زهرا جعفری، دانشجوی علوم ارتباطات دانشگاه تهران در یادداشت ارسالی به انصاف نیوز با عنوان «از عدالتخواهی تا روایتهای فرهنگی؛ بازتعریف «ووک» در فضای فارسیزبان شبکه X» نوشت:
مفاهیم زبانی وقتی از مرزهای جغرافیایی و فرهنگی عبور میکنند، همیشه با همان معنای اولیه خود وارد فضای جدید نمیشوند. گاهی یک واژه در مسیر انتقال، نهتنها ترجمه، بلکه بازتعریف میشود. «ووک» (woke) و «ووکیسم» (wokeism) نمونهای از همین فرایند هستند؛ مفاهیمی که در برخی کاربردهای اولیه خود با آگاهی نسبت به تبعیض و نابرابری پیوند داشتند، اما در فضای فارسیزبان شبکه X به نشانهای برای بیان مجموعهای از نگرانیها، مخالفتها و کشمکشهای فرهنگی تبدیل شدهاند.
پژوهش احسان شاه قاسمی با عنوان «ووک در ترجمه: دیدگاههای فارسی درباره پلتفرم X نشان میدهد که مواجهه کاربران فارسیزبان با این مفهوم را نمیتوان صرفا ترجمهای زبانی دانست. «ووک» در این فضا، در فرآیندی از بازترجمه و بازمعناسازی ایدئولوژیک قرار گرفته و به مفهومی تبدیل شده است که مجموعهای از دغدغههای فرهنگی و هویتی را در خود جمع میکند.
از آگاهی تا برچسب؛ وقتی یک مفهوم معنای تازه پیدا میکند
در بخشی از گفتمان فارسی X، «ووک» دیگر صرفا برای اشاره به آگاهی نسبت به تبعیض و بیعدالتی به کار نمیرود. این واژه به برچسبی منفی و مناقشه برانگیز تبدیل شده است؛ برچسبی که با آن میتوان برخی تغییرات فرهنگی و اجتماعی را نقد کرد. در اینجا «ووک» بیش از آنکه همیشه یک مفهوم نظری دقیق باشد، به نشانهای برای بیان مخالفت با برخی روندهای فرهنگی، نگرانی درباره تغییر ارزشهای سنتی و انتقاد از الگوهای فرهنگی وارداتی تبدیل میشود. به همین دلیل، اهمیت پژوهش شاه قاسمی در این است که نشان میدهد یک مفهوم جهانی، در مواجهه با زمینهای فرهنگی متفاوت، بهسادگی تکرار نمیشود؛ بلکه در چارچوب تجربهها و دغدغههای کاربران از نو معنا پیدا میکند.
رقص خشم و طعنه
شاه قاسمی با استفاده از مدلهای فارسی هوش مصنوعی و تحلیل محاسباتی، پستهای مرتبط با «ووک» و «ووکیسم» را در پنج دسته احساسی شامل «بسیار خشمگین»، «خشمگین»، «خنثی»، «خوشحال» و «بسیار خوشحال» طبقهبندی کرده است. اما یکی از نکات جالب پژوهش این است که طبقهبندی احساسی یک متن همیشه با معنای واقعی …
![[علی دارابی] گرفتار دولت در دولت نشویم!](/news/u/2026-08-23/ettelaat-dxse1.jpg)