و موازی بودن، هزینههای زیادی را به شرکتها تحمیل و فرایندها را طولانی میکنند.
او در ادامه به بدهی عظیم این انتشارات در بدو ورود اشاره کرد و گفت: وقتی در اواخر سال ۱۴۰۳ انتشارات را تحویل گرفتم، وضعیت اسفناکی بر این شرکت حاکم بود. حدود ۲۰۰ میلیارد تومان بدهی و معطل ماندن امور مالی و شرکتداری و هزینههای سرسامآور، نجات این مجموعه را غیرممکن مینمود و طبعاً با انتشار کتاب نمیتوان چنین خرابیهایی را جبران کرد. حقوق عقبافتاده کارکنان، فشارهای مالیاتی و بیمهای، توقف تولید و مستهلک شدن دستگاههای چاپ، ساختمانها و تأسیسات، همه و همه دست به دست هم داده بودند. ما این نشر را با وضعیت عجیبی تحویل گرفتیم؛ به طوری که اغلب دوستان و کارشناسان اقتصادی و کسانی که در صنعت نشر فعال بودند، اعتقاد داشتند خارج شدن از چنین بحرانی محال است. در شرایطی که شرکتهای صنعتی و تولیدی دچار بحران هستند، یک شرکت انتشاراتی دولتی، بدون حتی یک ریال بودجه دولتی، با این حجم از هزینههای زیاد و بدهی چگونه میتواند نجات پیدا کند؟
او در ادامه افزود: معتقدم زمانی که مدیریت توأم با دانش، درایت، دلسوزی و از همه مهمتر خلاقیت همراه شود، عبور از هر بحرانی ممکن میشود؛ اتفاقی باورنکردنی که طی یک سال در انتشارات علمی و فرهنگی رخ داد و این بنیان فرهنگی از حالت اغما درآمد و دوباره جان گرفت. اجرای پنج راهبرد «اصلاح امور مالی و شرکتداری»، «مولدسازی و درآمدزایی از طریق فعال کردن داراییهای ملموس و غیرملموس»، «افزایش تعداد و تنوع تولید»، «کوچکسازی و چابکسازی ساختار» و «استفاده از فناوریهای نوین»، مسیر انتشارات را از ورشکستگی و بحران به سوی احیا و موفقیت باز کرد.
هادیان در ادامه تصریح کرد: امروز با کمک بخش خصوصی، چاپخانه، کتابفروشیها، استودیوها و طبقات بلااستفاده ساختمان مرکزی انتشارات مولد شده است و اینک با راهاندازی «فضای کار اشتراکی فرهنگ و فناوری» در ساختمان مرکزی انتشارات، میزبان ۱۷۰ نفر از نخبگان حوزههای فرهنگ و فناوری هستیم و بدین ترتیب انتشارات علمی و فرهنگی دوباره میتواند نقش راهنما و پیشران خود را در صحنه فرهنگ کشور ایفا کند.
مدیرعامل این نشر قدیمی با بیان اینکه تجربه ارزشمند یک سال گذشته در احیای مجدد نام و عملکرد یک مؤسسه فرهنگی دیرینه نشان داد این شرکتهای دولتی هم قادر به عبور از مسیر سنگلاخ شرایط بحرانی هستند، خاطرنشان کرد: البته اگر بخواهند، میتوانند از تجربههای این شرکت استفاده کنند.
هادیان، مدیرعامل انتشارات، در پایان با تأکید بر اینکه آماده همکاری با شرکتها و مردم عزیز در انتشار کتابهای ارزشمند این نشر هستیم، تصریح کرد: انتشارات علمی و فرهنگی به عنوان مؤسسهای که بیش از ۷۰ سال سابقه نشر و تولید محتوا دارد، آماده است با کسانی که حاضر به سرمایهگذاری در تولید کتاب باشند، همکاری کند. در شرایط اقتصادی فعلی نمیتوان به تنهایی کارها را انجام داد و حتماً باید از همافزایی استفاده کرد. اینکه ما فکر کنیم به تنهایی میتوانیم همه کارها را انجام دهیم، دیدگاه اشتباهی است. افراد و نهادهای بسیاری هستند که در حوزه مدرسهسازی و بیمارستانسازی کمک میکنند، اما به نظر من خرج کردن پول خیر، خیرات دادن پول و کمک کردن در حوزه فرهنگ واجب است؛ چون داریم آینده را میسازیم. اگر جوانان ما کتابخوان شوند، مسیر درست را تشخیص میدهند. با همین منظر آمادگی دارم با هر کسی که میخواهد در حوزه تولید کتاب سرمایهگذاری کند، تفاهمنامه امضا کنیم و در فعالیتی مشترک، بهترین کتابهای تجدیدچاپ و چاپ اولِ مورد نیاز جامعه را وارد حوزه نشر کنیم.
