سایه روشن - ۱۴۰۵/۰۵/۳۱

کد خبر: 787459 | ۱۴۰۵/۰۵/۳۱ ۰۸:۵۵:۴۷ اعتمادآنلاین |

نوشین محجوب-  با گذشت دو ماه پس از توافق آتش‌بس موسوم به «سند اسلا‌م‌آباد»، نه مسیر گفت‌وگو میان تهران و واشنگتن هموار شده و نه نشانه روشنی از عبور بحران از سطح رویارویی دیده می‌شود، دولت ترامپ مدعی آغاز جنگ اقتصادی علیه کشورمان است. رییس‌جمهوری ایالات‌متحده ادعا کرد که مرحله تازه‌ای از فشار علیه ایران با محوریت اقتصاد را دنبال خواهد کرد؛ مسیری که با تهدید به اعمال تحریم‌ها و محدودیت‌های بیشتر علیه کشورها، شرکت‌ها و شبکه‌هایی دنبال می‌شود که با ایران همکاری تجاری و مالی دارند و در کنار آن، حضور نظامی امریکا در آب‌های منطقه نیز تداوم خواهد یافت. در برابر، تهران تاکید دارد که تهدیدهای اقتصادی، جایگزین راه‌حل مبتنی بر گفت‌وگو، احترام متقابل و رفع فشارهای غیرقانونی نخواهد شد. با این حال دونالد ترامپ در مواضع ادعایی تازه خود از آغاز آنچه «عملیات اقتصادی خردکننده» علیه ایران خوانده، سخن گفته و آن را Economic D-Day نامیده؛ تعبیری که در ادبیات امریکایی با هدف القای آغاز عملیاتی بزرگ و تعیین‌کننده به کار می‌رود. در همین راستا وزیر خزانه‌داری و معاون رییس‌جمهور امریکا نیز از «شدیدترین تحریم‌ها» و ورود به «مرحله تازه برای فشار اقتصادی» گفته‌اند. همزمان جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهور امریکا پنجشنبه مدعی شد واشنگتن وارد «مرحله جدیدی» در مواجهه با ایران شده و فشار اقتصادی مستمر را موثرترین ابزار خود می‌داند.او مدعی شد: امریکا به توان نظامی متعارف و زیرساخت‌های صنعتی ایران آسیب زده و اکنون می‌کوشد با فشار اقتصادی، مانع بازسازی توانمندی‌هایی شود که واشنگتن آنها را مرتبط با برنامه هسته‌ای و تولید تسلیحات ایران می‌خواند. 

 ایران دور تازه تحریم‌ها را تروریسم اقتصادی خواند- مواضع ادعایی مقام‌های رسمی امریکا در کنار وعده دولت ترامپ برای اعلام تحریم‌های جدید، نشان می‌دهد کاخ سفید پس از بن‌بست گفت‌وگوها، در پی انتقال کانون فشار از عملیات نظامی به شبکه تجارت، انرژی و مبادلات مالی ایران است. با این حال، مقام‌های امریکایی هنوز جزییات اجرایی، فهرست کشورهای هدف و سازوکار اعمال مجازات علیه طرف‌های ثالث را مشخص نکرده‌اند. تحلیلگران معتقدند همین ابهام، اجرای تهدید فشار فراگیر را برای واشنگتن پیچیده می‌کند، زیرا تحریم کشورهایی که به تجارت یا مبادلات مالی با ایران ادامه می‌دهند، می‌تواند دامنه تنش میان تهران و واشنگتن را گسترده کند. در مقابل عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان در واکنش مواضع ادعایی ترامپ را تلاشی برای انحراف افکار عمومی امریکا از بحران‌های داخلی، ازجمله بدهی‌های سنگین و افزایش هزینه‌های بهره، توصیف کرد. او تاکید کرد: ادامه سیاست‌های شکست‌خورده، شکست بیشتری برای واشنگتن و دشمنی بیشتر ایرانیان به همراه خواهد داشت و «تروریسم اقتصادی» امریکا اقتصاد جهانی و حاکمیت ملی کشورها را تهدید می‌کند. بر پایه این موضع، تهران می‌کوشد پیامدهای تحریم‌های ثانویه امریکا برای دیگر کشورها و اقتصاد جهانی را نیز برجسته کند.

