آیا جواد طباطبایی یک فیلسوف سیاسی است؟ | انصاف نیوز

کانال تلگرامی مجله سیاست‌نامه بخشی از متن شروین مقیمی را منتشر کرده است که در ادامه می‌خوانید.

جواد طباطبایی جمله‏‌ای منسوب به ماکیاولی را بسیار تکرار می‏کند: «به نام یا ننگ باید از میهن [بخوانید سرزمین پدری] دفاع کرد». آیا با این وصف می‏توان جواد طباطبایی را در معنای مدرن کلمه یک فیلسوف سیاسی دانست؟ برای پاسخ به این پرسش باید بار دیگر به غرضی رجوع کنیم که فیلسوفان سیاسی مدرن از «عشق به سرزمین پدری» در سر می‏پروراندند.

چنان که گفتیم خط فاصل پررنگ میان فلسفه سیاسی مدرن و قدمایی، تاکید مدرن‏ها بر موضوعیت ساحت درون‏ماندگار و به بیان نیچه‏ای کلمه، «وفاداری به زمین» بود. از همین رو بود که آنها برخلاف اسلاف قدمایی‏شان، سیاست را بسیار بسیار «جدی» می‏گرفتند؛ زیرا سیاست آن ناحیه‏ای بود که می‏توانست و باید در غیاب ساحت استعلایی به مثابه غایت، خود به یک امر درون‏ماندگار متعالی تبدیل شود.

از همین روست که از ماکیاولی تا روسو و هگل، مقوله عشق به سرزمین پدری جلوه‏ای متعالی پیدا می‏کند؛ این تعالی یا استعلا باید جای خالی فراروی در معنای قدمایی را پر می‏کرد. با این همه، دستیابی به این پدیدار درون‏ماندگار متعالی، جز از رهگذر نوعی فاصله استعلایی ممکن نمی‏شد. به عبارت روشن‏تر، تعالی پدیدار درون‏ماندگار سرزمین پدری نزد فیلسوفان سیاسی مدرن، نتیجه موضع استعلایی خود آنها در مقام فیلسوفان سیاسی بود، ولو با جهت‏گیری‏ای کاملا متفاوت از جهت‏گیری قدما.

اگر به این گزاره بازگردیم که فلسفه و فلسفه سیاسی بدون اتخاذ موضعی استعلایی ناممکن می‏شوند، آنگاه باید ببینیم این موضع استعلایی در صورت مدرنیستی‏اش از چه خصیصه‏ای برخوردار است و آیا در کوشش‏های فکری طباطبایی چنین فاصله‏ای را می‏بینیم یا خیر.

آیا دفاع طباطبایی از «سرزمین پدری‏»اش که از رهگذر کوشش‏های بزرگ آکادمیک و توامان روشنفکرانه صورت پذیرفت، می‏تواند با کوشش‏هایی از جنس کوشش‏های ماکیاولی یا هگل مقایسه شود؟ پاسخ به این پرسش می‏تواند مثبت باشد، اما به نحوی مشروط، یعنی تنها اگر کوشش طباطبایی در تدوین نظریه‏ای جامع در باب ایران را با وجه تربیتی یا به تعبیری رتوریکال آن فیلسوفان، در مقام مربیان مقایسه کنیم. فیلسوفان سیاسی مدرن، چنان که گفته شد، برای غلبه بر خصم الهیاتی خود، از شیوه‏ها و ابزارهای خاصی بهره می‏بردند که …