نورنیوز-گروه اقتصادی: دریای خزر آرامآرام عقب مینشیند؛ اما آنچه در ظاهر یک تغییر در خط ساحلی به نظر میرسد، در واقع زنجیرهای از پیامدهای محیطزیستی، اقتصادی، اجتماعی و حتی ژئوپلیتیکی را در شمال ایران فعال میکند. کاهش تراز آب خزر، ارتباط طبیعی میان دریا و پهنههای آبی وابسته به آن را تضعیف کرده و تالابهایی مانند انزلی، میانکاله و خلیج گرگان را در معرض فشار مضاعف قرار داده است.
نخستین حلقه این زنجیره، اکوسیستمهای ساحلی است. هرچه آب عقبتر میرود، تبادل آب میان خزر و تالابها کاهش پیدا میکند و زمینه برای افزایش رسوبگذاری، کمشدن عمق، گسترش گیاهان مهاجم و افت کیفیت آب فراهم میشود. در چنین شرایطی، زیستگاههایی که محل تغذیه، تخمریزی و زادآوری گونههای آبزی هستند، به تدریج کارکرد طبیعی خود را از دست میدهند. کاهش ارتباط میان تالابهایی مانند میانکاله و خلیج گرگان با خزر نیز میتواند چرخه طبیعی زیست آبزیان و پرندگان را مختل کند.
خلیج گرگان نمونه روشنتری از این وضعیت است. کاهش تراز خزر و افت تبادل آب، در کنار رسوبگذاری، این پهنه را به یکی از نقاط حساس شمال کشور تبدیل کرده است؛ بحرانی که در صورت تداوم میتواند یک اکوسیستم آبی زنده را به محیطی کمعمق و در نهایت خشک تبدیل کند. در تالاب انزلی نیز کاهش ورودی آب، رسوبگذاری و تغییرات اقلیمی میتواند روند افت کیفیت و کاهش کارکردهای طبیعی تالاب را تشدید کند.
اما بحران فقط در آب و خاک متوقف نمیشود. زندگی هزاران خانوار ساحلی نیز به خزر وابسته است. صیادان با کاهش ذخایر ماهی و دشوارتر شدن دسترسی به مناطق صید روبهرو میشوند و زنجیرهای از مشاغل وابسته به شیلات، گردشگری و خدمات ساحلی نیز آسیب میبیند. هرچه منابع آبزی کاهش پیدا کند، فشار اقتصادی بر جوامعی که درآمد آنها مستقیماً یا غیرمستقیم به دریا وابسته است، بیشتر خواهد شد.
بخش دیگری از این معادله به حملونقل دریایی مربوط میشود. پایین آمدن سطح آب، عمق مسیرهای کشتیرانی و دسترسی به اسکلهها را کاهش میدهد و بنادر شمالی را با نیاز بیشتر به لایروبی، …
