قصه مردی که تهران را زندگی کرده است | خاطره‌بازی مسعود فروتن با خشایار راد

همشهری آنلاین_ثریا روزبهانی : در گفت‌وگو با مسعود فروتن وقتی از او می‌پرسد: «بچه کجای تهرانی؟» بدون مکث، نقشه حافظه‌اش را باز می‌کند: «من حوالی میدان مولوی و میدان شوش به دنیا آمدم. اسم دقیق خیابان یادم نیست، ولی یک بنایی آن وسط بود که بهش می‌گفتند سرقبرآقا. در خانه‌ای متولد شدم با حیاط‌های مشترک و حوض وسط حیاط. چند سالی بیشتر در آن محله نماندیم. در یکی از خانه‌هایی که مستأجر بودیم هشت اتاق داشت؛ چهار تا بالا، چهار تا پایین و هر اتاق سهم یک خانواده بود با سرویس بهداشتی مشترک در حیاط.»

روایت‌های خشایار راد، روایت یک زیست جمعی است. خانه‌هایی با چندین خانواده، یک حیاط مشترک و یک سطح معیشتی تقریباً برابر. او می‌گوید: «الان که به این سن رسیدم، استنباطم این است که همه در یک طبقه مالی بودند. کسی آن ‌قدر وسع مالی نداشت که لباس نو بپوشد و همسایه دلش بسوزد. گاهی ناگهان می‌فهمیدی خانه خلوت است چون همه در اتاقی جمع شده‌اند برای روضه و یک روحانی روضه می‌خواند. اما انسجام بود، دعوا و چشم و همچشمی در کار نبود؛ چون همه در یک سطح زندگی می‌کردیم. آن روزها آبپاشی جلوی خانه بهانه‌ای بود برای احوال‌پرسی. همین گفت‌وگوهای کوتاه، دل‌ها را به هم نزدیک می‌کرد؛ حتی با فرستادن یک کاسه آش رشته در زمان افطار ماه مبارک رمضان به خانه همسایه. آدم‌های یک محل، یک خانواده بودند و خبر هم را بیشتر از فامیل داشتند.» جریمه صاحبخانه برای تماشای تلویزیون

خانواده راد در آن سال‌ها جمع‌وجور بود. او می‌گوید: «من بودم، مادرم، خواهرم و برادرم. حدودا ۲۰ ساله بودم و در میدان خراسان با ۳۰ تومان یک اتاق اجاره کرده بودم و حق استفاده از یک شعله برق یعنی یک لامپ را داشتیم. در یک اتاق با همه تنگی جا، اما «دل‌ها گشاد بود». تازه استخدام بانک شده بودم و یکی از دوستانم که لوازم خانگی می‌فروخت، گفت: بیا یک تلویزیون قسطی ببر. یک تلویزیون سیاه و سفید را ۲هزار تومان به ما فروخت و آن را به خانه آوردیم و با چه شوق و ذوقی نشستیم فیلم ببینیم. صاحبخانه در زد و گفت: من خانه را با یک شعله برق به شما اجاره دادم. تلویزیون یعنی مصرف بیشتر.» اجاره از ۳۰ تومان شد ۳۵ تومان. راد با خنده می‌گوید: «هر وسیله برقی که می خریدیم، پنج تومان می‌رفت روی اجاره! یخچال که خریدیم، باز گفت اجاره بالا می‌رود. کم‌کم شد ۵۰ تومان.»

…