ابوالحسن اتابکی، باستانشناس، از کشف کوچکترین سنگنگاره ساسانی با نقش پرنده خبر داد؛ سنگ نگارهای مینیاتوری در ابعاد ۳ در ۲ سانتیمتر که با تکنیک «هنر سوزنی» بر سینه صخرههای مرودشت استان فارس حک شده است.
به گزارش جماران، اهمیت این یافته تنها در ابعاد آن نیست؛ ین نقش سوزنی در کنار یک سنگنوشته پهلوی مربوط به اواخر دوره ساسانی و در ارتباط با مفاهیم آن سنگنوشته با مفهوم رستگاری روان ترسیم شده است.
پرنده؛ واسط میان زمین و آسمان
ابوالحسن اتابکی، با تأکید بر تداوم این سنت تصویری در هنر ایران، نقش پرندگان در فرهنگ باستان را دارای مفاهیمی چون فرخندگی، پیامآوری و نمادی برای اوجگیری روان و اتصال جهان مادی به مینوی میداند.
این باستانشناس معتقد است این سنت تصویری پس از سقوط ساسانیان از میان نرفته و در دوره اسلامی با تغییراتی تداوم یافت و در نگارگری ایرانی به اوج شکوفایی رسیده است.
اتابکی با بیان اینکه در بسیاری از نگارههای مکاتب مختلف، بهویژه در دورههای ایلخانی، تیموری و صفوی، پرندگان نشسته بر شاخه به یکی از عناصر اصلی فضای هنری بدل شدهاند، افزود: در نگارگری ایرانی، پرندگان صرفاً عناصر تزیینی نیستند، بلکه در ساخت فضای شاعرانه و معنوی تصویر نیز نقش دارند. بااینحال، ریشههای این شیوه را میتوان در سنت هنری ساسانی جستوجو کرد؛ جایی که جانور و گیاه در قالب نظمی هندسی و نمادین در کنار یکدیگر قرار میگرفتند. به بیان دیگر، بسیاری از الگوهای بصری که بعدها در نگارگری ایرانی بهصورت درختان گلدار، شاخههای پیچان و پرندگان آرام نشسته بر آنها ظاهر شدند، استمرار و تحولیافتۀ سنتی هستند که در هنر ساسانی شکلگرفته بود.
او به جماران گفت: ازسویدیگر، پرنده به دلیل توانایی پرواز و حرکت میان زمین و آسمان، نمادی مناسب برای پیوند میان جهان مادی و مینوی به شمار میرود. قرارگرفتن پرنده بر شاخۀ درخت نیز این معنا را تقویت میکند؛ زیرا درخت یا شاخه در سنتهای ایرانی اغلب نماد حیات، رویش و استمرار زندگی و درعینحال، تداعیگر درخت کیهانی یا درخت زندگی است که در متون …
