به گزارش ایرنا، در ارتفاعات زاگرس جایی در شهرستان کوهرنگ چهارمحال و بختیاری، روستایی بر دامنه کوه شکل گرفته که خانههایش به جای آنکه در برابر طبیعت بایستند، خود را با آن هماهنگ کردهاند، پشتبام یک خانه، حیاط خانهای دیگر شده و بناها به شکلی زنجیروار در شیب کوه امتداد یافتهاند.
سرآقاسید در ۴۵ کیلومتری چلگرد و ۱۳۵ کیلومتری شهرکرد مرکز چهارمحال و بختیاری قرار دارد، روستایی که ساختار پلکانی، طبیعت بکر زاگرس، ارتباط معماری با توپوگرافی منطقه و منظر فرهنگی آن، مجموعهای را ساخته که ارزش آن فراتر از یک جاذبه گردشگری معمولی است. همین ویژگیها سبب شده بافت تاریخی سرآقاسید آبان ۱۴۰۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شود، اقدامی که هدف آن حفاظت از ارزشهای موجود، حذف عوامل آسیبرسان به ساختار و منظر فرهنگی، ارائه الگوهای مناسب معماری برای ساختوساز و بهسازی شبکه رفتوآمد روستا عنوان شده است.
اکنون اما نگاهها از ثبت ملی فراتر رفته و سرآقاسید در مسیر تدوین پرونده ثبت جهانی قرار گرفته است، مسیری که میتواند فصل تازهای را هم برای ساکنان و هم برای گردشگری این روستا رقم بزند.
سرآقاسید در مسیر تبدیلشدن به طرح گردشگری کشور
در این پیوند، اظهارات مدیرکل پایگاههای ملی و جهانی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی در خصوص آینده گردشگری روستای سرآقاسید اهمیت ویژهای دارد، چراکه نگاه به این روستا دیگر تنها در سطح استان و شهرستان متوقف نمیماند.
فرهاد عزیزی که چندی پیش به چهارمحال و بختیاری سفر کرده بود در بازدیدی از روستای سرآقاسید با اشاره به معماری خاص، بافت تاریخی و ظرفیتهای کمنظیر طبیعی و گردشگری این روستا، این منطقه را از روستاهای شاخص و ارزشمند کشور دانسته و تاکید کرده است که سرآقاسید در مسیر تبدیلشدن به یک طرح ملی گردشگری قرار گرفته است.
مدیرکل پایگاههای ملی و جهانی وزارت میراث فرهنگی بر ضرورت تدوین برنامهای دقیق، کارشناسیشده و مبتنی بر سازوکار اجرایی مشخص تاکید کرد و گفت: برنامهای مدنظر است که در آن حفاظت از ارزشهای معماری و تاریخی سرآقاسید در کنار بهبود کیفیت زندگی مردم و ایجاد زیرساختهای مورد نیاز دنبال شود.
بیشتر بخوانید:
فیلم| سرآقاسید کوهرنگ ؛ در مسیر تبدیل شدن به پروژه ملی گردشگری
این رویکرد نشان میدهد توسعه این روستا نیازمند برنامهای فراتر از اقدامات مقطعی و دستگاهی است.
جهانیشدن یک عنوان نیست، یک مسیر است
معاون گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری در همین رابطه از آغاز تدوین پرونده ثبت جهانی سرآقاسید خبر داد و گفت: تدوین این پرونده از سال گذشته آغاز شده و همچنان در حال تکمیل است.
هادی قاسمی نافچی با اشاره به ظرفیتهای تاریخی، طبیعی، فرهنگی و معماری سرآقاسید، تصریح کرد: برای طی مراحل ثبت جهانی باید مجموعهای از الزامات فراهم شود و تکمیل پرونده نیز نیازمند همکاری دستگاههای مختلف است.
معاون گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: اگرچه نام سرآقاسید اکنون در مسیر جهانیشدن قرار گرفته اما این مسیر تنها به تهیه یک پرونده محدود نیست و آنچه اهمیت دارد این است که روستا بتواند در عمل نیز استانداردهای لازم برای حفاظت، مدیریت گردشگری و حفظ زندگی جامعه محلی را فراهم کند.