هرمز در کانون تنش‌ها- در شرایطی که جنگ اقتصادی امریکا علیه ایران کلید خورده، تنگه هرمز همچنان در مرکز این جدال قرار دارد. مقام‌های امریکایی مدعی‌اند با اتکا به ظرفیت نظامی، انتقال بخشی از نفت و گاز از این آبراه را ممکن کرده‌اند؛ اما داده‌های شرکت کپلر که رویترز نیز به آن استناد کرده، نشان می‌دهد شمار عبور کشتی‌ها در روز پنجشنبه به هفت فروند کاهش یافت؛ رقمی که نصف تردد ثبت ‌شده در روز پیش از آن بود. چهار کشتی وارد تنگه و سه کشتی خارج شدند و در میان آنها نفتکش بسیار بزرگ حامل نفت خام یا کشتی حامل گاز طبیعی مایع‌شده دیده نشده؛ هر چند یک کشتی بزرگ حامل گازهای مایع پروپان و بوتان از مسیر ایران از تنگه خارج شد. برخی ناظران این داده‌ها را نشانه تداوم اختلال و احتیاط سنگین در بازار می‌دانند و معتقدند ادعای باز بودن هرمز، لزوما به معنای بازگشت کامل، عادی و کم‌هزینه جریان کشتیرانی و انرژی نیست. در این فضا، موضوع مسیرهای جایگزین و خطوط انتقال دورزننده هرمز بیش از گذشته برجسته شده.  به باور کارشناسان انرژی، این گزینه‌ها در میان‌مدت ممکن است بخشی از آسیب‌پذیری صادرکنندگان را کاهش دهند، اما در کوتاه‌مدت نمی‌توانند جایگزین کامل ظرفیت هرمز شوند؛ زیرا بخش مهمی از زیرساخت صادرات انرژی منطقه و تجارت نفت همچنان به این شاهراه وابسته است. بر همین اساس، برخی تحلیلگران هرمز را محل تلاقی منافع ایران، دولت‌های ساحلی، بازار جهانی نفت و مصرف‌کنندگان بزرگ انرژی توصیف می‌کنند؛ واقعیتی که هرگونه تصمیم یک‌جانبه درباره آن را پرهزینه می‌سازد.

معادلات آشفته غرب آسیا-  با افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره آینده رویارویی ایران و امریکا، ناوگروه «جورج واشنگتن» به حوزه عملیاتی سنتکام وارد دریای عرب شد. سنتکام مدعی است که این ناوگروه در چارچوب ماموریتی از پیش برنامه‌ریزی‌شده وارد منطقه شده است. با این حال، برخی تحلیلگران زمان‌بندی استقرار ناو را مهم می‌دانند و مدی‌اند کنش امریکا نشان از تداوم حضور و بازدارندگی نظامی واشنگتن است. این گروه تاکید دارند که افزایش توان دریایی، به‌تنهایی گره‌های سیاسی بحران، ازجمله اختلاف درباره تحریم‌ها، امنیت کشتیرانی و چارچوب مذاکره را حل نمی‌کند. اخبار مرتبط کنترل تنگه‌هرمز بالاخره دست کیست؟ ایران یا آمریکا؟ رئیس کمیسیون امنیت ملی: آمریکا با عذرخواهی از مردم ایران، منطقه را ترک خواهند کرد

