تصویر صدام حسین در دیدار با گورباچف در مسکو مربوط به ۱۶ دسامبر ۱۹۸۵ است
رویداد۲۴ | علیرضا نجفی- دوم اوت ۱۹۹۰، ارتش عراق مرزهای کویت را درنوردید و این سرزمین را به اشغال درآورد. پس از آنکه بغداد در برابر فریادهای جهانی سر تسلیم فرود نیاورد، ائتلافی به رهبری آمریکا، در میانه زمستان، عملیات طوفان صحرا را آغاز کرد. این ائتلاف که بازیگرانی عرب همچون مصر، عربستان و سوریه را نیز در خود داشت، عملا برای یک یورش زمینی گسترده جهت پاکسازی کویت از وجود نیروهای اشغالگر دندان تیز کرده بود.
در چنین فضایی، شورای فرماندهی انقلاب عراق به رهبری صدام، طرحی غافلگیرانه برای آتشبس بر روی میز گذاشت. پیچیدگی کار آنجا بود که این طرح، خروج مشروط از کویت را به یک رشته مسائل حلناشده منطقهای گره میزد؛ از قطعنامههای مربوط به خروج اسرائیل از سرزمینهای اشغالی فلسطین، سوریه و لبنان گرفته تا تضمین آنچه عراق «حقوق تاریخی» خویش در خشکی و دریا میخواند و نیز دخل و تصرف در ساختار سیاسی کویت بر مبنای «خواست مردم» این کشور. پیداست که چنین پیشنهادی برای ائتلاف نه تنها تضمینی برای خروج بیقیدوشرط در خود نداشت، بلکه در ذات خود، ادعای مالکیت عراق بر کویت را بازتولید میکرد.
در گزارشهای محرمانه دفتر کابینه بریتانیا که حالا از آرشیو ملی این کشور سر برآورده، آمده است که کمیته مشترک اطلاعاتی، این پیشنهاد را بیشتر مانوری تبلیغاتی و ترفندی برای خریدن زمان و به تعویق انداختن هجوم زمینی میدید. با این همه، تحلیلگران این کمیته، نشانههایی از یک «چرخش» بالقوه در نگرش صدام به سوی یک «راهحل سیاسی» را نیز در آن رصد کردند و احتمال نرمشدن موضع او را در جریان سفر قریبالوقوع طارق عزیز و سعدون حمادی به مسکو برای دیدار با گورباچف، ناممکن ندانستند.
سفر به مسکو، خود حماسهای بود. پنتاگون به صراحت تهدید کرده بود که جنگندههایش ممکن است هواپیمای حامل هیئت عراقی را هدف قرار دهند، اما سران بغداد، بیواهمه از این تهدید، راهیِ دیار شوروی شدند؛ سفری که تمام چشمهای جهان آن را میپایید.
آنچه در آن دیدار سه ساعته گذشت، به روایت اسناد، برای میزبانان شوروی بسیار طاقتفرسا بود. گورباچف در شرحی محرمانه برای جان میجر، نخستوزیر وقت بریتانیا، این نشست را «بسیار دشوار»، اما در عین حال «کاری و عملگرایانه» …