قاسمی ادامه داد: این روستا از ظرفیت بسیار مطلوبی برای گردشگری برخوردار است اما تکمیل زیرساختهای مورد نیاز و هماهنگی میان دستگاههای متولی برای بهرهگیری کامل از این ظرفیت ضروری است.
به گفته وی، سرآقاسید از نظر جاذبههای روستایی، معماری و بافت تاریخی، ظرفیت بسیار مطلوبی دارد و گردشگرانی که با هدف روستاگردی به این منطقه سفر میکنند از جاذبههای آن استقبال میکنند اما مشکلات زیرساختی از جمله راه دسترسی، بهداشت و خدمات گردشگری، مانع استفاده کامل از این ظرفیت شده است.
معاون گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: یکی از مهمترین زیرساختهای مورد نیاز سرآقاسید، جاده دسترسی است که وضعیت آن هنوز متناسب با ظرفیت گردشگری این منطقه نیست و بهبود آن میتواند نقش مهمی در افزایش حضور گردشگران داشته باشد.
قاسمی، موضوع بهداشت را از دیگر چالشهای سرآقاسید عنوان کرد و گفت: با وجود تلاشهای انجامشده، هنوز زیرساختهای بهداشتی و خدماتی این روستا متناسب با نیاز گردشگران نیست و برای توسعه گردشگری و افزایش ماندگاری مسافران باید این زیرساختها تقویت شود.
وی افزود: در شرایط موجود تلاش میشود گردشگران با کمترین مشکل مواجه شوند و بخشی از گردشگران نیز پس از سفر به سرآقاسید رضایت خود را از جاذبههای روستا اعلام کردهاند، اما برای توسعه پایدار گردشگری نمیتوان تنها به اقدامات مقطعی اکتفا کرد.
معاون گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه گردشگری ماهیتی بینبخشی دارد، گفت: توسعه گردشگری تنها وظیفه ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی نیست و دستگاههای مختلف باید برای ایجاد زیرساختها و رفع موانع گردشگری در کنار یکدیگر قرار گیرند.
قاسمی افزود: در موضوع سرآقاسید، علاوهبر میراث فرهنگی میطلبد تا دستگاههایی مانند دهیاری، شورای اسلامی، راهداری، راه و شهرسازی، آب و فاضلاب، شرکتهای خدماترسان و سایر دستگاههای مرتبط برای حل مشکلات موجود همکاری کنند.
به گفته وی در حوزه میراث فرهنگی، از یک سو ضرورت حفاظت از بافت تاریخی سرآقاسید مطرح است و از سوی دیگر، مردم نیازمند نوسازی و مقاومسازی خانههای خود هستند از همین رو باید میان دستگاههای متولی برای رفع این مشکلات هماهنگی ایجاد شود.
مردم محلی: گردشگری؛ فرصتی برای ماندن مردم در روستا
محمد دادور، از اهالی روستای سرآقا سید و عضو سابق شورای اسلامی روستا در گفتوگو با خبرنگار ایرنا گفت: گردشگری از منظر اقتصادی برای روستا اهمیت زیادی دارد چراکه بخش قابل توجهی از مردم سرآقاسید از طریق کشاورزی امرار معاش میکنند و در فصل زمستان، برخی برای کار راهی شهر میشوند به همین سبب توسعه گردشگری میتواند برای خانوارهای روستا یک منبع درآمد مکمل و حتی پایدار ایجاد کند.
وی ادامه داد: هرچند شیوع کرونا و تحولات سالهای اخیر بر روند حضور گردشگران خارجی در این روستا اثر گذاشته است، اما تجربه سالهای پیش از آن، نشاندهنده ظرفیت مناسب روستا در حوزه گردشگری است.