روزنامه اطلاعات نوشت: آمریکا و اسرائیل، پس از جنگ دوم جهانی منازعات خونین و بی‌رحمانه در پنج قاره به راه انداخته و شرح کشتارها و تخریب این کشورها در جهان، فصل دردناکی از تاریخ است. به ویژه رژیم صهیونیستی (و حکومت راسیستی و فاشیستی) اسرائیل که یک روزِ خوش و آرام برای خاورمیانه در خاطر مردم باقی نگذاشته و جز وحشت و ترور و جاسوسی و نفوذِ ویروس وار و ارعاب و تخریب و کشتار و تهدید و اختلاف افکنی و تحقیر همسایگان فلسطینی و عربی، آرمانی نداشته و اهدافش را با پلیدترین وسیله‌ها توجیه و متحقق کرده و می‌کند. ما نیز اکنون و سالهاست هدف مستقیم و غیر مستقیم این رژیم منحوس بوده و اینک چشم در چشم ابلیس، رویاروی این دشمنان قرار گرفته‌ایم. 

در جنگهای مستقیم ۱۲ و ۴۰ روزه، رژیم صهیون کوشید با بهره‌گیری از ساز و برگ ارتش ایالات متحده و همراه کردن رئیس جمهور آمریکا، ایران را از سران اصلی حکومت و فرماندهان و تصمیم سازان ارشد تهی کند و با شورش داخلی و جنگ مسلحانه قومی و مزدوری، ایران را برای همیشه در تاریکی و تجزیه، تباه و تضعیف سازد. اما چنان پاسخ دندان شکن از قوای مسلح و ملت سلحشور و دولت ملی و خدمتگزار گرفت که عقب نشست تا راه دیگر را برگزیند. 

آن راه دیگر، تضعیف حداکثری اقتصاد و پول ملی و انزوای میهن و از طریق آن، فقر فراگیر و عادی سازی فلاکت و بدبختی در کشور بزرگ و قدرتمند ایران است. توطئه دشمن برای پیوست فقر و نکبت، اکنون جایگزین بمب و گلوله و موشک شده است و این نبرد اهداف بیشتر و صدماتی سهمگین برجای خواهد نهاد که اگر نتوانیم مقابله کنیم، تلفات آن برای چند نسل غیر قابل جبران خواهد بود.

بیان این مقدمات لازم بود تا اهمیت مقاومت در سطح ملی و دفع شعارهای فرقه‌ای و تفرقه را دوباره گوشزد کنم. باید تمام اقشار مردم، خود را برای انواع مقاومت و نبرد سخت آماده کنند. مردم همه باید صدایی داشته باشند و درد دلها و مشکلات و سخنشان در «همین سرزمین» شنیده شود، نه در بنگاهها و رسانه‌های مزدور و بیگانه. امروز صدای رئیس جمهور هم گاهی با اما و اگر، از دستگاه صداوسیما که قاعدتاً باید ملی باشد، پخش می‌شود. چه رسد به صدای بی صدایان و فریاد خاموشان و آه دردمندان! ولی خوشبختانه امیدهای بسیار ایجاد شده است که این منش ناپالوده و اکثریت گریز، دیگر شود و فرهنگ و سیاست و هنر و دولت و ملت، از امکانات حقیقی و حقوقی خود در این رسانه بزرگ بهره گیرند.

آمریکا در پی بهانه جویی و تنشهای خلیج‌فارس، نتوانست تنگه هرمز را تحت سلطه نیروهای نظامی درآورد و ترامپ یک پیروزی هالیوودی به مردم آمریکا و متحدان منطقه ای ارائه کند. پس محاصره سابق دریایی را به تحریم‌های اسبق الحاق و جوانب تازه و بی‌سابقه‌ای به آن افزود تا ایران را از هر منبع مالی و نفتی و نظامی و مواد اولیه تهی سازد. شرایط سخت دو سال گذشته، پس از هفت اکتبر، هیچ گاه همچون امروز حساس نبوده است. دولت به شکل اعجاب انگیزی تا امروز مشکلات جامعه و اقتصاد را در جنگ و بحران مدیریت کرده و اقتصاد کشور را نجات داده است. 

