ایت الله سید حسن خمینی در مراسم تجدید میثاق هیئت دولت با آرمانهای امام خمینی(س)، با اشاره به صلح حدیبیه گفت: «فتح مبین احد، بدر، خندق و تبوک نیست؛ مربوط به صلح حدیبیه است. گاهی ثمرات مصالحه درست از صدها جنگ بیشتر است.»
این سخن، فراتر از یک روایت تاریخی، ما را به یکی از مهمترین مفاهیم در سیره پیامبر(ص) میرساند: آیا پیروزی همیشه در میدان جنگ به دست میآید؟ یا گاهی یک تصمیم درست برای صلح میتواند دستاوردی بزرگتر از یک پیروزی نظامی داشته باشد؟
پاسخ قرآن به این پرسش، ماجرای حدیبیه است.
پیامبر اکرم(ص) در سال ششم هجری برای انجام عمره به سوی مکه رفت، اما قریش مانع ورود مسلمانان شد. مذاکرات سرانجام به پیمانی انجامید که برخی مفاد آن برای شماری از مسلمانان دشوار بود. مسلمانان همان سال وارد مکه نشدند و در برخی جزئیات نیز پیامبر(ص) برای جلوگیری از بنبست مذاکرات انعطاف نشان داد.
از جمله وقتی مشرکین به نوشتن کلمه رسول الله در متن توافق اعتراض کردند پیامبر پذیرفتند کلمه رسول الله حذف شود.
با این وجود هنگامی که مسلمانان از حدیبیه باز میگشتند، سوره مبارکه فتح نازل شد:
«إِنَّا فَتَحْنَا لَکَ فَتْحًا مُبِینًا»
«ما برای تو پیروزی آشکاری فراهم کردیم.»
اینجاست که پرسش اصلی شکل میگیرد: چگونه توافقی که در ظاهر با نرسیدن مسلمانان به هدف فوریشان (انجام عمره در همان سال) و حذف نام رسول الله در متن توافق همراه بود، «فتح مبین» نام گرفت؟
حدیبیه نشان داد که پیروزی را نمیتوان فقط با دستاورد های کوتاه مدت سنجید.
علامه طباطبایی (ره) در المیزان تصریح میکند که مقصود از «فتح مبین» در ابتدای سوره فتح، صلح حدیبیه است و توضیح میدهد که پیشرفتهایی که در این سوره به آنها اشاره شده، از همین واقعه آغاز شده است.
در نگاه آیتالله العظمی مکارم شیرازی نیز صلح حدیبیه یک پیروزی بزرگ برای مسلمانان بود؛ صلحی که به جنگهای مستمر میان مسلمانان و مشرکان پایان موقت داد و فرصت تازهای برای ادامه حرکت پیامبر(ص) فراهم کرد.
پس در قرائت عالمان شیعه، حدیبیه نمونهای …
