کتاب «خلیج فارس و جزایر: پویاییهای تاریخی و قرن بیست و یکم» با همکاری چهار تن از استادان و پژوهشگران دانشگاه شیراز و در انتشارات بینالمللی اشپرینگر منتشر شد؛ اثری میانرشتهای که با تمرکز بر ابعاد تاریخی، حقوقی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی خلیج فارس و جزایر آن، این پهنه راهبردی را در متن تحولات امنیتی و انرژی جهان تحلیل میکند.
به گزارش سایت شیراز تحلیل، مبنی بر اخبار دریافتی از روابط عمومی دانشگاه شیراز، کتاب «خلیج فارس و جزایر: پویاییهای تاریخی و قرن بیست و یکم» (The Persian Gulf and Islands: Historical Dynamics and the 21st Century) با همکاری چهارتن از استادان و پژوهشگران این دانشگاه، در انتشارات معتبر بینالمللی اشپرینگر (Springer) منتشر شد.
کتاب «خلیج فارس و جزایر» (The Persian Gulf and Islands) که در ژوئیه ۲۰۲۶ برابر با مردادماه ۱۴۰۵ به زبان انگلیسی منتشر شده، حاصل همکاری دکتر نظامالدین فقیه استاد بازنشسته بخش مدیریت، دکتر سید ابوالقاسم فروزانی استاد بخش تاریخ، دکتر علیحسین صمدی استاد بخش اقتصاد و سارا فروزانی دانشآموخته ادبیات انگلیسی دانشگاه شیراز است.
این اثر در ۸ فصل و ۱۸۵ صفحه، با رویکردی میانرشتهای، ابعاد تاریخی، حقوقی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی خلیج فارس و جزایر آن را بررسی میکند؛ رویکردی که اهمیت آن زمانی روشنتر میشود که بدانیم خلیج فارس و تنگه هرمز امروز یکی از حساسترین گذرگاههای انرژی جهان به شمار میروند و هر تحول در این منطقه، میتواند فراتر از جغرافیای پیرامونی، بر معادلات امنیتی و اقتصادی جهان اثر بگذارد.
اهمیت این کتاب زمانی دوچندان میشود که انتشار آن با بحثهای داغ درباره حاکمیت جزایر سهگانه ایرانی و نیز آینده گذار انرژی همزمان شده است؛ همزمانی معناداری که این اثر را از یک کتاب صرفاً دانشگاهی فراتر میبرد و آن را به مرجعی بهموقع برای پژوهشگران، تحلیلگران و حتی تصمیمسازان حوزه منطقهای تبدیل میکند.
نویسندگان در این کتاب، روند تحول تاریخی خلیج فارس را از روزگار باستان تا عصر حاضر دنبال کردهاند و با تأکید ویژه بر نقشهای راهبردی، اقتصادی و سیاسی جزایر، نشان دادهاند که چگونه عواملی مانند جغرافیا، تجارت، امپریالیسم، نفت و منازعات حاکمیت سرزمینی، در شکلگیری سیاست منطقهای و حتی نظم سیاسی ـ اقتصادی جهانی اثرگذار بودهاند.
این اثر با تکیه بر یافتههای باستانشناختی، منابع کلاسیک و تاریخی، اسناد آرشیوی دوران استعمار و نیز قواعد و رویههای حقوق بینالملل معاصر، تصویری چندلایه از خلیج فارس ارائه میدهد؛ تصویری که در آن این پهنه، نه صرفاً یک منطقه جغرافیایی، بلکه فضایی زنده و تاریخی است که در آن حافظه فرهنگی، ساختار قدرت، مبادلات اقتصادی و تحولات هویتی در هم تنیدهاند.
مؤلفان با اتخاذ رویکردی تلفیقی در سه حوزه تاریخ، حقوق بینالملل و اقتصاد سیاسی، هفت محور کلیدی را واکاوی کردهاند؛ از جمله مناقشه حاکمیت بر جزایر سهگانه ایرانی شامل ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک، نامگذاری و اهمیت تاریخی جزیره قشم، ژئوپلیتیک گذار انرژی، بازنمایی دریای پارس در متون کهن جغرافیایی، جغرافیای تاریخی مکران، جایگاه بندر سیراف در عصر آلبویه و اکوسیستم کارآفرینی در کشورهای حوزه خلیج فارس.
قرار دادن این مطالعات در یک چارچوب تحلیلی منسجم، به کتاب امکان داده است تا نیروهای ساختاری و آرایشهای نهادیِ متحول را توضیح دهد؛ همان نیروهایی که در طول زمان، صورتبندیهای سیاسی، اقتصادی و فضایی ـ اجتماعی خلیج فارس را ساخته و بازساختهاند. کتاب همچنین با نگاهی انتقادی به موضوعاتی چون میراث استعمار، دولتسازی، حاکمیت سرزمینی و همگرایی منطقهای، جایگاه خلیج فارس را بهعنوان یکی از کانونهای مهم نظم سیاسی ـ اقتصادی جهانی برجسته میکند.
در بخشی از کتاب، فصلی اختصاصی به چالشها و فرصتهای ژئوپلیتیکی گذار انرژی در منطقه اختصاص یافته است؛ بخشی که بهویژه از این جهت اهمیت دارد که نسبت به تأثیر تنشهای تنگه هرمز بر شتاب جهانی بهسوی انرژیهای تجدیدپذیر هشدار داده و به گفته معرفیکنندگان اثر، این تحلیلها که پیش از جنگ رمضان نگاشته شدهاند، اکنون از ارزش پیشبینیکننده بالایی برخوردارند.
در مجموع، این کتاب میکوشد برداشتی دقیق، متوازن و چندلایه از خلیج فارس و جزایر آن ارائه دهد؛ برداشتی که میتواند برای پژوهشگران، استادان دانشگاه، سیاستگذاران، دیپلماتها و فعالان حوزههای اجرایی و راهبردی سودمند باشد. از همین منظر، اثر حاضر را باید تلاشی جدی برای غنیتر کردن ادبیات پژوهشی مربوط به خلیج فارس دانست؛ تلاشی که میتواند در شرایط پرتنش امروز، به فهم عمیقتر از پایداری، صلح و همزیستی در منطقه کمک کند.
این کتاب در انتشارات بینالمللی اشپرینگر (Springer) منتشر شده است؛ ناشری که یکی از بزرگترین و معتبرترین ناشران علمی جهان به شمار میرود و از مهمترین پایگاههای انتشار کتابهای آکادمیک و ژورنالهای تخصصی علمی است. کتاب «خلیج فارس و جزایر» در مجموعه «چشماندازهای توسعه در خاورمیانه و شمال آفریقا» (Perspectives on Development in the Middle East and North Africa) به چاپ رسیده و با توجه به سیاستهای این ناشر، در بیش از سههزار کتابخانه بزرگ جهان و نیز نمایشگاههای بینالمللی کتاب در دسترس علاقهمندان قرار خواهد گرفت.
انتهای پیام