به گفته دادور، برخی گردشگران خارجی پس از مشاهده معماری و فضای متفاوت سرآقاسید، برنامه سفر خود را تغییر میدادند و به جای یک بازدید کوتاه، یک شب در روستا اقامت میکردند که این تجربه نشان میدهد سرآقاسید میتواند از یک «ایستگاه گردشگری» به یک «مقصد گردشگری» تبدیل شود، مقصدی که گردشگر در آن بماند، غذا و محصولات محلی مصرف کند، از اقامتگاههای بومگردی استفاده کند و بخشی از هزینه سفر خود را به طور مستقیم در اقتصاد جامعه محلی هزینه کند.
وی همچنین معتقد است بهبود زیرساختها میتواند به افزایش درآمد مردم از این مسیر کمک کند اما شرط آن این است که جامعه محلی تنها تماشاگر ورود گردشگر نباشد، بلکه سهم واقعی از منافع گردشگری داشته باشد.
جادهای که میان سرآقاسید و گردشگر فاصله انداخته است
این فعال حوزه گردشگری به چالشها و موانع توسعه روستا نیز اشاره کرد و گفت: با وجود همه ظرفیتها، هنوز یک مانع اساسی میان سرآقاسید و بازار گردشگری وجود دارد و آن نبود راه و جاده دسترسی مناسب است.
به گفته دادور، بخشی از مسیر دسترسی به روستا همچنان خاکی است و حدود ۲۰ کیلومتر از این مسیر نیاز به آسفالت دارد.
وی افزود: در فصل بارندگی، شرایط نامناسب مسیر، تردد را دشوار و در برخی مواقع غیرممکن میکند و موجب میشود ظرفیت گردشگری روستا در تمام طول سال مورد استفاده قرار نگیرد.
این فعال حوزه گردشگری روستای سرآقاسید تصریح کرد: تکمیل جاده دسترسی علاوه بر افزایش ایمنی، امکان سفر گردشگران با خودروهای شخصی را فراهم و وابستگی به تورهای گردشگری را کاهش میدهد. همچنین برخی مسیرهای دسترسی به جاذبههای پیرامونی روستا نیازمند پیادهروی است و این مسیرها در بخشهایی از نظر ایمنی و استاندارد با کاستیهایی مواجه هستند.
دادور به دیگر چالشهای روستا نیز اشاره کرد و گفت: در کنار راه، کمبود خدمات بهداشتی نیز از مشکلات روستا است که هم برای اهالی روستا چالشآفرین شده و هم مانعی برای توسعه گردشگری است.
وی یادآور شد: پیشنهاد شده بود برای ایجاد سرویس بهداشتی یا کانکس مورد استفاده گردشگران، تسهیلاتی در اختیار فعالان گردشگری قرار گیرد تا اجرای آن از سوی خود آنها انجام شود اما اجرای این طرح تاکنون محقق نشده است.
ساخت و ساز در روستای سرآقاسید در انتظار ضوابط جدید
اما شاید پیچیدهترین مساله روستای سرآقاسید، جایی شکل میگیرد که نیازهای مردم با ضوابط حفاظت از میراث تاریخی تلاقی پیدا میکند. خانهای که برای گردشگر یک اثر معماری ارزشمند است، برای ساکن روستا خانه زندگی است، خانهای که باید در برابر بارش و سرمای شدید مقاوم باشد و نیازهای یک خانواده امروز را پاسخ دهد.
در واقع از یک سو نمیتوان از مردم انتظار داشت در خانههای قدیمی که با مشکلاتی مانند نفوذ آب و آسیبهای ناشی از بارندگی مواجه است، بدون امکان مقاومسازی و نوسازی زندگی کنند و از سوی دیگر، ساخت خانههای جدید با نمای جدید میتواند به تدریج چهره تاریخی روستا را مخدوش کند.
در همین پیوند مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری از اقدامات انجامشده برای ساماندهی این وضعیت خبر داد و گفت: با پیگیریهای انجامشده و برگزاری نشست با دستگاههای مرتبط، ارائه تسهیلات ساختوساز در بافت تاریخی سرآقاسید متوقف شده و ضوابط اختصاصی ساختوساز برای تصویب نهایی به وزارتخانه ارسال شده است.
