یکی از درخشانترین آموزههای قرآن، دعوت به آشتی، پیوند دلها و خاموش کردن آتش کینهها ست. قرآن نمیخواهد جامعه مؤمنان میدان رقابتهای فرساینده، نزاعهای بیپایان و گسستن پیوندهای انسانی باشد؛ بلکه آن را جامعهای میخواهد که در آن، مهر بر کینه، گفتوگو بر خصومت و آشتی بر دشمنی غلبه داشته باشد.
از همین رو، در آغاز سوره انفال، پس از آنکه سخن از غنیمتهای جنگ به میان میآورد، نگاه مؤمنان را از مال و منفعت به سرمایهای والاتر معطوف میسازد و میفرماید:
﴿فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَیْنِکُمْ وَأَطِیعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ﴾
«از خدا پروا کنید، روابط میان خود را اصلاح نمایید و اگر ایمان دارید، از خدا و پیامبرش فرمان ببرید.» (انفال: ۱)
این آیه، حقیقتی ژرف را آشکار میسازد: استواری جامعه، تنها با عبادتهای فردی تحقق نمییابد، بلکه در گرو پاسداشت پیوندهای انسانی است. قرآن تنها از مؤمنان نمیخواهد که از نزاع و دشمنی بپرهیزند، بلکه آنان را فرا میخواند که هرگاه شکافی میان دلها پدید آمد، برای ترمیم آن پیشقدم شوند و میان انسانها پل دوستی و اعتماد بسازند.
تعبیر بلند «اصلاح ذاتالبین» نیز تنها به معنای پایان دادن به یک مشاجره نیست؛ بلکه دعوتی است به بازسازی اعتمادهای آسیبدیده، زدودن غبار کینه از دلها، التیام زخمهای روابط انسانی و استوار ساختن بنیان همبستگی اجتماعی. جامعهای که مردمانش در برابر اختلافها بیتفاوت نمانند و آشتی را رسالت خود بدانند، از تفرقه، نفرت، دوقطبی شدن و فرسایش سرمایه اجتماعی در امان خواهد ماند.
از همین رو، در فرهنگ اسلامی، اصلاح میان مردم، عبادتی بزرگ و از والاترین جلوههای بندگی خدا به شمار آمده است. امیرمؤمنان علی(ع) در واپسین لحظات عمر، هنگامی که بر بستر شهادت آرمیده بود، فرزندان خود را به این اصل سرنوشتساز سفارش کرد و فرمود:
«إِصْلَاحُ ذَاتِ الْبَیْنِ أَفْضَلُ مِنْ عَامَّةِ الصَّلَاةِ وَالصِّیَامِ.»
«اصلاح روابط میان مردم، از بسیاری از نمازها و روزههای مستحبی برتر است.»
امام صادق(ع) نیز در بیانی زیبا و الهامبخش فرمود:
«صَدَقَةٌ یُحِبُّهَا اللَّهُ: إِصْلَاحٌ بَیْنَ النَّاسِ إِذَا تَفَاسَدُوا، وَتَقَارُبٌ بَیْنَهُمْ إِذَا تَبَاعَدُوا.»
«محبوبترین صدقه نزد خدا، آشتی دادن مردم هنگامی است که روابطشان تیره شده و نزدیک ساختن آنان به یکدیگر است، آنگاه که از هم دور افتادهاند.»
امروز که فضای عمومی جامعه گاه زیر سایه تندخویی، برچسبزنی، نفرتپراکنی و دوقطبیسازی قرار میگیرد، پیام این آیات و روایات بیش از همیشه زنده و راهگشاست. جامعهای که در آن افراد، به جای شعلهور ساختن اختلافها، نقش مصلح، میانجی و آشتیدهنده را بر عهده گیرند، از امنیت روانی، انسجام اجتماعی و اعتماد عمومی بیشتری برخوردار خواهد بود.
آیندهای روشن، نه با گسترش خصومت، بلکه با فرهنگ گفتوگو، گذشت، مدارا و اصلاح رابطهها ساخته میشود؛ چرا که هر دستی که دو دلِ دورافتاده را به هم نزدیک کند، در حقیقت، بنای صلح و آرامش جامعه را استوارتر ساخته است.
*منبع: کانال انجمن اسلامی مدرسین دانشگاهها
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
