ترانزیت داده از مسیر ایران ۶۰ درصد افزایش یافت

پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) :

ایرنا: عبدالناصر همتی شامگاه چهارشنبه در گفت و گوی ویژه خبری به تشریح اقدامات بانک مرکزی برای افزایش تاب آوری کشور در شرایط جنگ و تحریم پرداخت و عملکرد این نهاد در ارتقای تاب آوری کشور را قابل قبول دانست.

رئیس کل بانک مرکزی به سفر اخیرش به عراق اشاره کرد و با اشاره به اینکه روابط خوب سیاسی و اقتصادی با عراق داریم، اظهار داشت: پیش از جنگ ۱۲ میلیارد دلار صادرات به این کشور داشتیم که شامل ۴ میلیارد به بخش دولت (گاز و برق و امور مرتبط)، ۸ میلیارد مربوط به بخش خصوصی بوده است.

وی افزود: یکی از مشکلات صادرات بخش خصوصی به عراق ا این بوده که تعرفه‌ها و اختلاف نرخ ارزی در عراق باعث کاهش قدرت رقابتی صادرکنندگان ایرانی شده است و در حال بحث درباره راهکارها با وزیر دارایی و تجارت هستیم.

همتی با اشاره به مطالبات ایران از این کشور اظهار داشت: بابت مطالبات از دولت عراق آنها وعده داده‌اند رسیدگی خواهند کرد؛ اما عراق نیز با مشکلاتی مواجه است، از جمله بسته بودن تنگه هرمز، پرداخت حقوق کارکنان از درآمد نفت که طی ۳–۴ ماه اخیر کند شده بود؛ درباره پول های ایران در بانک عراقی باید بگویم درباره حل و تسهیل انتقال و استفاده از آن صحبت شده است و انتظار بهبود وجود دارد.

رئیس کل بانک مرکزی ادامه داد: در دیدار با نخست‌وزیر عراق نتیجه گرفتیم که با تکیه بر منابع بانک تی‌وی‌ای عراق (TBI Bank) بتوانیم پشتوانه‌ای برای صدور ضمانتنامه پیمانکاران ایرانی در عراق فراهم کنیم؛ نخست‌وزیر عراق این موضوع را پذیرفت و دستور مساعد صادر شد.

به گزارش سرویس بین‌الملل جماران، «واشنگتن‌پست» در گزارشی به نقل از مقام‌های عربی و غربی نوشت نارضایتی از واشنگتن در کشورهای حاشیه خلیج فارس رو به افزایش است و متحدان آمریکا نگران‌اند که دونالد ترامپ نتواند دیپلماسی لازم برای پایان دادن به جنگ و دستیابی به صلح با ایران را مدیریت کند.

بر اساس این گزارش، پس از ماه‌ها درگیری و ادامه حملات موشکی و پهپادی ایران و نیروهای همسو با تهران، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت و بحرین اکنون در نارضایتی از نحوه مدیریت بحران از سوی دولت آمریکا اشتراک نظر بیشتری پیدا کرده‌اند. حتی در برخی از این کشورها بحث‌هایی درباره فایده ادامه میزبانی از تأسیسات و پایگاه‌های بزرگ نظامی آمریکا شکل گرفته است. 

یکی از مقام‌های کشورهای خلیج فارس در گفت‌وگو با واشنگتن‌پست گفت: «ترامپ این جنگ را آغاز کرد و ما بهای آن را می‌پردازیم.» به گفته این مقام، خشم از آمریکا از زمان حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه به بالاترین سطح خود رسیده است.

  وابستگی به آمریکا؛ در کنار افزایش بی‌اعتمادی

با وجود افزایش نارضایتی، کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس همچنان به آمریکا به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین شرکای امنیتی و تأمین‌کنندگان تسلیحات خود وابسته‌اند. قطر و بحرین نیز میزبان پایگاه‌های بزرگ نظامی ایالات متحده هستند.

