مراقبت از خود، برخلاف تصور عموم، به معنای فرار از مسئولیت نیست، راهکاری برای این است که بتوانیم مسئولیتهایمان را با کیفیت و توان بیشتری انجام دهیم. گاهی باید ترمز زندگی را بکشیم و به خودمان اجازه دهیم فقط باشیم.
استراحت پاداش نیست، بخشی از زندگی است
در ذهن بسیاری از ما جا افتاده که استراحت باید حق بعد از فرسودگی باشد. یعنی اول باید آنقدر کار کنیم که از پا بیفتیم، بعد اجازه داشته باشیم کمی آرام بگیریم. اما این نگاه درست نیست. مراقبت از خود قرار نیست جایزهای برای خستگی شدید باشد؛ این یک راه پیشگیرانه برای حفظ سلامت روان است.
نهادهای معتبر سلامت روی این نکته تأکید دارند که سلامت روان درست مثل تغذیه یا خواب، باید بخشی از روتین روزانه باشد، نه فقط زمانی که آدم به مرز بحران رسیده است. ذهن نیاز دارد بهموقع آپدیت شود تا از کار نیفتد.
فرصتی برای شارژ شدن مغز
ما معمولاً به بدنمان استراحت میدهیم، اما از مغزمان انتظار داریم بیوقفه کار کند. در حالی که ذهن هم خسته میشود. اعلانهای گوشی، پیامهای کاری، خبرهای پیدرپی و مسئولیتهای تمامنشدنی، مغز را در حالت آمادهباش نگه میدارند.
یک روز مرخصی از این شلوغیها، کمک میکند مغز از حالت فشار خارج شود. لازم نیست این استراحت خیلی پیچیده باشد. گاهی فقط خاموش کردن گوشی، نشستن در سکوت، خواندن چند صفحه کتاب یا حتی نوشیدن چای بدون عجله، میتواند اثر زیادی داشته باشد.
بیرون آمدن از حالت خودکار
وقتی زندگی خیلی شلوغ میشود، آدم کمکم روی حالت خودکار میرود. کار میکند، جواب میدهد، میدود و پیش میرود، بدون اینکه واقعاً متوجه باشد چه احساسی دارد یا چه چیزی نیازش را برطرف میکند. یک روز مخصوص خود، این فرصت را میدهد که از این حالت خارج شوید.
در چنین روزی میشود از خودتان چند سوال ساده بپرسید: آیا واقعاً خستهام؟ آیا به سکوت نیاز دارم یا به حرف زدن؟ آیا باید بیشتر بخوابم، بیشتر راه بروم یا فقط کمی از فشار فاصله بگیرم؟ همین توجه ساده به نیازهای واقعی، قدم مهمی برای کاهش استرس است.
استراحت تنبلی نیست
خیلیها وقتی برای خودشان وقت میگذارند، احساس گناه میکنند. انگار دارند از کار یا از دیگران عقب میمانند. اما حقیقت این است که استراحت، بخشی از پربار بودن است. بدن و ذهن مثل یک دستگاه هستند که اگر مدام کار کنند و شارژ نشوند، دیر یا زود از پا میافتند. استراحت یعنی پذیرفتن این واقعیت که انسان ماشین نیست. آدم برای ادامه دادن، نیاز به مکث دارد. این مکث نشانه ضعف و تنبلی نیست و فقط نوعی مراقبت هوشمندانه از خود است.
مراقبت از خود، نمایش لوکس نیست
در فضای مجازی، مراقبت از خود گاهی با تصویرهای شیک و پرهزینه نشان داده میشود. اما در زندگی واقعی، مؤثرترین کارها اغلب سادهترینها هستند. لازم نیست حتماً برنامهای خاص یا هزینهای زیاد داشته باشید تا از خودتان مراقبت کنید.
یک پیادهروی کوتاه در پارک، گوش دادن به موسیقی دلخواه، خواب نیمروزی بدون عذاب وجدان، نوشتن افکار روی کاغذ یا حتی چند دقیقه نشستن بدون گوشی، میتواند حال آدم را بهتر کند. گاهی همین کارهای کوچک، فشار یک روز سنگین را کمتر میکنند.
نه گفتن نوعی مراقبت از خود است
بخش مهمی از مراقبت از خود، یاد گرفتن نه گفتن است. خیلی وقتها ما به برنامهها، درخواستها یا تعهدهایی بله میگوییم که در واقع انرژیما را میگیرند. در حالی که هر بلهای ارزشمند نیست.
وقتی به چیزهای غیرضروری نه میگویید، در واقع برای نیازهای واقعی خودتان جا باز میکنید. این کار نشانه شناخت مرزهای شخصی و احترام گذاشتن به توان ذهنی و جسمی خودتان است اما گاهی به اشتباه بی ادبی و گستاخی معنا میشود.
از ظرف خالی نمیشود به کسی آب داد
یکی از مهمترین سوءتفاهمها این است که مراقبت از خود را خودخواهی بدانیم. اما واقعیت برعکس است. اگر خودتان را همیشه نادیده بگیرید، خیلی زود فرسوده میشوید و دیگر توان رسیدگی به دیگران را هم نخواهید داشت.
چه پدر یا مادر باشید، چه کارمند، دانشجو یا مراقب یک نفر دیگر، اول باید خودتان تا حدی سر پا بمانید تا بتوانید به دیگران هم کمک کنید. مراقبت از خود یعنی پر کردن دوباره ظرفی که قرار است از آن به دیگران هم برسد.
برای مراقبت از خود لازم نیست منتظر یک بحران بمانید. لازم نیست روزتان خاص، کامل یا پرهزینه باشد. همین که کمی از شتاب روزانه فاصله بگیرید و به نیازهای واقعی خودتان توجه کنید، یعنی کار مهمی انجام دادهاید. اگر امروز احساس میکنید فشارها روی هم جمع شدهاند، شاید وقت آن رسیده که یک قدم عقب بروید و به خودتان اجازه دهید فقط برای مدتی کوتاه، از حالت باید خارج شوید.
