اهرم ۴۰۰‌میلیونی برای اسقاط خودرو

مسئله بنزین را نمی‌توان فقط در قیمت آن خلاصه کرد و حتی کارت سوخت نیز به‌تنهایی مسئله اصلی نیست و طبعاً مسئله عمیق‌تر، شیوه‌ای است که دولت برای مدیریت یک واقعیت واحد، یعنی یک خودرو، در طول سال‌ها ایجاد کرده است و مجموعه‌ای از کارت‌ها، شناسه‌ها، سامانه‌ها، پایگاه‌های اطلاعاتی و فرایند‌های جداگانه که هر کدام بخشی از همان واقعیت را مدیریت می‌کنند. 

یک خودرو همزمان کارت خودرو، کارت سوخت و اطلاعات بیمه‌ای دارد و باید معاینه فنی داشته باشد، در سامانه‌های مربوط به تخلفات، عوارض، مالیات، تردد و خدمات شهری ثبت شود و در هر کدام نیز بخشی از اطلاعات آن نگهداری می‌شود و هر یک از این زیرساخت‌ها ممکن است در زمان شکل‌گیری خود توجیه مشخصی داشته باشد، اما مسئله امروز این است که آیا هنوز لازم است برای هر خدمت، هویت و فرایندی جداگانه وجود داشته باشد؟ 

اگر خودرو یک موجودیت واحد است، حکمرانی آن نیز باید تا حد امکان بر یک هویت واحد استوار باشد و این موضوع صرفاً یک بحث فنی یا اداری نیست، چراکه تعدد سامانه‌ها و هویت‌ها برای دولت هزینه ایجاد می‌کند و برای مردم مراجعه و اصطکاک می‌سازد و در سطح کلان، احتمال خطا و ناهماهنگی داده‌ها را افزایش می‌دهد. 

از طرفی هزینه هر سامانه‌ای که ایجاد می‌شود هم فقط هزینه طراحی نرم‌افزار نیست و صدور و تعویض کارت، تجهیزات کارتخوان، شبکه ارتباطی، مراکز داده، نگهداری نرم‌افزار، پشتیبانی، امنیت سایبری، نیروی انسانی و قرارداد‌های پیمانکاری، بخشی از هزینه آشکار این ساختار است و در کنار آن، هزینه‌ای کمتر دیده شده نیز وجود دارد، به طوری که چند دستگاه مختلف برای یک خودرو، اطلاعات مشابهی را دریافت و نگهداری می‌کنند و هرچند مالک یک‌بار اطلاعات خود را در یک فرایند ثبت می‌کند، اما ممکن است همان اطلاعات در فرایند دیگری دوباره دریافت شود و در سامانه‌ای دیگر نسخه‌ای جداگانه از آن شکل بگیرد. 

این تکثیر داده، فراتر از اتلاف منابع است و هر نسخه اضافی از اطلاعات، نیازمند نگهداری، به‌روزرسانی و حفاظت است و اگر اطلاعات یک خودرو در چند پایگاه با وضعیت‌های متفاوت ثبت شده باشد، اختلاف میان آنها می‌تواند به خطا در خدمت‌رسانی منجر شود و از طرف دیگر، هر پایگاه اطلاعاتی و هر مسیر تبادل داده، یک نقطه جدید برای مدیریت و حفاظت ایجاد می‌کند. بنابراین حکمرانی داده وقتی کارآمد است که اطلاعات یک‌بار و در مرجع معتبر تولید شود و سایر دستگاه‌ها، در چارچوب قانون، اطلاعات مورد نیاز خود را از همان مرجع دریافت کنند. 

از این منظر، بحث کارت سوخت نیز باید در جای درست خود قرار گیرد و در دوره‌ای که طراحی و اجرا شد، ابزار مؤثری برای مدیریت مصرف و کنترل بخشی از قاچاق سوخت بود و نمی‌توان نقش آن را در سیاست‌گذاری سوخت نادیده گرفت، اما یک ابزار مدیریتی نباید به هسته دائمی معماری حکمرانی تبدیل شود، چراکه فناوری و نیاز‌های سیاست‌گذاری تغییر کرده‌اند و اکنون می‌توان از زیرساخت‌های موجود برای احراز هویت، پلاک، پرداخت، دوربین، بیمه و خدمات دیجیتال استفاده کرد. 

