هوشمندسازی و مردمیسازی نظام مالیاتی یکی از مهمترین مسیرهایی است که میتواند رابطه میان دولت و مؤدیان مالیاتی را از یک رابطه صرفاً مبتنی بر «پرداخت مالیات» به رابطهای مبتنی بر مشارکت، شفافیت و اعتماد تبدیل کند. در همین چارچوب، اجرای طرح «نشاندار کردن مالیات» برای سومین سال، اقدامی قابل توجه است که میتواند نگاه مردم به مالیات و نحوه هزینهکرد درآمدهای مالیاتی را تغییر دهد. در این طرح، مؤدیان این امکان را پیدا میکنند که محل مصرف مالیات پرداختی خود را از میان طرحها و پروژههای مشخص انتخاب کنند و به این ترتیب، ارتباطی ملموس میان مالیات پرداختشده و نتیجه هزینهکرد آن برقرار شود.
اهمیت این رویکرد در آن است که مالیات دیگر صرفا مبلغی نیست که مؤدی پرداخت میکند و سرنوشت آن برایش نامشخص میماند؛ بلکه مؤدی میتواند ببیند منابع پرداختی او در چه طرحی هزینه میشود و چه اثری در توسعه زیرساختهای کشور دارد. چنین تغییری، گامی در مسیر مردمیسازی نظام مالیاتی است؛ زیرا شهروند را از جایگاه صرفاً پرداختکننده مالیات به جایگاه مشارکتکننده در تصمیمسازی درباره تخصیص بخشی از منابع عمومی ارتقا میدهد.
یکی از مهمترین مزایای طرح نشاندار کردن مالیات، افزایش شفافیت و نظارت مردمی در فرآیند هزینهکرد درآمدهای مالیاتی است. یکی از عواملی که میتواند به کاهش اعتماد عمومی به نظام مالیاتی منجر شود، فاصله میان زمان پرداخت مالیات و مشاهده نتیجه آن توسط مؤدی است. فرد یا فعال اقتصادی مالیات خود را پرداخت میکند، اما معمولاً نمیداند این منابع در نهایت در کدام بخش اقتصاد و برای اجرای کدام پروژه هزینه خواهد شد. همین فاصله میتواند زمینهساز ابهام، برداشتهای نادرست و حتی شکلگیری تصورات منفی درباره نحوه مصرف درآمدهای مالیاتی شود. نشاندار کردن مالیات میتواند این فاصله را کاهش دهد و امکان مشاهده نتیجه پرداخت مالیات را برای مردم فراهم کند.
وقتی مؤدی بداند بخشی از مالیاتی که پرداخت کرده برای تکمیل یک مدرسه، راه، مرکز درمانی، پروژه عمرانی یا زیرساخت مورد نیاز یک منطقه اختصاص یافته است، ارتباط میان پرداخت مالیات و منافع عمومی برای او ملموستر میشود. در واقع، شفافیت در اینجا صرفاً به معنای انتشار آمار درآمد و هزینه نیست، بلکه به معنای ایجاد امکان مشاهده اثر واقعی مالیات در زندگی …
