جنگ اخیر، حامل درسهای رسانهای متعددی برای خبرنگاران، بهویژه جوانترها بود؛ چون ما در جنگ اسفند ۱۴۰۴ غیر از حملات نظامی با هجمههای تبلیغاتی و تمامعیار رسانههای دشمن مواجه بودیم. آغاز دور جدید جنگ که همان روز نهم اسفند همراه با فجایع غیرقابلجبران از سوی دشمنان صورت گرفت، برای تعداد زیادی از خبرنگاران، بهویژه خبرنگاران جوان، بسیار تأملبرانگیز بود. ساختار متفاوت جنگ و موضوعات حاشیهای آن -مانند نوع تهدیدها، عنوان توافق و شکل حملات- باعث شد که خبرنگاران حضور چشمگیر تأثیر اخبار بر افکار عمومی را شاهد باشند. شاید جوان ترها این نوع جنگ را نه دیده بودند و نه شنیده بودند؛ چون با یک جنگ رسانهای تمامعیار مواجه بودیم.
تحلیل شما از تجربه عملی خبرنگاران در این برهه مهم چیست؟ آیا این بحران توانست تغییری در نگاه آنها به قدرت رسانه ایجاد کند؟
خبرنگاران دریافتند که میتوان تا چه اندازه با الگوهای خبری بر امنیت یا آرامش، نه فقط منطقهای بلکه جهانی، اثر گذاشت. استناد این موضوع به فعالیت رسانههای خارجی برای برهم زدن آرامش داخلی و ایجاد تنش در کشور مشهود بود. دیگر اینکه با وجود خائنین داخلی و برخی وطنفروشان خارج از کشور، اتحاد و میهنپرستی همه مردم باعث شد اهداف شوم امریکا و اسرائیل برای براندازی نظام و انتخاب رهبر جدید ناکام بماند. اینهم زاییده القائات سرکردگان رسانههای وابسته به اسرائیل در انتخاب اخبار و نوع انتقال آن به مخاطبان بود که بهواسطه مخاطبان کمتر آگاه، به شکل شایعه در جامعه منتشر میشد. همه این وجوه باعث میشد که متولیان رسانهای و خبرنگاران متوجه شوند که این جنگ با جنگ هشت ساله متفاوت است. حجم تبلیغات و پوشش رسانهای دشمن میخواست شکست خود در مرزهای هوایی و دریایی را با تنفسهایی مانند آتشبس یا انتشار توییتهای متعدد و متغیر به پیروزی خیالی بدل کرده و به جهانیان ارائه کند. آنها حتی از تصاویر قدیمی و محتواهای نامرتبط برای تقویت اخبار دروغین خود استفاده میکردند که در این بخش هم خبرنگاران و تحلیلگران ارتباطات شروع به شفافسازی اخبار و تنویر اذهان عمومی مینمودند؛ که این هم درسی از ویرایش خبری برای خبرنگاران جوان بود.
به نظر شما، خروجی این تجربه سخت برای جامعه رسانهای کشور چه بود؟
ما با بخش بزرگی از آموزش سواد رسانه و متدهای مؤثر خبرنگاری در جهان، در این دوران سخت روبرو شدیم و باید تلاش کنیم با ارتقای سطح علمی رسانهای خودمان در داخل، آماده پردازش دفاعی در جنگ رسانهها باشیم تا در مقابل پیشبرد اهداف سیاسی، فرهنگی و نظامی دشمنان علیه کشور و افکار جوانانمان غافلگیر نشویم.
موضوع دیگری که این روزها در اتاقهای خبر بسیار بحثبرانگیز شده، ورود هوش مصنوعی است. نگاه شما به این تکنولوژی و نسبت آن با هویت حرفهای خبرنگاران چیست؟
موضوع دیگر، حضور هوش مصنوعی بهعنوان تکنولوژی جدیدی است که با حضور هر تکنولوژی جدید، بهطور طبیعی از سوی حکمرانی یا کاربران، نوعی مقابله یا عدم پذیرش ابتدا در دنیا متوجه هر اتفاق تازهای هست. اما میبینیم که چند سالی هست انواع دورهها و آموزشها برای آن و بهویژه برای خبرنگاران ارائه شده است و البته باز هم نگرانیهایی وجود دارد که انسان و مغز پویای او را مختل نکند. اگرچه این رویداد در روند انتشار اخبار، اطلاعات و یا بهینهسازی محتواها به ما کمک میکند، اما در جاهایی نیز مخاطرات مؤثری بر مخاطب و ذهن او میگذارد؛ چون رباتها غالباً از اطلاعاتی که خود ما در اختیارشان میگذاریم به ما پاسخ میدهند و گاهی دیده ایم درباره افراد یا موضوعات، اشتباه کردهاند. هرچند به ندرت هست، اما باید بپذیریم که این تکنولوژی بیجان فقط خدمتگزار بشر است؛ باید دادههای دقیق به او بدهیم تا بتواند محتواهای دقیقتری ارائه کند. اساسا ماموریت رباتها خدمت به انسان است و هر کاری که بخواهید را «نه» نمیگویند و انجام میدهند. آنها بسیار کمککننده هستند؛ بهعنوان دستیار انسان، نه جایگزین خبرنگار، استاد و یا متخصص در هر رشته و حوزهای. بنابراین باید آییننامههایی هم برای استفاده صحیح از آنها در اختیار همگان باشد. ضمناً نگرانی از بابت کاهش خلاقیت، استعداد و شکوفایی افراد است که سالهاست دغدغه استادان ارتباطات هم هست و در همان آموزشها گنجانده شده است؛ منجمله اینکه بدانیم در تدوین و بسط موضوعات باید از آن استفاده کنیم و پایه و اساس هر موضوع یا محتوایی باید تلاش و ساخته ذهن و دست خود انسان باشد که عامل اصلی است و هوش مصنوعی مکمل آن.
روند استفاده از هوش مصنوعی را در یک سال گذشته چطور ارزیابی میکنید؟
در یک سال گذشته یعنی از روز خبرنگار ۱۴۰۴ تا امسال، پذیرش این تکنولوژی و ورودش پررنگتر بود و به رسمیت شناخته شد. بسیاری از رسانهها از آن استفاده کردند و میبینیم که ضمن استفاده، بر اساس استانداردها و آییننامههایی که به نیروهایشان آموزش دادهاند، پیش رفتهاند. به نظر من اتفاق بسیار خوب و بزرگی در فضای رسانهای جهان بوده است و باز هم تأکید میکنم ما باید مجهز به استفاده صحیح از آن بشویم. هوش مصنوعی ابرار خدمت و سرعت میتواند باشد به شرط اینکه به آن بعنوان یک کمک و دستیار نگاه بکنیم و آن را به خدمت بگیریم.