اما معیشت مردم فقط غذا خوردن نیست که برخی می‌گویند با یک لقمه نان و پابرهنه می‌جنگیم! ملت اگر بی‌رمق و فروپاشیده باشد، هیچ نیاز به دشمن ندارد. اولین شرط سنگربندی در خط اول جنگ، ساختن عقبه و دپوی تجهیزات و امکانات و اطمینان از امنیت زندگی و سلامت مردم است. حتی تهیه تسلیحات و تجهیز قوای جنگی هم در غیاب این امر ممکن نیست.

بنابراین، سخنان اخیر مسعود پزشکیان و محمدباقر قالیباف را باید هشداری مهم دانست و راهی برای برونرفت از دام آمریکا و مستعمراتش جستجو کرد. ما اهرمهای مهمی در اختیار داریم که در وقت مقتضی باید از آن استفاده کنیم؛ بهره‌گیری زودتر یا دیرتر از این اهرمها، شاید گشایشی هم در ظاهر و تبلیغات داشته باشد اما در حقیقت زیانبار خواهد بود.

متأسفانه، جماعتی در ایران هستند که بدون ارائه هیچ راه حلی، مدام بر طبل جنگ می‌کوبند و دولت و هرکسی را که از تفاهم و دیپلماسی سخن بگوید خائن خطاب می‌کنند. اینها باید پیوست جایگزین و اهداف و برنامه‌های خود را روشن بگویند و منتشر کنند. اگر هدفشان تضعیف یا سقوط دولت پزشکیان است، بدانند این دولت مستحضر به تایید رهبر انقلاب و نظام و برکشیده اکثریت مردم است. خیالات را کنار بگذارند، دولتهای کودتایی در ایران مستعجل و دست پرورده خارجی بوده اند. باید همه یکدل باشیم تا از این گذرگاه دشوار تاریخی عبور کنیم.

ظاهراً شرایط به گونه‌ای است که نه می‌توانیم وارد جنگ شویم و نه امکان توافق و مذاکره هست و نه ادامه وضع کنونی به مصلحت ملک و ملت است. ترامپ مطابق قانون دوسال و نیم دیگر در کاخ سفید خواهد بود و عاقلانه نیست که این وضع را به امید پایان زودهنگام دوره او ادامه دهیم. تضمینی هم نیست که بعد از او فرد معقولتری بر سر کار آید. پس باید ضمن موضع سرسختانه و حفظ برتری نظامی و ژئوپولیتیک، سیاستگران باتجربه و واسطه‌هایی بزرگ مانند چین را برای گفتگویی قدرتمندانه به میدان آوریم. 

مسائلی مانند بحران سوخت و فرو ریختن ارزش پول ملی، انفجار قیمتها و کمبود دارو و امثال آن می‌تواند دولت، حکومت و نیروهای انتظامی و بسیج را خدای ناکرده در برابر یک جامعه ناهنجار و ورشکسته و چندقطبی قرار دهد. از این توطئه و وضعیتی که یک بار به صورتی متفاوت و دیگرسان در دیماه سال قبل رخ داد حتماً می‌باید و می‌توان اجتناب کرد. تأثیر حاملهای انرژی بر قیمت‌ها چنان حساس و سریع است که افزایش چشمگیر قیمت یا کمبود قابل توجه در بازار، مثل افروختن آتش در شهرهاست. مدیریت ظریف و گفتگوی بسیار و صادقانه با مردم را می‌طلبد که آن هم از طریق سیما و صدا با شیوه مدیریت کنونی دشوار است. با این حال کارشناسان، وزرا و دلسوزان و رسانه‌های دیگر نا امید نشوند و تا جایی که ممکن است در مشورت دادن به دولت و راهگشایی تشریک مساعی کنند. 