حیدر صادقی افزود: طرح هادی روستا از سال ۱۳۸۰ بهروزرسانی نشده بود و پیش از ثبت بافت تاریخی، تسهیلات ساختوساز براساس نقشههای قدیمی پرداخت میشد که این موضوع در مواردی به ساختوسازهای ناهماهنگ و حتی ناایمن در بافت زنجیرهای روستا منجر شده است که درصدد اصلاح این رویه هستیم.
بیشتر بخوانید:
توقف ساخت و ساز در روستای سرآقاسید چهارمحال و بختیاری تا تعیین ضوابط جدید
از سوی دیگر، شرایط اقلیمی سخت منطقه و حضور ساکنان فصلی که بخشی از آنها در استان همجوار سکونت دارند، مطالبه برای برخورداری از امکانات رفاهی و خدمات مدرن را افزایش داده است. همین مساله نشان میدهد حفاظت از سرآقاسید تنها با ممنوعیت ساختوساز محقق نمیشود بلکه باید نسخهای مشخص برای ساختوساز سازگار با هویت روستا ارائه شود.
هشت مصوبه برای باز کردن گره نوسازی
در همین راستا، در دوازدهمین کارگروه تسهیل و رفع موانع تولید استان که در مرداد امسال برگزار شد، هشت مصوبه برای تعیینتکلیف نوسازی، بهسازی و مقاومسازی سرآقاسید به تصویب رسیده است.
ملکمحمد قربانپور، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار چهارمحال و بختیاری، هدف این مصوبات را صیانت از ارزشهای میراثی، توسعه بومگردی و تسهیل اجرای طرحهای مقاومسازی عنوان کرده است.
این مصوبات میتواند نقطه آغاز حل یکی از مهمترین چالشهای روستا باشد به شرط آنکه از مرحله تصمیمگیری فراتر رفته و در میدان اجرا نیز به نتیجه برسد زیرا مردم نمیتوانند سالها در انتظار تعیین ضوابط بمانند و همزمان گردشگری نیز نمیتواند بدون ساماندهی بافت و زیرساختها توسعه پیدا کند.
بهره کلام؛
روستای سرآقاسید در نقطهای ایستاده که میتواند آینده گردشگری خود را تغییر دهد. از یک سو، معماری پلکانی، طبیعت زاگرس، منظر فرهنگی، فرهنگ بومی و تجربه حضور گردشگران خارجی، ظرفیتهایی هستند که امکان تبدیلشدن آن به یک مقصد شاخص گردشگری را فراهم کرده است و از سوی دیگر، قرار گرفتن پرونده در مسیر ثبت جهانی و مطرحشدن ایده تبدیل روستا به یک طرح ملی گردشگری، فرصتی است که نباید با توسعه شتابزده یا تصمیمهای مقطعی از دست برود.
سرآقاسید برای جهانیشدن بیش از آنکه به ساختمانهای جدید نیاز داشته باشد، به برنامهای برای حفظ آنچه دارد نیازمند است، برنامهای که در آن جاده، بهداشت، خدمات گردشگری، مقاومسازی، اقامت، اقتصاد محلی و حفاظت از معماری در کنار هم دیده شوند. اگر جاده آسفالت و ایمن شود، امکانات بهداشتی و خدماتی توسعه پیدا کند، مردم بتوانند با تسهیلات مناسب خانههای خود را مقاوم کنند، الگوی ساختوساز متناسب با بافت تاریخی در اختیار آنها قرار گیرد و گردشگری به درآمدی پایدار برای جامعه محلی تبدیل شود، آنگاه حفاظت از میراث دیگر یک محدودیت تلقی نخواهد شد بلکه خود به موتور توسعه تبدیل میشود.
این روستا سرمایهای است که طبیعت و نسلهای گذشته آن را ساختهاند و اکنون نوبت مدیریت امروز است که بدون تغییر چهره آن، زمینه شکوفایی این خطه را فراهم کند.
