جوان آنلاین: رئیسجمهور امریکا که نتوانسته در جنگ نظامی با ایران، دستاورد مدنظر خود را محقق کند، از برنامه برای عملیات اقتصادی بیسابقه علیه ایران خبر داد. در سایه واکنشهای تند مقامات ایرانی و تحلیلهایی درباره بینتیجه بودن چنین رویکردی، چین نیز مخالفت خود را با این اقدام خصمانه امریکا علیه ایران اعلام کرده است.
«خردکنندهترین عملیات اقتصادی تاریخ» تعبیری است که دونالد ترامپ روز چهارشنبه از آن برای توصیف مرحله جدیدی از جنگ اقتصادی امریکا علیه ایران استفاده کرده است. ترامپ در این پیام که آن را «روز دی اقتصادی» (Economic D- Day) نامیده، نوشته است: «ایران فرصت توافق را از دست داده است و اکنون با جنگ اقتصادی و انزوا در مقیاسی بیسابقه مواجه خواهد شد.» او تأکید دارد که این اقدام، فلجکنندهترین عملیات اقتصادیای خواهد بود که تاکنون علیه هر کشوری انجام شده است. ترامپ خطاب به کشورهایی که به ایران کمک میکنند هم نوشته است: «هر کشوری که به نهادهای مالی، کسبوکارها، فرودگاهها یا نهادهای دولتی خود اجازه دهد هر نوع کمک اقتصادی به ایران ارائه کنند، خود با عواقب اقتصادی عظیمی مواجه خواهد شد» او از متحدان امریکا خواسته است در این کارزار برای «منزوی کردن و شکست دادن تهدید ایران» به واشینگتن بپیوندند. رئیسجمهور امریکا شامگاه چهارشنبه هم به سؤال خبرنگاران در کاخ سفید درباره فشارهای اقتصادی بر ایران اینطور پاسخ داد: «ما چیزهایی داریم که میتوانیم علیه ایران تحریم کنیم. ما تحریمهای بسیار سختگیرانهای داریم و خواهیم دید چه اتفاقی میافتد.» وی ادعای باز بودن تنگه هرمز را تکرار و ادعا کرد: «خطوط لوله زیادی در حال ساخت است. من فکر میکنم تنگه هرمز به اندازه گذشته مهم نخواهد بود.» دونالد ترامپ از گفتوگو با رادیو دبیلیوایبیسی ۷۷ نیز برای تکرار مجموعه لفاظیهای خود علیه ایران استفاده کرد و با اشاره به اینکه نیروی هوایی ایران، بسیاری از رهبران ایران از بین رفتهاند و کسی نمیداند که چه کسی ایران را رهبری میکند، مدعی شد: «چارهای جز حمله به ایران نداشتیم، اگر ۱۰۰ بار دیگر هم لازم بود این کار را انجام میدادم، ایران نباید به سلاح هستهای دست یابد.» اسکات بسنت، وزیر خزانهداری امریکا، نیز روز پنجشنبه مدعی شد: «اگر ما حداکثر فشار اقتصادی را اعمال کنیم، احتمالاً دیگر شاهد ازسرگیری گسترده عملیات نظامی نخواهیم بود.» بسنت همچنین مدعی شد که به همراه متحدان خود تحریمهای بیشتری علیه ایران اعمال خواهد کرد. پس از مصاحبه بسنت با سیانبیسی، قیمت نفت افزایش پیدا کرد.
عراق و ترکیه، پس از چین
سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، خط و نشان ترامپ برای «شروع عملیات اقتصادی» علیه ایران را اقدامی در جهت انحراف افکار عمومی امریکا از بحرانهای مالی داخلی دانست و تصریح کرد: «اصرار بر ادامه سیاستهای شکستخورده، تنها شکستهای بیشتری به بار خواهد آورد و دشمنی ایرانیان را در پی خواهد داشت.» او عصر دیروز هم در توئیتی با اشاره به سوابق رؤسای جمهور امریکا که از اصطلاح «تحریمهای فلجکننده»، «فشار حداکثری» و تسلیم بی قید و شرط صحبت کردهاند، نوشت: «این فیلم را قبلاً دیدهایم، همان داستان همیشگی فقط با قلدرهای متفاوت» کاظم غریبآبادی، معاون وی، نیز با اشاره به تلاشهای نظامی ماههای گذشته که نتیجه مطلوب واشینگتن را نداشته است، اعلام کرد: «جنگ نظامی نتیجه نداد، حالا اسم شکست بعدی را «جنگ اقتصادی» گذاشتهاند.»
این رویکرد، واکنشی در سطح جهانی به ویژه از جانب چین را به دنبال داشته است. لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه این کشور، روز جمعه گفت: «پکن با تحریمهای یکجانبه و غیرقانونی که فاقد مبنای حقوق بینالملل بوده و از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد مجاز نشدهاند، مخالف است.» وی پنجشنبه هم گفته بود: «اعمال تحریم و فشار به حل مسئله کمکی نمیکند. چین از طرفهای ذیربط میخواهد مسئولانه عمل کنند و مسائل را از طریق ابزارهای دیپلماتیک و سیاسی حلوفصل کنند.» نادر حبیبی، استاد دانشگاه برندایس، در گفتوگو با الجزیره تأکید دارد که چین هدف اصلی تحریمهای تهدیدشده علیه کشورهای کمککننده به ایران خواهد بود و پس از آن عراق و ترکیه قرار خواهند گرفت. تحریم علیه ایران احتمالاً در نتیجه فشار امریکا و پس از گفتوگو میان مقامهای دو کشور «تحمیل» شده است. حبیبی گفت اجرای این تحریمها، بهویژه در مورد چین، با چالش روبهرو خواهد بود زیرا دولت چین به نهادهای خود هشدار داده است که با تحریمهای امریکا همکاری نکنند. همچنین توقف تجارت زمینی با ترکیه و عراق دشوار خواهد بود.
