چرا در ادبیات فارسی این همه بر درس گرفتن از تاریخ تأکید شده است؟
به این دلیلِ روشن که ما ایرانیان کمترین علاقهای به درس گرفتن از تاریخ نداریم وگرنه چرا باید این موضوع تا بدین اندازه تکرار میشد؟
تجربهٔ ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ جلوی چشم ماست! هیچ نیروی سیاسی را نمیتوان یافت که از آن ماجرا درس لازم را گرفته باشد.
اعقاب همهٔ نیروهایی که سلباً یا ایجاباً در آن فاجعه نقش بازی کردند، نه فقط در حال تکرار آن اشتباهات هستند بلکه خطاهای خود را تشدید کردهاند.
آیا همانطور که احمد شاملو گفته بود، حافظهٔ تاریخی ما ایرانیان ضعیف است؟
ضعف حافظهٔ تاریخی در این ماجرا بینقش نیست، اما به نظرم "ساختار معیوب آگاهی" نقش بسیار بزرگتری را بازی میکند.
ساختار آگاهی در هر جامعه به نظرم بسیار مهمتر از ساختارهای دیگر است و تا آن اصلاح نشود، اصلاح ساختار سیاسی و اجتماعی به نظر ممکن نمیآید.
ساختارهای سیاسی و اجتماعی را میتوان با شورش و انقلاب از هم پاشاند، اما اگر ساختار آگاهی سالم نباشد، آن دو ساختار دوباره به طرز فجیعتری بازتولید میشوند.
اصلاح ساختار آگاهی یک جامعه اما امری بینهایت دشوار است، زیرا اولاً دستیابی به توافق جمعی بر سر معیارهای معیوب یا سالم بودن یک فکر یا آگاهی آن هم در جامعهای که همگان فریفتهٔ افکار خود هستند، فراتر از دشواری است.
ثانیاً، لازمهٔ اصلاح ساختار آگاهی جامعه از خودانتقادی آغاز و با صبر و حوصلهٔ لازم برای متقاعد کردن دیگران از راه بحث و گفتوگو ادامه مییابد.
در کشور ما خودانتقادی علامت ضعف به حساب میآید و به واقع خودزنی تلقی میشود. از این رو، ضعفیابی نه در جبههٔ خود که در جبههٔ مقابل باید جستجو شود.
وقتی برای خود ضعفی قائل نباشیم و جبههٔ خودی را در "نوک پیکان تکامل تاریخ!" ببینیم، طبیعی است که صبر و حوصلهٔ گفتوگوی متقاعد کننده را هم پیدا نمیکنیم و حذف و نادیدهانگاری و کوچکسازی دیگران را مسیر سهل و سادهتری تصور میکنیم!
خلاصه ما به دلایل تاریخی ساختار آگاهی معیوبی پیدا کردهایم و باز هم به دلایل تاریخی علاقهای به اصلاح آن نشان نداده و نمیدهیم.
از این رو، سرنوشت خود را در دایرهای بسته تکرار میکنیم. این بار اما راههای طی شدهٔ قبلی هم سد شدهاند. بنابراین شگفتترین حوادث تاریخ در انتظارمان نشستهاند.
*منبع: کانال تلگرامی نویسنده
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
