شاید اقتصاد جهانی اما در آستانه ورود به مرحلهای جدید باشد. اگر نفرین منابع، بیماری اقتصادهای فقیر و درحالتوسعه بود، اکنون نشانههای ظهور پدیدهای متفاوت در برخی از ثروتمندترین کشورهای جهان دیده میشود؛ پدیدهای که میتوان آن را «نفرین رفاه» (Welfare Curse) نامید. در این چارچوب، مشکل دیگر کمبود سرمایه نیست، بلکه وفور بیشازحد آن است. جامعه آنقدر ثروتمند میشود که انگیزههای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی که زمانی عامل تولید ثروت بودند، بهتدریج تضعیف میشوند. امروز شاید هیچ کشوری بهتر از نروژ این پارادوکس را نمایندگی نکند.
اگر قرار باشد الگویی برای مدیریت موفق منابع طبیعی معرفی شود، احتمالا نروژ در صدر فهرست قرار خواهد گرفت. این کشور برخلاف بسیاری از دولتهای نفتی، درآمدهای حاصل از نفت و گاز دریای شمال را مستقیما وارد بودجه جاری نکرد. در عوض، از اوایل دهه۱۹۹۰ صندوقی ایجاد کرد که اکنون با ارزشی بیش از ۲.۲تریلیون دلار، بزرگترین صندوق ثروت حاکمیتی جهان (Sovereign Wealth Fund) محسوب میشود. هر شهروند نروژی بهطور غیرمستقیم مالک حدود ۴۰۰هزار دلار از داراییهای این صندوق است.
درآمد سرانه نزدیک به ۹۰هزار دلار، نظام رفاهی گسترده (Welfare State)، زیرساختهای پیشرفته و سطح بالای کیفیت زندگی باعث شده است نروژ همواره در رتبههای نخست شاخصهای توسعه انسانی قرار گیرد. از این منظر، این کشور نه قربانی نفرین منابع، بلکه نماد پیروزی بر آن به نظر میرسد. دقیقا در همین نقطه، اما پرسش تازهای مطرح میشود: آیا موفقیت بیشازحد میتواند خود به یک تهدید تبدیل شود؟ اکونومیست در مقاله اخیر خود (Can a country get too rich?)، نگرانی اصلی در مورد نروژ را نه کمبود منابع، بلکه تاثیر روانی و نهادی وفور منابع دانسته است. صندوق ثروت نروژ در ابتدا ابزاری برای حفاظت از اقتصاد در برابر نوسانات …
