ایران بزرگترین تولیدکننده زعفران جهان است، اما سهم آن از ارزش نهایی این بازار با جایگاه تولیدش تناسب ندارد. مساله اصلی، میزان تولید نیست؛ مساله، جایگاه ایران در زنجیره ارزش جهانی است.
سوالی که مطرح میشود این است که آیا بزرگترین تولیدکننده زعفران جهان، بزرگترین برنده این بازار نیز هست. این پرسش، نقطه آغاز یکی از مهمترین بحثهای تجارت بینالملل درباره محصولات دارای مزیت نسبی است. سالهاست که ایران جایگاه نخست تولید زعفران را در اختیار دارد و بر اساس برآوردهای بینالمللی، بخش عمده زعفران جهان در ایران تولید میشود. با این حال، بررسی آمارهای تجارت خارجی و دادههای بازارهای بینالمللی نشان میدهد سهم ایران از ارزش اقتصادی این بازار، متناسب با سهم آن از تولید نیست. این شکاف، بیش از آنکه یک مساله کشاورزی باشد، یک مساله اقتصادی و تجاری است. تفاوت میان «مزیت تولید» و «مزیت رقابتی»
در ادبیات توسعه، میان «مزیت تولید» و «مزیت رقابتی» تفاوتی اساسی وجود دارد. مزیت تولید، توانایی تولید یک کالا با کیفیت و هزینه مناسب است؛ اما مزیت رقابتی زمانی شکل میگیرد که یک بنگاه یا یک کشور بتواند بخش بیشتری از ارزش ایجادشده در زنجیره عرضه را در اختیار بگیرد. در اقتصاد جهانی، محصول تنها یکی از اجزای این زنجیره است؛ برندسازی، فرآوری، استانداردسازی، بازاریابی، شبکه توزیع و ارتباط با مشتری نهایی نیز به همان اندازه در خلق ارزش نقش دارند.
زعفران نمونهای روشن از این واقعیت است. کیفیت این محصول، شهرت تاریخی آن و دانش تولیدکنندگان ایرانی، مزیتی انکارناپذیر برای کشور ایجاد کرده است. اما مزیت تولید، لزوما به معنای تسلط بر بازار نیست. در بسیاری از صنایع، کشورهایی که سهم اندکی از تولید دارند، به دلیل حضور موثر در حلقههای پایانی زنجیره ارزش، درآمد بیشتری …