با این حال، نگرانی از سیاست واشنگتن برخی دولت‌های منطقه را به بررسی ترتیبات و شراکت‌های امنیتی تازه سوق داده است. تحلیلگران معتقدند این روند دست‌کم در کوتاه‌مدت به معنای دگرگونی کامل نظم امنیتی منطقه نیست، اما نشان می‌دهد کشورهای خلیج فارس در حال بررسی گزینه‌هایی برای کاهش وابستگی مطلق به آمریکا هستند.

یک مقام ارشد اروپایی، توافق دفاعی متقابل اخیر میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان را «پیامی به آمریکا» توصیف کرد و گفت این توافق نشان می‌دهد سه کشور قدرتمند مسلمان سنی در تلاش‌اند شرکای امنیتی و دفاعی خود را متنوع کنند؛ زیرا از نگاه آنها «آمریکا به‌تنهایی کافی نیست».

در مقابل، یک مقام کاخ سفید این ارزیابی‌ها را رد کرد و گفت ترامپ روابط «فوق‌العاده‌ای» با شرکای آمریکا در خلیج فارس دارد و واشنگتن از پیش از آغاز عملیات علیه ایران، به‌طور مستمر با متحدان منطقه‌ای خود در تماس بوده است.

  «آمریکا ما را ناامن‌تر کرده است»

«فراس مقصد»، مدیر بخش خاورمیانه و شمال آفریقا در گروه اوراسیا، به واشنگتن‌پست گفت نارضایتی در میان متحدان آمریکا از همان ابتدای جنگ وجود داشته و بسیاری از آنها احساس می‌کنند ناخواسته وارد درگیری‌ای شده‌اند که ترامپ اکنون برای پایان دادن به آن با مشکل روبه‌رو است.

«آنا جیکوبز» از مؤسسه کشورهای عرب خلیج فارس در واشنگتن نیز گفت اعتماد به ایالات متحده از زمان آغاز جنگ کاهش یافته است و متحدان آمریکا احساس می‌کنند عملکرد واشنگتن در منطقه آنها را «کمتر امن» کرده است.

با این حال، یک دیپلمات غربی مستقر در منطقه تأکید کرد این تحولات الزاماً به معنای چرخشی بنیادین علیه آمریکا نیست. به گفته او، حتی پیش از جنگ نیز حضور نظامی آمریکا در کشورهای منطقه با اشتیاق کامل پذیرفته نمی‌شد و بیشتر به‌عنوان «یک شر ضروری» دیده می‌شد؛ اما اکنون حتی ضرورت این حضور نیز بیش از گذشته مورد پرسش قرار گرفته است. 

  عربستان زیر فشار جنگ

عربستان سعودی در هفته‌های اخیر با فشارهای امنیتی بیشتری مواجه شده است. این کشور علاوه بر حملات ایران و گروه‌های عراقی همسو با تهران، هدف حملات حوثی‌های یمن نیز قرار گرفته است.

به نوشته واشنگتن‌پست، حوثی‌ها بارها زیرساخت‌های انرژی عربستان را هدف قرار داده و تلاش کرده‌اند عبور و مرور در تنگه باب‌المندب در ورودی دریای سرخ را مختل کنند. از سوی دیگر، پس از بسته‌شدن تنگه هرمز در روزهای ابتدایی جنگ، عربستان برای بخش مهمی از صادرات نفت خود بیش از گذشته به بنادر دریای سرخ وابسته شده است.

  رؤیای «پیروزی سریع» رنگ باخت

واشنگتن‌پست می‌نویسد نگاه رهبران کشورهای خلیج فارس به جنگ نیز طی ماه‌های گذشته تغییر کرده است. عمان از آغاز مخالف جنگ بود، اما عربستان سعودی، امارات و بحرین در مقاطعی موضع متفاوتی داشتند.

یک دیپلمات غربی به این روزنامه گفته است نیروهای امارات طی ماه‌های گذشته حملاتی علیه خاک ایران انجام داده‌اند و نیروهای سعودی نیز در واکنش به حملات گروه‌های همسو با تهران از خاک عراق، دست به حملات متقابل زده‌اند.