بنابراین سؤال درست این نیست که «کارت سوخت را حذف کنیم یا نه»، بلکه سؤال این است که آیا کارت باید همچنان هویت اصلی خودرو در نظام توزیع سوخت باشد؟ پاسخ می‌تواند منفی باشد، چراکه کارت می‌تواند به‌عنوان یک ابزار پشتیبان باقی بماند، اما هویت اصلی خودرو باید به یک شناسه دیجیتال معتبر و یکتا منتقل شود. ایده اصلی می‌تواند ایجاد «هویت هوشمند ملی خودرو» باشد، یعنی شناسه‌ای واحد که اطلاعات پایه و معتبر خودرو به آن متصل شود و دستگاه‌های مختلف، خدمات خود را بر مبنای آن ارائه کنند. در چنین ساختاری، مالکیت، بیمه، معاینه فنی، سوخت، عوارض آزادراهی و شهری، مالیات، تخلفات، استاندارد، آلایندگی، اسقاط، پارکینگ و تردد، به جای آنکه هر کدام هویت و فرایند جداگانه‌ای برای خودرو بسازند، از یک شناسه مشترک استفاده می‌کنند. 

البته یکپارچگی به معنای جمع کردن همه اطلاعات در یک پایگاه مرکزی نیست و اتفاقاً چنین رویکردی می‌تواند خود منشأ خطر‌های تازه باشد، بلکه اطلاعات بیمه باید نزد مرجع بیمه‌ای بماند، اطلاعات مالکیت در مرجع قانونی مربوط نگهداری شود و اطلاعات سوخت نیز در اختیار متولی این حوزه باشد. آنچه باید مشترک شود، هویت و استاندارد تبادل اطلاعات است، نه لزوماً محل نگهداری همه داده‌ها. 

حوزه سوخت می‌تواند نقطه شروع چنین تحولی باشد، زیرا در این بخش چند مسئله همزمان به یکدیگر متصلند و شامل یارانه، مصرف، قاچاق، حمل‌ونقل، پرداخت، خودرو و ناترازی انرژی می‌شود و در برنامه هفتم توسعه نیز حرکت به سمت استفاده بیشتر از داده و تخصیص سوخت بر مبنای عملکرد مورد توجه قرار گرفته است. بنابراین، مسئله فقط نبود قانون یا فناوری نیست؛ بخش مهمی از زیرساخت‌های حقوقی و اجرایی وجود دارد و آنچه کم‌رنگ‌تر است، یک معماری منسجم برای اتصال این اجزاست. 

این تغییر می‌تواند سیاست سوخت را یک گام فراتر نیز ببرد و در وضعیت فعلی، سهمیه عمدتاً به خودرو گره خورده است، اما در بلندمدت می‌توان به سمت مفهوم «حق یا اعتبار انرژی» حرکت کرد، یعنی حمایت انرژی به‌جای آنکه صرفاً در قالب مقدار مشخصی سوخت برای یک خودرو تعریف شود، براساس فرد، خانوار یا فعالیت اقتصادی هدف‌گذاری شود و چنین تغییری می‌تواند امکان سیاست‌گذاری دقیق‌تر درباره یارانه انرژی را فراهم کند و وابستگی حمایت انرژی به داشتن خودرو را کاهش دهد. 

البته در این میان، یک موضوع مهم معمولاً در محاسبات سیاست‌گذاری، یعنی هزینه حکمرانی نادیده گرفته می‌شود و وقتی درباره قیمت بنزین صحبت می‌کنیم، معمولاً هزینه تولید، پالایش، انتقال و توزیع را بررسی می‌کنیم، اما هزینه ایجاد و اداره شبکه‌ای که باید این بنزین را سهمیه‌بندی، ثبت، پرداخت، کنترل و نظارت کند نیز بخشی از اقتصاد واقعی آن است. کارت، دستگاه کارتخوان، شبکه، سامانه، مرکز داده، نیروی انسانی، امنیت، نظارت و مقابله با قاچاق همگی هزینه دارند. 

به همین دلیل، دولت باید علاوه بر هزینه واقعی هر لیتر بنزین، شاخص دیگری با عنوان «هزینه حکمرانی هر لیتر بنزین» داشته باشد. همین منطق را می‌توان به خودرو تعمیم داد و «هزینه حکمرانی هر خودرو در سال» را محاسبه کرد. اگر مشخص شود اداره و ارائه خدمات مرتبط با هر خودرو چه مقدار هزینه مستقیم و غیرمستقیم برای دولت ایجاد می‌کند، آن‌گاه می‌توان درباره ضرورت هر کارت، سامانه و فرایند قضاوت دقیق‌تری داشت. دولت ابتدا باید فهرست کاملی از کارت‌ها، سامانه‌ها، پایگاه‌های داده و فرایند‌های مرتبط با خودرو و سوخت تهیه و هزینه واقعی هر کدام را مشخص کند و پس از آن، شناسه واحد خودرو باید به‌عنوان یک استاندارد ملی تعریف شود و دستگاه‌های مرتبط موظف شوند از آن استفاده کنند. مرحله نهایی نیز باید حذف تدریجی کارت‌ها، مدارک، فرایند‌ها و سامانه‌هایی باشد که پس از ایجاد معماری جدید، کارکرد مستقل و ضروری ندارند. 

