از خلاقیت تا قبح‌شکنی/ روایت عادی‌سازی رفتارهایی که نباید عادی شوند

به گزارش سرویس فرهنگی تابناک؛ نمایش خانگی طی سال‌های گذشته توانسته بخش قابل توجهی از مخاطبان را به خود جذب کند. این اتفاق در ذات خود مثبت است؛ چرا که رقابت میان پلتفرم‌ها می‌تواند به افزایش کیفیت، تنوع و خلاقیت در تولید محتوا منجر شود. اما رقابت برای جذب مخاطب، اگر بدون چارچوب مشخص پیش برود، ممکن است به رقابتی برای شکستن مرزها تبدیل شود؛ مرزهایی که شاید در ابتدا کوچک به نظر برسند، اما تکرارشان به مرور حساسیت جامعه را نسبت به همان رفتارها کاهش می‌دهد.   مسئله اصلی دقیقاً همین‌جاست: قبح‌زدایی معمولاً یکباره اتفاق نمی‌افتد. هیچ جامعه‌ای صبح از خواب بیدار نمی‌شود و ناگهان متوجه نمی‌شود که تمام مرزهای فرهنگی‌اش تغییر کرده است . این اتفاق معمولاً از مسیر تکرار رخ می‌دهد؛ یک شوخی که زمانی نامتعارف تلقی می‌شد، بار دیگر با شدت بیشتری تکرار می‌شود؛ یک رفتار که زمانی نیازمند ملاحظه بود، کم‌کم به بخشی عادی از یک برنامه تبدیل می‌شود و پس از مدتی، اعتراض به آن عجیب‌تر از خود رفتار به نظر می‌رسد. این همان نقطه‌ای است که باید نسبت به آن حساس بود.   مسئله فقط یک شوخی نیست   در بررسی حواشی برنامه‌هایی مانند «درجام»، ممکن است تمام توجه‌ها به یک دیالوگ، یک بازی یا یک سکانس خاص معطوف شود. اما اگر قرار باشد صرفاً درباره همان چند دقیقه بحث کنیم، بخش مهم‌تری از مسئله را از دست داده‌ایم. پرسش این نیست که آیا طنز باید محدود شود یا نه. اتفاقاً طنز، اگر خلاقانه و هوشمندانه باشد، یکی از مهم‌ترین ابزارهای نقد اجتماعی است. کمدین باید بتواند شوخی کند، مرزهای ذهنی مخاطب را به چالش بکشد و حتی درباره موضوعات جدی با زبان طنز حرف بزند.   اما طنز با بی‌ملاحظگی یکی نیست . قرار نیست هر رفتاری صرفاً به این دلیل که در قالب شوخی ارائه شده، از دایره مسئولیت خارج شود. همان‌طور که هر محتوای جنجالی الزاماً خلاقانه نیست و هر چیزی که مخاطب را به واکنش وادار کند، الزاماً ارزشمند محسوب نمی‌شود.   مشکل زمانی آغاز می‌شود که سازندگان به این نتیجه برسند برای دیده‌شدن باید هر بار کمی جلوتر بروند؛ یک بار شوخی تندتر، بار دیگر رفتار صریح‌تر و بعد محتوایی که اگر چند سال پیش در یک برنامه پخش می‌شد، واکنش بسیار متفاوتی ایجاد می‌کرد. این روند اگر متوقف نشود، در نهایت چیزی فراتر …