به گزارش ایرنا، مرگ در بسیاری از فرهنگهای انسانی، نه پایان یک زندگی که رویدادی است که برای آن معنا، آیین و زبان ویژهای خلق شده است و انسانها در طول تاریخ کوشیدهاند با برگزاری مراسم وداع، یاد درگذشتگان را زنده نگه دارند، رنج فقدان را تحملپذیر و پیوندهای اجتماعی خود را بازسازی کنند.
آیین زار خاک روستای قورتان
آیینهای سوگواری در فرهنگ ایرانی از سنتهای کهن ایرانی و نگاههای متفاوت به مرگ گرفته تا شکلگیری آیینهای شیعی و تعزیه تنها مراسمی برای مواجهه با مرگ نیست بلکه سوگ در ایران همواره بستری برای بیان ارزشها، حفظ خاطره و بازسازی پیوندهای اجتماعی بوده است.
این آیینها نشان میدهند که میراث فرهنگی تنها در بناهای تاریخی و آثار مادی خلاصه نمیشود؛ گاه در یک نغمه سوگ، یک شعر، یک نمایش آیینی یا یک گردهمایی مردمی، بخشی از هویت یک ملت زنده میماند.
آیینهاب عزاداری از یک سو ریشه در سنتهای کهن ایرانی دارد و از سوی دیگر در دوره اسلامی و بهویژه در فرهنگ شیعی با مفاهیم تازهای مانند شهادت، ایثار، عدالتخواهی و مقاومت درآمیخته است.
در همین زمینه با یدالله میرزایی، پژوهشگر و زبانشناس، درباره جایگاه آیینهای وداع و سوگواری در فرهنگ ایرانی، نقش آنها در حفظ هویت فرهنگی و چگونگی معرفی این میراث ناملموس به جهان گفتوگو کردهایم.
ایرنا: آیینهای وداع و سوگواری در فرهنگ ایرانی چه جایگاهی دارند و چه ارزشهایی را به نسلهای مختلف منتقل میکنند؟
آیینهای وداع و سوگواری در فرهنگ ایرانی تنها واکنشی احساسی به مرگ نیستند، بلکه بخشی از ساختار فرهنگی و اجتماعی جامعه به شمار میآیند و این آیینها به انسان و جامعه کمک میکنند تا با پدیده مرگ روبهرو شوند، جایگاه فرد درگذشته را پاس بدارند و روابط اجتماعی میان بازماندگان را دوباره سامان دهند.
از دیدگاه مردمشناسی، این آیینها در گروه «آیینهای گذار» قرار میگیرند، یعنی مراسمی که مرحلههای مهم زندگی انسان مانند تولد، ازدواج و مرگ را همراهی و معناگذاری میکند، مرگ تنها پایان زیستی یک فرد نیست، بلکه تغییر جایگاه اجتماعی اوست و جامعه با آیینهای ویژه این گذار را سامان میدهد.
در فرهنگ ایرانی، چند ارزش بنیادین از طریق این آیینها منتقل میشود: نخست، پاسداشت حرمت انسان پس …