نکته مهم این است که این پروژه نباید به ایجاد یک ستاد بزرگ دیگر منجر شود و قرار نیست برای حل مشکل سامانه‌های متعدد، یک سازمان و چند کارگروه جدید ساخته شود. اگر برنامه هفتم قرار است برنامه بهره‌وری و اصلاح ساختار باشد، نباید به برنامه‌ای برای تولید سامانه‌های بیشتر تبدیل شود و قاعدتاً ناترازی انرژی با اضافه کردن لایه‌های جدید اداری حل نمی‌شود و دولت باید بتواند با سامانه‌های کمتر، داده معتبرتر، فرایند کوتاه‌تر و هزینه پایین‌تر همان خدمات یا خدمات بهتری ارائه کند. 

به هر روی کارت سوخت زمانی یک راه‌حل بود و ممکن است همچنان به‌عنوان ابزار پشتیبان مفید باشد، اما نباید اجازه داد یک ابزار، جای معماری حکمرانی را بگیرد و اصلاح واقعی از جایی آغاز می‌شود که دولت به جای پرسیدن اینکه برای این خدمت چه کارت یا سامانه‌ای بسازیم؟ بپرسد چه هویتی از قبل وجود دارد و چگونه می‌توانیم بدون ساختن یک لایه جدید، خدمت خود را روی همان زیرساخت ارائه کنیم؟

| کارشناس اقتصادی

ریویان سیستم‌عامل جدید Rivian OS 2 را با به‌روزرسانی نرم‌افزاری در ماه اکتبر برای تمام خودروهای سری R1 عرضه می‌کند.

به گزارش تجارت نیوز، قیمت خودرو امروز 31 مراد 1405 در شرایطی اعلام شد که بازار پس از پشت سر گذاشتن چند ماه پرنوسان، همچنان در وضعیت بلاتکلیفی قرار دارد. بررسی روند قیمت خودرو از بهمن سال گذشته تا مرداد امسال نشان می‌دهد که بازار در این بازه به طور میانگین 36 درصد رشد کرده است. البته شدت این رشد در میان مدل‌های مختلف یکسان نبوده و کمترین افزایش به 22 درصد و بیشترین افزایش به 52 درصد رسیده است.

روند قیمت خودرو در این شش ماه تحت تاثیر مجموعه‌ای از عوامل شکل گرفت. افزایش نرخ ارز و رشد انتظارات تورمی در مقاطعی تقاضای سرمایه‌ای را تقویت کرد و قیمت بسیاری از خودروها را افزایش داد. در همین دوره، ریسک‌های سیاسی نیز بر رفتار معامله گران اثر گذاشت و باعث شد بخشی از خریداران با هدف حفظ ارزش دارایی وارد بازار شوند.

با این حال، رشد قیمت‌ها به تدریج فاصله بازار خودرو با قدرت خرید مصرف کنندگان را بیشتر کرد. همین موضوع باعث شد تقاضای واقعی توان همراهی با قیمت‌ها را از دست بدهد و حجم معاملات کاهش پیدا کند. در ادامه، هر زمان که از شدت انتظارات تورمی کاسته شد، بازار نیز با فشار بیشتری برای اصلاح قیمت مواجه شد و فروشندگان برای انجام معامله انعطاف بیشتری نشان دادند.

در سمت عرضه نیز شرایط چندان مساعد نبوده است. کاهش تولید در بخش خودروهای داخلی و مونتاژی و محدودیت در روند واردات باعث شده عرضه خودرو متناسب با نیاز بازار افزایش پیدا نکند. از سوی دیگر، هزینه های تولید و شرایط ارزی نیز اجازه نداده است کاهش تقاضا به تنهایی زمینه ساز افت شدید قیمت ها شود.

به این ترتیب، بازار خودرو طی شش ماه گذشته میان دو نیروی اصلی حرکت کرده است. از یک سو رشد نرخ ارز، انتظارات تورمی و ریسک های سیاسی قیمت ها را به سمت بالا سوق داده اند و از سوی دیگر کاهش قدرت خرید و افت تقاضای واقعی مانع از تداوم این روند شده اند.

اکنون بازار در شرایط متفاوتی قرار دارد. قیمت ها پس از رشد قابل توجه ماه های گذشته در بسیاری از مدل ها به سطوحی رسیده اند که توان خرید مصرف کننده اجازه شکل گیری تقاضای گسترده را نمی دهد. در مقابل، شرایط موجود هنوز به اندازه ای نیست که بتوان از آغاز یک روند نزولی فراگیر سخن گفت. به همین دلیل، معاملات کم رونق شده و بخش قابل توجهی از خریداران و فروشندگان برای تصمیم گیری منتظر روشن شدن چشم انداز بازار هستند.