اولویت در حال حاضر باید این باشد که از آشفتگی و اختلاف در تصمیم‌گیری یا عدم انسجام پرهیز شود. یکپارچگی لازم برای مواجهه با وضعیت موجود، امری حیاتی است. هشدار می‌دهم در زمانی که دشمن می‌کوشد کشور و ملت را محاصره و منزوی کند، کسانی دیگر نکوشند با اوهام عجیب و طرح‌های غریب، مردم و استادان و دانشمندان و خبرنگاران و سیاستگران و رسانه‌ها را نیز از داخل منزوی و محاصره کنند. نمی‌توان با دستهای بسته به جنگ شمشیر آخته رفت. دولت و ملت، ارتش و سپاه، همه باید از شعارهای بیهوده حذر کنند و مصلحت را قربانی فریب تندروها و افراد بی‌مسئولیت یا فرصت‌طلب نسازند. ولو اینکه سنگ بخورند و ناسزا بشنوند. سرور و پیامبر ما نیز از جاهلان در یثرب سنگ خورد و سخنهای بی‌پروا شنید. ما که غبار خاکش هم نیستیم. برای صلح واقعی و مصلحت ملک و ملت هراس به خود راه ندهید. همچون آن دُردانه خداوند باشید. 

محمد عطریانفر، عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت با تاکید بر اینکه رئیس‌جمهور پزشکیان از فرصت رهبری برای پبش بردن دیپلماسی استفاده کرده است نسبت به برخی اظهارنظرهای دبیر تازه‌منصوب‌شده‌ی شعام انتقاد کرد.

او در این باره به انصاف نیوز گفت: برخی عزیزان، از جمله آقای محسن رضایی اظهاراتی مطرح کرده‌اند که دلالت بر نوعی تعارض دارد. به نظر من این تذکرات و تحلیل‌ها باید با دقت بیشتری مطرح شود، زیرا طبیعتاً هیچ اقدامی که از طرف شورای عالی امنیت ملی کشور به مرحله اجرا می‌رسد، نباید با اظهارات متفرقه‌ای مواجه شود که نتیجه آن چیزی جز ایجاد ابهام نیست.

آقای عطریانفر در گفت‌وگو با انصاف نیوز درباره روند مذاکرات ایران و آمریکا و فرصت ایجادشده برای رسیدن به توافق گفت: یادداشت تفاهمی که در اسلام‌آباد بین ایران و آمریکا امضا شد، حاصل مجموعه‌ای از اقدامات و رفت‌وبرگشت‌های بسیار زیاد و طرح پیشنهادهای دو طرف بود.

او ادامه داد: این روند در ایران نیز توسط مقامات مسئول دنبال شد و رهبری هم در جریان گفت‌وگوها قرار داشتند و در نهایت مذاکرات به نقطه‌ای رسید که توافق ۱۴بندی در ذیل تفاهم‌نامه اسلام‌آباد مکتوب و به طرفین منتقل شد و رهبری نیز با مفاد آن موافقت کردند.

عطریانفر با اشاره به روند بررسی این توافق در شورای عالی امنیت ملی بیان کرد: این موضوع ابتدا در شورای عالی امنیت ملی مطرح شد. مجموعه‌ای از مقامات ارشد نظام، رؤسای سه قوه، فرماندهان نیروهای مسلح، وزرای کشور، خارجه و اطلاعات و نمایندگان رهبری در این شورا حضور دارند و پیش‌نویس را بررسی و تصویب کردند. مصوبات شورای عالی امنیت ملی زمانی اجازه اجرا پیدا می‌کند که نظر موافق و تنفیذ رهبری را نیز همراه داشته باشد.

او گفت: بنابراین من میان آنچه به‌صورت لفظی و در مقام نظر درباره موضوع مطرح شده و اذن و تنفیذ اجرای توافقنامه، تعارضی نمی‌بینم.

عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت در ادامه با اشاره به برخی اظهارنظرها درباره روند توافق گفت: برخی عزیزان، از جمله آقای محسن رضایی، اخیراً اظهاراتی مطرح کرده‌اند که دلالت بر نوعی تعارض دارد. به نظر من این تذکرات و تحلیل‌ها باید با دقت بیشتری مطرح شود، زیرا طبیعتاً هیچ اقدامی که از طرف شورای عالی امنیت ملی کشور به مرحله اجرا می‌رسد، نباید با اظهارات متفرقه‌ای مواجه شود که نتیجه آن چیزی جز ایجاد ابهام نیست.

