اکبر معصومی، کارشناس مسائل بینالملل، در گفتوگو با خبرنگار سیاست خارجی برنا درباره دلایل شکلگیری ائتلاف سهجانبه دفاعی ترکیه، پاکستان و عربستان اظهار کرد: با توجه به اتفاقاتی که در منطقه رخ داده و ناامیدیای که در عربستان نسبت به چتر امنیتی ایالات متحده بر این کشور به وجود آمده، همچنین با توجه به موازنه جدید امنیتی که در منطقه شکل گرفته است، عربستان به سمت شکلدهی ائتلافهای جدید حرکت کرده است. بنابراین، ناامیدی عربستان از ایالات متحده و فرصتی که ترکیه از منظر دلار، نفت و انرژی در تعامل با عربستان احساس کرد، موجب شد این کشورها به سمت یک ائتلاف جدید منطقهای حرکت کنند.
وی ادامه داد: واقعیت این است که امروز این سؤال مطرح میشود که آنچه در توافق مکه صورت گرفته، آیا به نوعی در مقابل جمهوری اسلامی ایران قرار دارد یا در مقابل رژیم صهیونیستی؟ این یک سؤال اساسی است و از این منظر میتوان به این مسئله پرداخت. برای آنکه فهم جدیدی از شکلگیری این پیمان دفاعی داشته باشیم و مشخص کنیم که آیا این ائتلاف علیه ایران است یا رژیم صهیونیستی، نمیتوان با این صراحت به موضوع پرداخت؛ اما با توجه به رفتارهایی که این کشورها در گذشته داشتهاند، میتوان به یک جمعبندی کلی رسید.
این کارشناس مسائل بینالملل ادامه داد: نخستین نکته این است که ترکیه خود با رژیم صهیونیستی و همچنین یونان تنش دارد. با توجه به اتفاقاتی که در منطقه شرق مدیترانه رخ داده و همچنین کشف منابع انرژی در این منطقه، این احتمال وجود دارد که هر لحظه تنشی میان رژیم صهیونیستی و ترکیه شکل بگیرد. از سوی دیگر، یونان نیز با توجه به تحولات مربوط به منابع انرژی در شرق مدیترانه، در این معادله قرار دارد.
وی تصریح کرد: این شرایط نشان میدهد که اگر درگیری میان ترکیه و رژیم صهیونیستی رخ دهد، این سؤال مطرح است که آیا ناتو به همکاری با ترکیه خواهد رفت یا از رژیم صهیونیستی حمایت خواهد کرد؟ پاسخ، با توجه به نفوذی که رژیم صهیونیستی دارد، این است که ناتو، علیرغم عضویت ترکیه در این پیمان، به سمت حمایت از رژیم صهیونیستی خواهد رفت.
معصومی خاطرنشان کرد: بنابراین، ترکیه با این توافق به دنبال آن است که بتواند سلاح و مهمات، بهویژه سلاح و مهمات چینی، را به واسطه پاکستان دریافت کند و در شرایط سخت بتواند به نوعی نیازهای تسلیحاتی خود را تأمین کند.
وی در ادامه گفت: نکته دیگر این است که همین شرایط برای پاکستان نیز متصور است. با توجه به نزدیکی پاکستان به چین، امکان دریافت تجهیزات و سلاحهای پیشرفته غربی برای پاکستان وجود ندارد. بنابراین، در نگاه پاکستان نیز این تصور وجود دارد که در صورت وقوع درگیری، بتواند به واسطه ترکیه، بهخصوص پهپادهایی که ترکیه در اختیار دارد، با واسطه عربستان این پهپادها را از ترکیه دریافت کند.
این کارشناس مسائل بینالملل افزود: به این ترتیب، پاکستان میتواند خلأ موجود در حوزه سلاحهای راهبردی خود را نیز تا حدودی تأمین کند. بنابراین، هم در نگاه پاکستان و هم در نگاه ترکیه، این توافق به نوعی به معنای تقویت ظرفیتهای تسلیحاتی شرق و غرب در این کشورهاست.
معصومی در ادامه با اشاره به نگاه عربستان به تحولات منطقه اظهار کرد: نکته سوم این است که به نظر میرسد عربستان تصور میکند چهار رقیب منطقهای دارد که قابلیت حمله به این کشور را دارند؛ این چهار محور شامل ایران، عراق، یمن و رژیم صهیونیستی است. تصور عربستان این است که ممکن است از این چهار محور مورد حمله قرار گیرد. بنابراین، تلاش میکند از طریق این ائتلاف سهگانه، هم در مقابل ایران و هم در مقابل رژیم صهیونیستی یک سپر امنیتی هزینهساز برای خود ایجاد کند و از این طریق، مقاومت در یمن و عراق را نیز به نوعی مدیریت کند.
این کارشناس مسائل بینالملل تصریح کرد: آنچه به نظر میرسد این است که تهدید مستقیم برای ایران از سوی این ائتلاف وجود نخواهد داشت و هیچگاه درگیری میان این سه کشور، بهخصوص ترکیه و پاکستان، با جمهوری اسلامی ایران رخ نخواهد داد. با این حال، آنچه در زمینه همکاری میان ترکیه و عربستان قابل توجه است، نقش این دو کشور در از بین بردن دولت بشار اسد در سوریه است. در وضعیت کنونی نیز پرونده لبنان را همانند پرونده سوریه پیش میبرند. به نظر میرسد موفقیت این دو کشور در این زمینه، آنها را امیدوار کرده است که بتوانند مقاومت در عراق و شرایط یمن و دولت صنعا را نیز به نوعی مدیریت کنند.
