انحصار در صنعت خودرو دیگر تنها به بازار تولید خودرو محدود نیست، اکنون نشانههای روشنی از گسترش این پدیده در زنجیره تأمین و بازار قطعات نیز دیده میشود. تمرکز تولید برخی قطعات راهبردی، بهویژه قطعات الکترونیکی در اختیار تعداد محدودی از تأمینکنندگان، ساختار رقابتی این صنعت را بیش از گذشته تضعیف کرده و همزمان، بسیاری از قطعهسازان کوچک و متوسط را به حاشیه رانده است، روندی که عملا انحصار را از سطح تولید خودرو به زنجیره تأمین نیز گسترش داده و چالش تازهای را پیش روی صنعت خودرو قرار داده است.
در سالهای گذشته، بخش قابل توجهی از سیاستگذاریها بر شکستن انحصار دو خودروساز بزرگ و افزایش رقابت در بازار خودرو متمرکز بود، اما واقعیت این است که رقابت تنها در سطح خودروساز معنا پیدا نمیکند. زمانی که زنجیره تأمین به چند شرکت محدود وابسته باشد، تغییر در مالکیت یا ساختار سهامداری خودروسازان نیز الزاما به رقابتیتر شدن بازار منجر نخواهد شد.
طی سالهای اخیر، تمرکز تأمین برخی قطعات در اختیار تعداد محدودی از تولیدکنندگان، فضای رقابت را برای بسیاری از قطعهسازان کوچک و متوسط محدود کرده است. نتیجه این روند، کاهش تنوع تأمینکنندگان و وابستگی بیشتر خودروسازان به منابع محدود برای تأمین قطعات حساس بوده است وضعیتی که نهتنها رقابت را کاهش داده، بلکه انعطافپذیری زنجیره تأمین را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
این وابستگی بهویژه در حوزه قطعات الکترونیکی بیش از سایر بخشها خود را نشان داده است، به گونهای که اختلال در تأمین یک قطعه میتواند برنامه تولید و تحویل خودرو را تحت تأثیر قرار دهد. به گفته برخی نمایندگان مجلس، بخشی از تأخیر در تحویل محصولات خودروسازان نیز به همین وابستگی در تأمین برخی قطعات الکترونیکی و سنسورها بازمیگردد موضوعی که ضرورت افزایش منابع تأمین و ایجاد رقابت در بازار قطعات را بیش از گذشته آشکار میکند.
محمد رستمی، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس نیز با تأکید بر همین مسئله، معتقد است در تولید برخی قطعات، بهویژه قطعات الکترونیکی، انحصار شکل گرفته و صنایع خودروسازی به این تولیدکنندگان وابسته شدهاند. به گفته وی، باید سازوکاری طراحی شود که منابع تأمین قطعات افزایش یابد و رقابت میان قطعهسازان، بهویژه در قطعاتی که به صورت انحصاری تولید میشوند، تقویت شود. …