عطریانفر با اشاره به مفاد تفاهم ۱۴بندی گفت: در ادامه این روند، از مجموعه ۱۴ بند موجود، ما بر پنج بند به‌طور جدی تأکید کردیم تا برای راستی‌آزمایی رفتار آمریکایی‌ها، ابتدا تحقق این پنج بند را ببینیم و طرف مقابل التزام خودش را نشان دهد تا بتوانیم اعتماد بیشتری پیدا کنیم.

او گفت: یکی از مهم‌ترین موارد در همان گام نخست، پایان جنگ در همه جبهه‌ها، از جمله لبنان بود. اما این بند توسط آمریکایی‌ها و اسرائیلی‌ها نقض شد و همین مسئله عملاً به شکست توافقنامه انجامید. او‌ ادامه داد: ایران نیز متقابلاً اقدام کرد و اجازه تردد در بخش جنوبی تنگه هرمز را نداد. بنابراین در عمل، روند توافقنامه متوقف شد.

او با این حال تأکید کرد: اگر بخواهم به سؤال اصلی شما پاسخ بدهم، تصور می‌کنم دولت، شخص رئیس‌جمهور و شورای عالی امنیت ملی از فرصت‌های موجود به‌درستی استفاده کردند.

عطریانفر ادامه داد: البته باید توجه داشت که قراردادهای بین‌المللی، توافق‌ها و تفاهم‌های دوجانبه همیشه دو طرف دارند و هر دو طرف می‌توانند از تعهدات خود تخلف کنند. هیچ توافقی تضمین صددرصدی ندارد. همان‌طور که شما در یک جاده با وجود رعایت قوانین ممکن است با تخلف یک راننده دیگر آسیب ببینید، در توافق‌های بین‌المللی نیز امکان نقض تعهدات وجود دارد.

او با تأکید بر جدیت ایران در مذاکره گفت: ما در تدابیر ملی و تصمیمات کلان خود همواره جدی هستیم؛ همان‌طور که وقتی می‌جنگیم جدی هستیم، وقتی هم به سمت صلح، توافق و مذاکره می‌رویم، جدی هستیم.

عطریانفر با اشاره به تجربه جنگ ایران و عراق گفت: در ماجرای جنگ ایران و عراق نیز دیدیم که ایران در تصمیمات کلان خود جدیت داشت. پذیرش قطعنامه نیز بر همین اساس انجام شد و اجازه داده نشد تخلفی صورت بگیرد.

او گفت: اگر آمریکایی‌ها و هم‌پیمانان منطقه‌ای آنها به همین توافقنامه‌ای که امضای رئیس‌جمهور آمریکا پای آن است ملتزم باشند، طبیعتاً آنچه مورد تأیید ایران قرار گرفته می‌تواند جنبه عملی پیدا کند.

این عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت  گفت: اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته‌ایم که کار عملاً متوقف شده است. این توقف را نمی‌توان به اقدامات رئیس‌جمهور نسبت داد. به نظر من رئیس‌جمهور به اعتقاد و رویکرد رهبری پاسخ مثبت داد و تلاش کرد آن را به نتیجه برساند، اما این توافقنامه از سوی طرف مقابل آسیب دید.

او در پایان گفت: به جای اینکه بگوییم آمریکا یا متحد منطقه‌ای آن، اسرائیل، توافق را مخدوش کرده‌اند، می‌توان گفت اگر آمریکایی‌ها بتوانند اسرائیل را قانع کنند که به مفاد توافقنامه بازگردد، ایران نیز مشکلی برای بازگشت به همان توافق قبلی و پایبندی مجدد به آن نخواهد داشت.

انتهای پیام