وی در پاسخ به این سؤال که آیا این ائتلاف علیه رژیم صهیونیستی است یا علیه جمهوری اسلامی ایران، گفت: میتوان گفت این ائتلاف به نوعی تلاش میکند محور مقاومت را مدیریت کند. نکته بعدی این است که در شرایطی که آمریکاییها نیز در این وضعیت به نوعی تقسیم کار را دنبال میکنند، از طرف عربستان تلاش میشود از طریق این توافق، محور مقاومت مدیریت شود و آمریکاییها و رژیم صهیونیستی نیز در پرونده جمهوری اسلامی ایران ورود کنند و بیشتر متمرکز شوند تا بتوانند شرایط منطقه را به نفع خود و در راستای تأمین امنیت عربستان مدیریت کنند.
وی خاطرنشان کرد: این موضوع نیز در نگاه عربستانیها وجود دارد و به نظر میرسد عربستان تلاش میکند از طریق این ائتلاف، بخشی از مسئولیت مدیریت معادلات امنیتی منطقه را بر عهده بگیرد. نکته بعدی این است که به نوعی ترکیه و عربستان هر دو نیاز به یک چتر امنیتی احساس میکنند. پیش از این، آمریکا قصد داشت از طریق طرح صلح آبراهام، یک ائتلاف چندجانبه را تشکیل دهد و در این شرایط، از طریق شاخه نظامی، عربستان را نیز زیر چتر اتمی رژیم صهیونیستی قرار دهد.
معصومی گفت: اما با توجه به این توافق، به نظر میرسد که هم ترکیه و هم عربستان خود را زیر چتر اتمی پاکستان قرار دادهاند و این موضوع را در مقابل سلاح اتمی رژیم صهیونیستی تعریف کردهاند. با این نگاه میتوان گفت که طرح صلح آبراهام و نگاه سردی که نسبت به رژیم صهیونیستی در منطقه وجود دارد، نشان میدهد که صلح آبراهام با شکست مواجه شده و برای مدتها مطرح نخواهد شد. بنابراین، این بحث امنیتی نیز به نظر من بسیار مهم است.
نکته بعدی این است که در واقع ایران با همراهی محور مقاومت و رژیم صهیونیستی و آمریکا، یک موازنه مشخص را در منطقه ایجاد کردهاند. این توافق تلاش میکند قدرت سومی را نیز در منطقه شکل دهد؛ به این معنا که یک موازنه اول میان جمهوری اسلامی ایران و محور مقاومت، موازنه دوم میان رژیم صهیونیستی و آمریکا و موازنه سوم نیز به نوعی میان محور ترکیه، عربی و پاکستان شکل بگیرد. این کشورها تلاش میکنند خود را در موازنه جدید امنیتی منطقه قرار دهند. بنابراین، میتوان گفت که عربستان، ترکیه و پاکستان نگاه چندجانبهای به این توافق دارند.
وی ادامه داد: آنچه مهم است اینکه مکه به نوعی از صدر اسلام تاکنون مرکز انعقاد توافقات بوده است، اما اینکه این توافقات تا چه اندازه ادامه خواهد داشت، موضوعی است که باید به آن زمان داد و منتظر ماند تا مشخص شود چه اتفاقی رخ خواهد داد. سال گذشته شاهد بودیم که عربستان و پاکستان یک توافق امنیتی را امضا کردند، اما امروز که دوباره این موضوع مطرح شده، میتوان گفت آن توافق دوجانبه کنار گذاشته شده و رویکرد جدیدی در منطقه شکل گرفته است. در واقع، توافق دوجانبه عربستان و پاکستان تا حدودی جای خود را به یک توافق جدید داده است.
معصومی در ادامه به موضوع عدم پیوستن مصر به این توافق اشاره کرد و گفت: نکته دیگری که به نظر من بسیار مهم است، این است که چرا مصر به این توافق نپیوست. به نظر میرسد مصریها با نپیوستن به این توافق تلاش میکنند از تحریک مستقیم رژیم صهیونیستی و به نوعی دولت نتانیاهو جلوگیری کنند.
این کارشناس مسائل بینالملل تصریح کرد: بنابراین، در شرایطی که مصر روابط پرتنشی نیز با ترکیه دارد، میتوان گفت پیوستن مصر به این توافق میتوانست رویکرد جدیدی را در منطقه شکل دهد و روابط نزدیکتری میان مصر و ترکیه ایجاد کند. با این حال، احتمال میدهیم اگر این توافق در آینده با جدیت بیشتری پیگیری شود و ادامهدار باشد، مصر نیز به این توافق خواهد پیوست؛ به گونهای که حساسیتهای موجود برای این کشور ایجاد نشود.
معصومی در پایان خاطرنشان کرد: نکته دیگری که وجود دارد این است که این توافق در شرایط کنونی نشان میدهد که آمریکاییها و رژیم صهیونیستی نسبت به تحولات آینده نگران خواهند بود؛ چراکه نگاه آمریکا مبنی بر ایجاد ائتلاف در منطقه با یک شکست سنگین مواجه شده است.
انتهای پیام/
