انتشار جزئیات توافق نظامی پاکستان و کویت؛ اسلام آباد جایگزین آمریکا در خلیج فارس می‌شود؟

این توافقنامه که در سال ۲۰۲۳ امضا شده بود، چارچوبی را برای گسترش همکاری‌های دوجانبهٔ نظامی و امنیتی بین دو کشور ایجاد می‌کند.

این اقدام به معنای نهایی شدن و اجرایی شدن این توافقنامه دوجانبه محسوب می‌شود.

بر اساس این ترتیب، دو کشور اقدام به برگزاری آموزش‌های مشترک، تبادل اطلاعات و داده‌های اطلاعاتی، و همکاری در زمینهٔ علمی و فنی خواهند کرد.

 همچنین این توافقنامه زمینه‌ساز تبادل پرسنل نظامی، کارشناسان فنی و متخصصان در حوزه‌های گوناگون نیز می‌شود.

این توافقنامه یک چارچوب همکاری نظامی و دفاعی است، نه یک پیمان دفاعی مشترک (مانند پیمان ناتو). به عبارت دیگر، در این توافقنامه تعهدی برای دفاع متقابل در صورت حمله به یکی از دو کشور وجود ندارد.

بر اساس اسناد منتشر شده، همکاری‌های دو کشور در زمینه‌های آموزش نظامی و تربیت افسران و برگزاری رزمایش‌های مشترک؛ تبادل اطلاعات نظامی در حوزه امنیت منطقه‌ای؛ همکاری در صنایع دفاعی و فناوری نظامی از جمله انتقال دانش فنی و حمایت لجستیکی و تبادل تجربیات در عملیات‌های امنیتی است.

این توافقنامه برای یک دوره ۵ ساله امضا شده و به طور خودکار (در صورت عدم مخالفت طرفین) تمدید می‌شود.

افزایش تنش‌ها در منطقه خلیج فارس (به ویژه تنش بین ایران و آمریکا و همچنین تهدیدات گروه‌های تروریستی) باعث شده که کشور‌های حاشیه خلیج فارس به دنبال تنوع‌بخشی به شرکای امنیتی خود باشند. 

کویت با امضای این قرارداد قصد دارد وابستگی خود را به یک قدرت خاص (مانند آمریکا) کاهش داده و از توانایی‌های نظامی پاکستان که ارتش آن یکی از مجرب‌ترین ارتش‌های جهان اسلام محسوب می‌شود، بهره‌مند شود.

این توافقنامه یک موفقیت دیپلماتیک و نظامی برای پاکستان است. پاکستان با این کار جایگاه خود را به عنوان یک صادرکننده امنیت به کشور‌های ثروتمند خلیج فارس تثبیت می‌کند. اسلام آباد می‌تواند در ازای همکاری‌های نظامی، از حمایت‌های مالی و نفتی کویت بهره‌مند شود.

همچنین این توافق زمینه فروش تجهیزات نظامی ساخت پاکستان (مانند جنگنده‌های JF-۱۷ تندر) به بازار کویت را فراهم می‌کند.

با وجود درخواست کویت برای استقرار نیرو‌های زمینی پاکستان در خاک خود (همانند کاری که پاکستان برای عربستان سعودی انجام داده)، پاکستان اعلام کرده است که در این مرحله نیروی نظامی دائمی در کویت مستقر نخواهد کرد.

اسلام آباد با این تصمیم می‌خواهد از درگیر شدن مستقیم در مناقشات منطقه‌ای (به ویژه در صورت وقوع جنگ ایران و آمریکا) جلوگیری کند. همچنین اسلام آباد در صدد است تا روابط خود با ایران را که مرز آبی مشترکی با کویت دارد، حفظ کند.

از سوی دیگر پاکستان می‌خواهد انعطاف‌پذیری استراتژیک خود را در قبال تحولات آینده منطقه نگه دارد.

در این زمینه باید توجه داشت کویت در حال حاضر میزبان حدود ۱۴ هزار سرباز آمریکایی است، اما به ویژه در برابر حملات ایران و متحدان عراقی آن آسیب‌پذیر ظاهر شده است.

این میزان نیرو بیشتر از هر کشور دیگری در خاورمیانه است. آمریکا همچنین دو پایگاه بزرگ در کویت دارد - کمپ عریفجان و پایگاه هوایی علی‌السالم.

یک مقام پاکستانی به رویترز گفته بود که کویت از اسلام‌آباد خواسته بود «هزاران سرباز پاکستانی در زمین، جنگنده‌ها، پهپادها، یک سامانه دفاع هوایی و سایر تأسیسات مرتبط با دفاع را مستقر کند».

پاکستان در حال حاضر نیز میان ایران و آمریکا میانجیگری می‌کند و توانسته آتش بسی میان ایران و آمریکا و تفاهم نامه‌ای میان آنها برای مذاکرات آتی ایجاد کند.

پاکستان شریک امنیتی آمریکا است و روابط ویژه‌ای با دولت ترامپ دارد. همچنین روابط دوستانه‌ای با ایران دارد که به آن امکان داده است نقش کلیدی میانجی‌گر را ایفا کند.

آتش‌بسی که پاکستان و قطر میان واشنگتن و تهران میانجی‌گری کردند، در میان تشدید درگیری‌ها تحت فشار جدی قرار دارد.

پاکستان همچنین با وجود داشتن پیمان دفاعی با عربستان، ورود به جنگ ایران و آمریکا که بر اساس آن مواضع آمریکا در کشور‌های عربی خلیج فارس از جمله عربستان نداشته است.

با وجود اینکه پیمان نظامی پاکستان با عربستان ماهیت قوی تری نسبت به پیمان نظامی با کویت دارد ولی اسلام آباد درصدد است تا همکاری نظامی با اعراب خلیج فارس باعث ایجاد حساسیت از سوی تهران نشود.

در سپتامبر ۲۰۲۵، عربستان سعودی یک توافق دفاعی متقابل با تنها کشور جهان اسلام که دارای سلاح هسته‌ای است، امضا کرد.

توافقنامه با کویت گامی مهم در جهت تعمیق روابط نظامی-امنیتی پاکستان و کشور‌های حوزه خلیج فارس محسوب می‌شود و نشان‌دهنده تغییر رویکرد کویت از اتکای صرف به قدرت‌های غربی به سمت همکاری با قدرت‌های نظامی آسیایی (به ویژه پاکستان) است. 

با این حال، پاکستان با احتیاط کامل وارد این همکاری شده و سعی دارد توازن را در روابط خود با همه کشور‌های همسایه و فرامنطقه‌ای حفظ کند.

اما مذاکرات با کویت نشان می‌دهد که چگونه اسلام‌آباد در حال تبدیل شدن به یک قدرت جایگزین یا مکمل برای ایالات متحده در خلیج فارس است.