فاطمه عباس پور – سهشنبه، سوم شهریور، دانشگاه تهران میزبان نشستی با عنوان «تجاوز خارجی و چشماندازهای آینده ایران» بود؛ نشستی که در آن سه استاد دانشگاه تهران، دکتر حبیبالله فاضلی، دکتر کیومرث اشتریان و دکتر مهدی فدایی مهربانی، تلاش کردند از زوایای متفاوت به یک پرسش مشترک پاسخ دهند: پس از تجربه جنگ و تجاوز خارجی، جامعه ایران در چه وضعیتی ایستاده و آینده آن به کدام سو خواهد رفت؟
در این میان، نخستین سخنران، دکتر کیومرث اشتریان، بحث را از مسئولیت اجتماعی دانشگاهیان آغاز کرد؛ مسئولیتی که به اعتقاد او تنها به تولید علم در فضای دانشگاه محدود نمیشود. او تأکید کرد که دانشگاهیان باید در قبال مهمترین مسائل جامعه، بهویژه موضوعاتی که با حوزه تخصصی آنها ارتباط دارد، مسئولیت اجتماعی خود را ایفا کنند. از نگاه اشتریان، دانشگاه تنها محل تولید دانش نیست؛ بلکه یکی از وظایف دانشگاهیان، عمومیسازی علم و ورود مسئولانه به مسائل مهم اجتماعی و سیاسی است. از همین نقطه، بحث او به جامعه ایران و تجربه تجاوز خارجی رسید؛ تجربهای که به اعتقاد او یک واقعیت مهم را آشکار کرد: جریان اصلی جامعه ایران در لحظه تهدید، به سمت اتحاد ملی حرکت کرد.
تبدیل امر ملی به امر جناحی
اشتریان هشدار داد که اگر دفاع از کشور و مقاومت در برابر تجاوز خارجی به یک جناح، جریان یا گروه خاص نسبت داده شود، آنچه در ابتدا یک امر ملی بوده، به یک امر جناحی تبدیل خواهد شد. در چنین شرایطی، به جای آنکه دفاع از ایران متعلق به همه ایرانیان تلقی شود، به امری متعلق به یک گروه خاص تبدیل میشود و همین مسئله میتواند سرمایه اجتماعی ایجادشده در جریان جنگ را از بین ببرد.
به بیان دیگر، از نگاه او مسئله فقط خود جنگ نیست؛ بلکه روایت جنگ و نحوه تعریف نیروهای درون جامعه از یکدیگر نیز بخشی از مسئله امنیت ملی است. اشتریان نسبت به روندی که در آن «امر ملی» به «امر جناحی» تبدیل میشود هشدار داد و ریشه آن را در مجموعهای از رفتارهای سیاسی، کینههای انتخاباتی، ناشیگریهای سیاسی و برداشتهای نادرست دانست.
از نظر او، اگر مقاومت و دفاع از ایران به یک گروه خاص محدود شود، بخش دیگری از جامعه بهطور طبیعی احساس خواهد کرد که از این روایت ملی کنار گذاشته شده است. در نتیجه، همان وحدتی که در شرایط تهدید شکل گرفته بود، میتواند به …