یک مقام ارشد اروپایی درباره محاسبات اولیه ریاض و ابوظبی گفت این کشورها را نمی‌توان کاملاً حامی جنگ دانست، اما در آغاز نیز به‌طور کامل با آن مخالف نبودند. از نگاه آنها، اگر جنگ به یک پیروزی سریع و قاطع منجر می‌شد، نتیجه آن می‌توانست برایشان سودمند باشد.

اما این محاسبه در آستانه نخستین دور مذاکرات ایران و آمریکا در ماه آوریل تغییر کرد؛ زمانی که به گفته این مقام، مشخص شد حکومت ایران سقوط نخواهد کرد و تهران نیز حاضر نیست تنگه هرمز را بازگشایی کند.

  نگرانی از رفت‌وبرگشت‌های ترامپ

«بدر السیف»، استادیار تاریخ دانشگاه کویت، گفت بی‌ثباتی و تغییر مداوم مواضع ترامپ طی ماه‌های گذشته نگرانی کشورهای خلیج فارس را تشدید کرده است.

به گفته او، حتی پیش از این تغییر مواضع نیز راهبرد روشنی درباره نحوه پایان دادن به بحران وجود نداشت. السیف با اشاره به تفاهم‌نامه‌ای که در ماه ژوئن میان ایران و آمریکا شکل گرفت، آن را ناکافی دانست و گفت این تفاهم نتوانست نگرانی‌های اصلی کشورهای عرب خلیج فارس، از جمله برنامه موشک‌های بالستیک ایران و حمایت تهران از گروه‌های همسو در منطقه را برطرف کند.

او تأکید کرد شروط مطرح‌شده در آن توافق با خواسته‌های کشورهای خلیج فارس همخوانی نداشت و همین مسئله یکی از عوامل از بین رفتن سریع آن بود.

  «نمی‌توانیم به آمریکا نه بگوییم»

با وجود همه این نارضایتی‌ها، کشورهای خلیج فارس در حال حاضر جایگزین فوری و قابل اتکایی برای شراکت امنیتی چند دهه‌ای خود با ایالات متحده ندارند.

یکی از مقام‌های منطقه به واشنگتن‌پست گفت ادامه جنگ عملاً این کشورها را مجبور می‌کند حتی بیش از گذشته بر همکاری امنیتی با واشنگتن تکیه کنند.

او در توصیف این وضعیت گفت: «هر کاری که انجام دهیم، نمی‌توانیم به آمریکا نه بگوییم.»

«داگلاس سیلیمان»، سفیر پیشین آمریکا در کویت و عراق در دولت‌های باراک اوباما و دونالد ترامپ، نیز گفت در سفر اخیر خود به منطقه نارضایتی قابل‌توجهی از واشنگتن مشاهده کرده است؛ هرچند هم‌زمان طی هفته‌های اخیر خشم از تهران نیز به دلیل ادامه حملات به زیرساخت‌های منطقه و خودداری از بازگشایی تنگه هرمز افزایش یافته است.

سیلیمان وضعیت فعلی را نوعی «تناقض عجیب» توصیف کرد: دولت‌ها و افکار عمومی منطقه از آمریکا به دلیل آغاز جنگ ناراضی‌اند، اما برای تأمین تجهیزات، مهمات و اطلاعات نظامی همچنان به همان کشور وابسته هستند.

  پیامدهای اقتصادی جنگ در راه است

تداوم جنگ تنها یک چالش امنیتی برای کشورهای خلیج فارس نیست و می‌تواند هزینه‌های اقتصادی فزاینده‌ای نیز به آنها تحمیل کند.

در شرایط عادی نیز فعالیت اقتصادی، گردشگری و رویدادهای منطقه در ماه‌های بسیار گرم تابستان کاهش می‌یابد، اما از پاییز و با خنک‌تر شدن هوا، کشورهای خلیج فارس وارد یکی از مهم‌ترین دوره‌های سال برای گردشگری، تجارت و برگزاری رویدادهای بین‌المللی می‌شوند.

