چکیده
نقش بنیادی سیاست در نحوه شکل دادن به محیط یا سازگاری با آن در کانون توجه این مقاله است. ازآنجاکه هم سیاست و هم محیط هریک میتوانند نظامی پویا باشند و متغیر، برقراری تعادل بین این دو، چالشی مستمر است. دو رویکرد پویایی محیط سیاستهای کلی و رهبری محیط توسط سیاستهای کلی در ایجاد توازن بین این متغیرها، برجستهتر است. در رویکرد پویایی محیط سیاستهای کلی، سیاستگذار نهتنها باید توانایی تصویر وضعیت آینده را داشته باشد، بلکه باید قادر باشد تا این تصویر را به سلسلهمراتب و کارگزاران منتقل کند و الگوی رفتاری جدید طراحی کند؛ در تغییر بستر مؤثر باشد، بهگونهای که در سیاست کلی تنها زمینه، تعیینکننده نباشد. در این پژوهش، برای درک و شناسایی دقیق زمینه و عوامل شکلگیری و اجرای سیاست کلی طی سالهای ۱۴۰۳-۱۳۶۸ (سند چشمانداز، ۷ بسته سیاستی پنجساله و ۳۷ عنوان سیاست کلی) با روش توصیفی - استنباطی بررسی شد. در این بررسی، یافتههای زیر به دست آمد: وضعیت سیاستهای کلی در سه مرحله مورد بررسی، دارای وجوه و زمینههای متمایز است. از حیث ساختاری تعدد و تکثر سیاستها، فقدان همگرایی و چندپارگی افقی در مرحله نخست و دوم مشهود و در مرحله سوم کاهش یافتهاند. الگوی رفتاری متعارض در اجرای سیاستها در هر سه مرحله آشکار است. عوامل تعیینکننده مانند نگرش به ماهیت سیاست کلی و نگرش نسبت به جامعه و نسبت سیاستهای کلی با مجریان همچنان دارای ابهام و عدم قطعیت است. از میان الگوهای چهارگانه توسعه: تدریجی، مستمر، ناپیوسته و فرا رقابتی؛ روند سیاستهای کلی با الگوی توسعه ناپیوسته افقی و عمودی انطباق دارد. در نهایت، این نتیجه حاصل گردید که سیاستهای کلی هرچند بهعنوان راهی میانبر برای تغییر محیط برای رسیدن به اهداف طراحی شدهاند، اما بیشتر با توجه به پویایی محیط خود بهعنوان متغیر وابسته به محیط عمل کردهاند. افزون بر آن، هرچند تغییر در تنوع و تکثر سیاستها و فرایند شکلگیری آنها بهعنوان واقعیت سخت مشهود است، با این حال، توجه به حقایق نرم مانند ارزشهای مشترک، ذهنیتها و قابلیتها در تدوین و اجرای سیاستهای کلی میان سیاستگذاران، مجریان و ذینفعان بهعنوان کاستی و حلقه مفقود در تدوین و اجرای سیاستهای آشکار است.
کلمات کلیدی: مجمع تشخیص مصلحت نظام، سیاستگذاری، خطمشی عمومی، زمینه و محیط سیاست …
