در ادامه بخشی از مصاحبه جعفر حقپناه را میخوانید؛ رقابت عربستان و ترکیه در مسائل منطقهای همچنان پابرجاست/ بسیاری از پیمانهای امنیتی خاورمیانه به سرعت فروپاشیدند
اگر تجربه تاریخی پیمانهای امنیتی موفق، مانند ناتو، را ببینیم، در واقع این پیمانها در مجموعههایی شکل گرفتهاند که بیشترین شباهتها و پیوستگیها و همکاریهای سیاسی، اقتصادی و حتی فرهنگی و رسانهای را با یکدیگر داشتهاند و به نوعی مکمل همدیگر شدهاند.
علت توفیق ناتو در اروپا و با آمریکا این است که پیوندهای دیگری به حد کافی میان آنها برقرار شده و یک زبان مشترک و اعتمادسازی عمدهای میانشان صورت گرفته است.
در حالی که ما در خاورمیانه اصلاً شاهد چنین روند همکاریهایی نیستیم که در بُعد امنیتی نیز بتواند بهعنوان مکمل، چنین پیمانهایی را کارآمد کند.
در واقع، خاورمیانه گورستان پیمانهای امنیتی بسیار زیادی است؛ شاید بیشتر از همه مناطق دنیا. عموماً بسیاری از آنها روی کاغذ ماندهاند یا به سرعت فروپاشیدهاند؛ از پیمان سعدآباد گرفته تا پیمان بغداد، پیمان سنتو، شورای همکاری خلیج فارس، ائتلاف عربی در جنگ یمن و بحث ناتوی عربی.
همه اینها نمونههایی هستند که در بُعد نظامی، دفاعی و امنیتی شکل گرفتهاند و هیچکدام عملاً با پیوندهای مکمل اقتصادی و سیاسی همراهی پیدا نکردهاند.
من فکر میکنم از این جهت، یک سؤال بزرگ باقی میماند که در شرایطی که همچنان عربستان و ترکیه در موضوعات دیگر با یکدیگر رقیب هستند، در موضوع عراق، سوریه، شامات و فلسطین و مسائل خلیج فارس، بعید میدانم که اینها پیوستگی زیادی با یکدیگر داشته باشند.
برای مثال، ترکیه همراهی کاملی با قطر دارد که همچنان با وجود تنشهایی که میان دوحه و ریاض صورت گرفته، میان قطر و عربستان رقابت وجود دارد. به هر حال، نوع نگاه هر دو کشور به ایران نیز متفاوت است. فاصلهگیری منطقه از ایران رو به افزایش است/ خطر اصلی پیمان مکه برای ایران، انزوای سیاسی است نه تهدید نظامی
من تهدید جدیای از ناحیه عضویت ترکیه نمیبینم، زیرا ترکیه دهها سال است که عضو پیمان ناتو است؛ پیمانی که به عبارتی، به خاطر حضور آمریکا و قدرتهای اروپایی مانند انگلیس، که در رقابت هستند، میبایست تهدید جدیتری برای ایران به شمار بیاید و بسیار هم اجرایی شده است.
دهها پایگاه نظامی و همکاری نظامی میان ناتو و ترکیه وجود دارد و نیروهای آمریکایی نیز در این کشور حضور مستقیم دارند. اگر آنها تهدید هستند، پس این نیز تهدید است و اگر نیست، این هم تهدید نیست.
من فکر نمیکنم این پیمان بخواهد ظرفیت جدیدی به ترکیه بدهد که پیش از این نداشته یا ایران را در شرایط ضعیفتری در مواجهه دوجانبه با ترکیه قرار دهد.
بله، از این جهت که به هر حال نوعی انزوای سیاسی به ایران تحمیل میکند و نشان میدهد که نوعی واگرایی و فاصلهگیری از ایران در منطقه رو به افزایش است، میتواند یک علامت منفی جدی برای ایران به شمار بیاید.
بهخصوص اینکه پاکستان نیز به این پیمان ملحق شده است که میدانیم به هر حال یک قدرت اتمی مسلمان و در مجاورت مرزهای ماست. البته تهدید نظامی هستهای بالفعل برای ما نیست، اما نفس آغاز حرکتهای واگرایانه در منطقه میتواند یک علامت خطر برای جمهوری اسلامی باشد.