روسیه به ایران فشار نمیآورد
پس از چین، روسیه نیز علیه این رویکرد دولت ترامپ موضع گرفت. میخائیل اولیانوف، نماینده دائم روسیه نزد سازمانهای بینالمللی در وین، اعلام کرد سیاست اعمال فشار امریکا به این کشور اجازه نخواهد داد اهداف خود در قبال ایران را محقق کند. در «ایکس» نوشت: «ایران چندین دهه است که تحت تحریمهای امریکا قرار دارد. تهران در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ نشان داد که توان ایستادگی در برابر سیاست فشار حداکثری را دارد. اگر واشینگتن واقعاً میخواهد به هر یک از اهداف خود دست یابد، راه نادرستی را برگزیده است. نتایج مثبت تنها از طریق دیپلماسی صادقانه قابل دستیابی است. هرچه ایالات متحده زودتر به این واقعیت پی ببرد، بهتر خواهد بود.» واسیلی نبنزیا، نماینده دائم روسیه در سازمان ملل متحد، روز پنجشنبه به خبرنگاران گفت: «علت این درگیری نه در کارهایی که ایران انجام داده یا نداده است، بلکه در تجاوز بیملاحظه و ناموجهی است که توسط ایالات متحده علیه ایران آغاز شده است.» او با اعلام این که تصور نمیکند ایران از پایبندی به تفاهمات و توافقات موجود سر باز زده باشد، گفت: «روسیه، در اصل، هیچ فشاری بر هیچکس، چه ایران و چه هر کشور دیگری، وارد نمیکند. ایران یک کشور مستقل است و حق دارد تصمیمات خود را بگیرد.» مجله پلیتیکو در گزارشی با استناد به گفتههای مقامهای سابق دولت ترامپ، سفرای امریکا و کارشناسان غرب آسیا، با اشاره به ادعای امریکا درباره اینکه این جنگ اقتصادی با جنگهای قبلی متفاوت خواهد بود، نوشت که در این مورد تردیدهایی وجود دارد. این مجله اشاره کرد که دونالد ترامپ منتظر تسلیمشدن ایران در نتیجه جنگ اقتصادی است ولی به نظر میرسد تهران مایل است بیشتر صبر کند و از خواستههای او برای لغو هزینههای اعمالشده بر کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند یا سایر خواستههایی که ترامپ میخواهد برای پایاندادن به درگیری به آنها دست یابد، پیروی نخواهد کرد. جیمز جفری، سفیر سابق که در سه دولت، از جمله دولت اول ترامپ، خدمت کرده است، بر این باور است: «این یک جنگ فرسایشی است و مطمئنم که وزارت خزانهداری در حال انجام اصلاحات جزئی در اینجا و آنجا برای بستن روزنهها یا گسترش تحریمها است.» او افزود: «باور اینکه پس از بیست سال تحریمهای امریکا و تجربه ایران در دور زدن آنها، اتفاق قاطعی رخ دهد، دشوار است.»
تردد تنها هفت شناور در تنگه هرمز
بنابر اعلام مرکز عملیات تجارت دریایی انگلیس، تردد کشتیها در تنگه هرمز به ۴درصد سطح پیش از درگیری کاهش یافته است. دادههای کشتیرانی کپلر نشان میدهد که عبور کشتیها از تنگه هرمز در روز پنجشنبه در مقایسه با روز قبل کاهش یافته است و تنها هفت کشتی باری، شامل چهار کشتی ورودی و سه کشتی خروجی، از این گذرگاه راهبردی عبور کردند. گزارشها حاکی است که هیچیک از این شناورها نفتکش یا حامل گاز طبیعی مایع نبودند، هرچند یک کشتی بسیار بزرگ حامل پروپان و بوتان از مسیر ایران از تنگه خارج شد. این در حالی است که آکسیوس به نقل از دو مقام امریکایی مدعی شد: «ارتش امریکا بهطور محرمانه یک کریدور کشتیرانی برای ورود و خروج کشتیها از تنگه هرمز ایجاد کرده تا روزانه میلیونها بشکه نفت از این مسیر عبور کند. نیروی هوایی امریکا نیز جنگندههایی را برای مقابله با موشکها و پهپادهای ایرانی روی این کریدور در اختیار دارد. حدود ۱۰ میلیون بشکه نفت در روز، تقریباً نیمی از حجم انتقال نفت پیش از جنگ، از تنگه خارج میشود.» فاکسنیوز نیز مدعی شد: «ایران کمکم متوجه میشود که رئیسجمهور ترامپ و ارتش امریکا در خارج کردن مخفیانه نفت از تنگه هرمز تا سقف ۱۰ میلیون بشکه موفق هستند. بعضی شبها به ۱۵ تا ۲۰ میلیون بشکه میرسد.» شرکت ملی نفت عربستان سعودی (آرامکو) حداقل ۴ میلیون بشکه نفت خام را با شرایط تحویل و بارگیری در خارج از تنگه هرمز به خریداران چینی فروخته است. آرامکو برای انتقال نفت به خارج از خلیج فارس، از خط لوله استراتژیک «شرق به غرب» استفاده میکند تا محمولهها را به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ برساند. همچنین بهرهگیری از پایانههای ذخیرهسازی منطقه مانند بندر فجیره در امارات در دستور کار قرار دارد.
