به گزارش اقتصادنیوز، «من میگویم حال همه ما خوب است، اما تو باور مکن.» شاید این بخش از شعر معروف سیدعلی صالحی بهترین شرح حال این روزهای اقتصاد ایران باشد. اقتصادی که پس از جنگ و تحریم، بحران ارزی و شوکهای سیاسی هنوز سرپاست، بازارهایش کار میکنند و بنگاههایش تولید میکنند. اما دوام آوردن همیشه نشانه سلامت نیست.
مریم رحیمی در هفته نامه تجارت فردا (شماره 643) نوشت: اقتصاد ایران در سالهای گذشته با مجموعهای کمسابقه از شوکها روبهرو بوده است. تنشهای مکرر اجتماعی، جنگ، تحریمهای طولانی، بحرانهای ارزی، تورم مزمن، محدودیت تجارت و نقلوانتقال پول، ناآرامیهای سیاسی و اجتماعی، بحران انرژی و دورههای مکرر نااطمینانی. در بسیاری از کشورها، ترکیبی از چنین شوکهایی میتواند به فروپاشی فعالیتهای اقتصادی، توقف تجارت یا بحرانهای عمیق مالی منجر شود. اما اقتصاد ایران، با وجود کاهش رفاه و تحمل هزینههای سنگین، همچنان به فعالیت ادامه داده است. چرا؟
برخی بر این باورند که پاسخ در تابآوری نهفته است. به این معنی که خانوارها و بنگاههای ایرانی در مواجهه با محیط بیثبات، شیوه رفتار خود را تغییر دادهاند. صادرکنندگان مسیرهای تازهای برای تجارت پیدا کردهاند، بنگاهها واسطههای جدید ساختهاند، شبکه صرافیها بخشی از وظایف نظام بانکی بینالمللی را بر عهده گرفتهاند، خانوارها ترکیب داراییهای خود را تغییر دادهاند و اقتصاد غیررسمی بخشی از محدودیتهای اقتصاد رسمی را دور زده است.
اقتصاد ایران بهتدریج مجموعهای از سازوکارهای بقا ایجاد کرده است، اما موضوع این است که اینجا یک تناقض مهم شکل میگیرد. توانایی بقا الزاماً بهمعنای سلامت اقتصاد نیست. اقتصادی ممکن است در برابر شوکها فرو نریزد، اما در فرآیند سازگار شدن با آنها، سرمایهگذاری، بهرهوری، سرمایه انسانی و رفاه خود را از دست بدهد. بنگاه میتواند زنده بماند، اما کوچکتر شود. خانوار میتواند مصرف خود را با درآمد پایینتر تطبیق دهد. تجارت میتواند ادامه پیدا کند، اما با واسطههای بیشتر و هزینه بالاتر.
بنابراین ممکن است آنچه از بیرون یا بخشی از نیروهای درون، تابآوری دیده میشود، درواقع نوعی سازگاری بسیار پرهزینه باشد. این پرونده که با مشورت و راهنمایی میثم هاشمخانی، پژوهشگر اقتصاد، تهیه و تدوین شده …