امسال اما کنفرانس‌ها، نشست‌های سران، جشنواره‌ها و رقابت‌های فرمول یک که از اکتبر تا دسامبر بخش مهمی از تقویم اقتصادی و تبلیغاتی منطقه را تشکیل می‌دهند، تحت تأثیر ادامه ناامنی با ابهام روبه‌رو شده‌اند.

یک دیپلمات غربی گفت دهمین دوره «ابتکار سرمایه‌گذاری آینده» عربستان سعودی که اواخر اکتبر برگزار می‌شود و به «داووس در صحرا» شهرت دارد، می‌تواند نخستین آزمون جدی برای سنجش میزان آمادگی مقام‌های بلندپایه و مدیران شرکت‌های بزرگ بین‌المللی برای سفر به منطقه در شرایط جنگی باشد.

  خشم از واشنگتن، نگرانی از تهران

گزارش واشنگتن‌پست در نهایت تصویری پیچیده از وضعیت کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس ارائه می‌دهد: دولت‌هایی که از طولانی‌شدن جنگ و نحوه مدیریت آن توسط ترامپ ناراضی‌اند، از ادامه حملات ایران نیز خشمگین هستند و در عین حال، برای مقابله با تهدیدهای امنیتی همچنان به آمریکا وابسته مانده‌اند.

در آغاز جنگ، برخی پایتخت‌های عربی امیدوار بودند درگیری به‌سرعت به یک نتیجه قطعی برسد؛ اما با گذشت ماه‌ها، نه ایران فروپاشیده، نه تنگه هرمز به شرایط عادی بازگشته و نه واشنگتن توانسته راه‌حلی پایدار برای پایان دادن به بحران ارائه کند.

همین وضعیت، شکاف میان انتظارات اولیه کشورهای خلیج فارس و واقعیت یک جنگ فرسایشی را عمیق‌تر کرده و پرسش‌هایی تازه درباره قابل اتکا بودن راهبرد امنیتی آمریکا در منطقه به وجود آورده است.

صفحه سیاست-

نسخه اولیه این گزارش‌ها، همزمان با مراسم چهلم رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، منتشر می‌شود.

نسخه کاملتر این مجموعه به‌زودی از سوی پژوهشگاه در دسترس قرار خواهد گرفت.

این مجموعه اقدامات با رویکردی میان‌رشته‌ای و با بهره‌گیری از ظرفیت گروه افکارسنجی دفتر طرح‌های ملی، مرکز رصد فرهنگی و پژوهشگران حوزه‌های فرهنگ، هنر، ارتباطات و مطالعات اجتماعی انجام شده و تلاش دارد تصویری چندبعدی از تجربه جامعه ایرانی در مواجهه با این رویداد ارائه کند. درواقع مجموعه این مطالعات، صرفاً به ثبت یک رویداد تاریخی محدود نمی‌شود؛ بلکه تلاش دارد ابعاد مختلف تجربه جمعی جامعه ایرانی را در مواجهه با شهادت، وداع، تشییع و تدفین رهبر شهید از منظرهای اجتماعی، فرهنگی، رسانه‌ای، هنری و مردم‌نگارانه بررسی و مستند کند.

نظرسنجی ملی درباره تشییع رهبر شهید و مسائل روز

در نخستین اقدام، «نظرسنجی درباره تشییع رهبر شهید و مسائل روز» از سوی گروه افکارسنجی دفتر طرح‌های ملی انجام شد. این نظرسنجی در بازه زمانی ۱۳ تا ۲۲ تیر ۱۴۰۵، به‌صورت تلفنی و در سطح ملی اجرا شده و دیدگاه‌ها و برداشت‌های مردم درباره آیین تشییع و برخی مسائل مرتبط با این رویداد را بررسی کرده است.

به استناد این نظرسنجی بخش قابل ملاحظه‌ای یعنی ۵۰ درصد از جمعیت شرکت‌کننده در مراسم وداع و تشییع از شهرها و مناطق دیگر خود را به شهرهای برگزارکننده مراسم در تهران، قم و مشهد رسانده بودند.