در شرایط فعلی، نرخ ارز همچنان یکی از متغیرهای مهم بازار خودرو محسوب می شود اما هر افزایش کوتاه مدت دلار لزوما به رشد قیمت خودرو منجر نمی شود. بازار معمولا زمانی واکنش جدی تری به نرخ ارز نشان می دهد که قیمت دلار از محدوده های حساس عبور کند و این افزایش به شکل یک روند پایدار درآید. در چنین شرایطی، انتظارات تورمی می تواند دوباره فعال شود و تقاضای سرمایه ای را به بازار بازگرداند.

در مقابل، کاهش تنش های سیاسی و افزایش احتمال توافق می تواند مسیر متفاوتی را پیش روی بازار قرار دهد. در این سناریو، کاهش انتظارات تورمی و احتمال بهبود شرایط واردات و عرضه خودرو می تواند فشار کاهشی بیشتری بر قیمت ها وارد کند.

در مجموع، بازار خودرو پس از ثبت میانگین رشد 36 درصدی در شش ماه گذشته، اکنون در نقطه ای قرار گرفته است که انتظار بر معاملات غلبه کرده است. خریداران برای روشن شدن مسیر قیمت ها دست نگه داشته اند و فروشندگان نیز در نبود تقاضای قدرتمند، امکان افزایش قابل توجه قیمت ها را ندارند.

به نظر می رسد تا زمانی که یکی از متغیرهای اصلی بازار یعنی شرایط سیاسی، نرخ ارز یا وضعیت عرضه تغییر محسوسی نکند، بازار همچنان با نوسان محدود و معاملات کم رونق حرکت کند. با این حال، هر تغییر جدی در این عوامل می تواند تعادل فعلی را برهم بزند و بازار را بار دیگر وارد یک مسیر صعودی یا اصلاحی کند. قیمت خودروهای داخلی

ری‌را بیشترین تغییرات قیمتی میان خودروهای داخلی را تجربه کرد. بر این اساس، این کراس‌اوور داخلی در 6 ماه اخیر یک میلیارد و 130 میلیون تومان گران شد تا در روز جاری با نرخ سه میلیارد و 730 میلیون تومان معامله شود. از سوی دیگر، تارا اتوماتیک V4 نسبت به آخرین روزهای بهمن سال گذشته 850 میلیون تومان گران شد تا امروز با بهای 2 میلیارد و 740 میلیون تومان خرید و فروش شود.

سهند E اتوماتیک در مقایسه با 6 ماه گذشته 683 میلیون تومان گران شد تا امروز با بهای یک میلیارد و 985 میلیون تومان در معاملات حاضر شود. از سوی دیگر، شاهین اتوماتیک پلاس در بازه زمانی 6 ماه گذشته 592 میلیون تومان گران شد و امروز روی شاخص 2 میلیارد و 610 میلیون تومان ایستاد.

قیمت خودروهای مونتاژی

کی‌ام‌سی T9  در 6 ماه گذشته یک میلیارد و 800 میلیون تومان گران شد تا در روز جاری با ارزش 6 میلیارد و 800 میلیون تومان مورد معامله قرار گیرد. از طرف دیگر، کی‌ام‌سی J7 نسبت به بهمن‌ماه 1404 افزایش بهای یک میلیارد و 720 میلیون تومانی را تجربه کرد و به نرخ معاملاتی پنج میلیارد و 120 میلیون تومان رسید.

هایما S7 پرو در 6 ماه گذشته رشد یک میلیارد و 435 میلیون تومانی را تجربه کرد و به شاخص معاملاتی چهار میلیارد و 600 میلیون تومان رسید. از سوی دیگر، چانگان CS55 نسبت به بهمن‌ماه رشد بهای یک میلیارد و 230 میلیون تومانی را پشت سر گذاشت و با نرخ پنج میلیارد و 310 میلیون تومان به معاملات روز جاری رسید.

فیدلیتی الیت (7 نفره) نسبت به 6 ماه گذشته یک میلیارد و 430 میلیون تومان گران شد تا امروز با قیمت پنج میلیارد و 230 میلیون تومان خرید و فروش شود. از طرف دیگر، رسپکت پرایم تیپ 2 در 6 ماه اخیر رشد یک میلیارد و 110 میلیون تومانی را پشت سر گذاشت تا در روز جاری با ارزش سه میلیارد و 815 میلیون تومان در بنگاه‌های معاملاتی عرضه شود.

با صفحه قیمت خودرو تجارت‌نیوز همراه باشید.