این امر نشانه علاقه و انگیزه بالای مردم برای شرکت در مراسم وداع و تشییع رهبر شهید بوده است. همچنین شرکت‌کنندگان در مراسم وداع و تشییع از کم وکیف برگزاری مراسم و خدمات ارائه شده درسطح بالایی راضی بوده‌اند.

این سطح بالای رضایت، از حسن مدیریت (برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی و نظارت) نهادها و ارگان‌های متولی امر مراسم حکایت می‌کند.

بیش از ۹۰ درصد پاسخگویان نیز در هر سه نمونه تهران، قم و مشهد مراسم وداع و تشییع را به مثابه یک نقطه عطف مهم درنظرگرفته‌اند و معتقدند این پدیده در حافظه تاریخی مردم ایران ماندگار خواهدشد.

- مجموعه مطالعات و گزارش‌های پژوهشی

در کنار اجرای نظرسنجی ملی، مجموعه‌ای از گزارش‌ها و مطالعات تخصصی نیز با تمرکز بر ابعاد مختلف این رویداد تهیه شده است که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

۱ - «مشهد؛ ایستگاه پایانی، مردم‌نگاری تجربه یک سوگ جمعی»

گزارشی از مرکز رصد فرهنگی که به مطالعه تجربه جمعی سوگ و حضور مردم در آیین بدرقه و تشییع در مشهد پرداخته است.

۲ - «بازنمایی رویداد شهادت، وداع، تشییع و تدفین رهبر جمهوری اسلامی ایران در رسانه‌های اجتماعی»

این گزارش به نحوه بازنمایی و روایت این رویداد در فضای رسانه‌ای و اجتماعی پرداخته است.

۳ - «مردم‌نگاری آیین تشییع رهبر شهید در تهران»

مطالعه‌ای مردم‌نگارانه درباره تجربه حضور مردم، مناسک جمعی و وجوه اجتماعی آیین تشییع در تهران.

۴ - «مردم‌نگاری آیین تشییع رهبر شهید در قم»

این گزارش به تجربه زیسته مردم و ابعاد اجتماعی و آیینی تشییع در شهر قم اختصاص دارد.

۵ - «ابعاد هنری و زیبایی‌شناختی آیین تشییع دومین رهبر انقلاب اسلامی؛ تحلیلی برای سیاستگذاری فرهنگی»

این مطالعه با تمرکز بر وجوه هنری، زیبایی‌شناختی و نمادین آیین تشییع، ظرفیت‌های آن را از منظر سیاستگذاری فرهنگی بررسی می‌کند.

۶ - «تحلیل نحوه بازنمایی و چارچوب‌بندی مراسم تشییع رهبر فقید انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، در رسانه‌های اجتماعی»

این گزارش با استفاده از داده‌های پلتفرم‌های ایکس، اینستاگرام، تلگرام، ایتا، بله و رسانه‌های خبری، به تحلیل نحوه بازنمایی، روایت‌پردازی و چارچوب‌بندی این رویداد در فضای رسانه‌ای پرداخته است.

۷ - «دور و نزدیک روضه رضوان؛ مشاهدهای اتنوگرافیک از مراسم وداع و تشییع رهبر شهید در مشهد»

این گزارش با رویکرد اتنوگرافیک، به مشاهده و ثبت تجربه مردم در مراسم وداع و تشییع در مشهد پرداخته است.

۸ - «گزارش تشییع رهبر شهید در عراق»

این گزارش توسط سیدحسن موسوی، پژوهشگر عراقی، تهیه شده و به بازتاب و نحوه برگزاری آیین تشییع و بدرقه رهبر شهید در عراق اختصاص دارد.

۹ - «میان وداع و خونخواهی؛ مردم‌نگاری شب پانزدهم و صبح شانزدهم تیر در تشییع رهبر شهید و اعضای خانواده‌اش در قم»

این مطالعه با تمرکز بر تجربه مردم در شب پانزدهم و صبح شانزدهم تیر، به بررسی هم‌زمان وجوه سوگ، وداع و احساسات جمعی شکل‌گرفته پیرامون این رویداد پرداخته است.