به گزارش خبرنگار بینالملل ایسکانیوز، پس از امضای پیمان دفاعی راهبردی میان عربستان سعودی و پاکستان و ترکیه که به عنوان «پیمان دفاعی مکه» معرفی شده است، گمانهزنیهای زیادی در خصوص مخاطب اصلی این پیمان شکل گرفت. این پیمان میان سران سه کشور عربستان، ترکیه و پاکستان امضاء شده و احتمال پیوستن مصر نیز به آن مطرح شده است. در صورت گسترش این سازوکار، مجموعهای متشکل از عربستان، پاکستان، ترکیه و احتمالا مصر از ظرفیتهای قابل توجه نظامی، اقتصادی، جمعیتی و ژئوپلیتیکی برخوردار خواهد بود و میتواند به یکی از مهمترین ترتیبات امنیتی مستقل از ساختارهای سنتی غربی در منطقه تبدیل شود. بیشتر بخوانید: باتلاق راهبردی آمریکا در تنگه هرمز/ اسکورت نفتکشها در خلیج فارس میتواند کارگشا باشد؟
از نظر برخی کارشناسان، پیمان مکه را نمیتوان صرفا یک توافق سهجانبه میان ریاض و اسلامآباد دانست، بلکه باید آن را بخشی از روند شکلگیری آرایشهای جدید قدرت و امنیت در جهان اسلام ارزیابی کرد. با این حال، مهمترین پرسش درباره این پیمان، تعریف تهدید مشترک و مخاطب اصلی آن است.
در شرایطی که رژیم صهیونیستی طی سالهای اخیر بارها به کشورهای منطقه حمله کرده و جنگهای گستردهای در غرب آسیا شکل گرفته، یک دیدگاه این است که پیمان مکه با هدف ایجاد یک ظرفیت بازدارندگی در برابر اسرائیل و جلوگیری از تکرار حملات خارجی شکل گرفته است؛ اما در مقابل، برخی تحلیلگران با توجه به رقابتهای منطقهای و نگرانی شماری از کشورهای عضو از افزایش نفوذ ایران، احتمال میدهند که این پیمان در آینده به ابزاری برای مهار تهران تبدیل شود.
به منظور بررسی بیشتر ابعاد مختلف پیمان دفاعی مکه و همچنین آخرین وضعیت گفتگوهای ایران و عمان در ارتباط با تنگه هرمز، گفتگویی با غلامرضا انصاری -معاون وزارت امور خارجه دولت دوازدهم- انجام شد.
وی با انتقاد از رسانههایی که صرفا با نگاه منفی به پیمان دفاعی مکه مینگرند، تصریح کرد: اگرچه ابهاماتی در شکلدهی این اتحاد بین چند کشور بزرگ اسلامی وجود دارد اما در حال حاضر نباید قضاوتی زودهنگام در مورد آن داشت و همانطور که وزیر امور خارجه ایران نیز اعلام کرده، نزدیک شدن کشورهای اسلامی برای یک پیمان منطقهای مستقل از نیروهای خارجی همیشه مورد نظر بوده است.
از نظر این دیپلمات سابق، جمهوری اسلامی میتواند ابعاد این اتحاد را که بستری برای مقابله با ایده اسرائیل بزرگ به عنوان تهدید منطقهای را مورد مطالعه قرار داده و ظرفیتهای ضداسرائیلی آن را برجسته کند.
زیر سوال بردن کامل پیمان دفاعی مکه منطقی نیست
انصاری با اشاره به اینکه از ابتدای انقلاب اسلامی ایجاد اتحاد بین کشورهای اسلامی یکی از اهداف بوده خاطر نشان کرد: امضاکنندگان پیمان دفاعی مکه از «اوتاد جهان اسلام» هستند و در شرایطی که اسرائیل تهدیداتش را نسبت به همه کشورهای منطقه افزایش داده، زیر سوال بردن اهداف تشکیل آن منطقی نیست و اگر ایراداتی هم در آن وجود داشته باشد، باید با همکاری سایر کشورهای اسلامی برای بهبود آن تلاش کرد.
وی تاکید کرد: کشورهای ترکیه و پاکستان از دیرباز به ویژه پس از انقلاب اسلامی روابط خوبی با ایران داشتهاند و نمیتوان گفت که آنها نیت بدی در قبال ایران دارند و از همین جهت بهتر است که ما هم جنبههای مثبت این اتحاد را مورد توجه قرار دهیم و سایر جنبههای آن را نیز بررسی کنیم.
معاون اسبق دیپلماسی اقتصادی با اشاره به فرصتها موجود در پیمان مکه برای ایران گفت: ابتدا باید توجه داشت که هر سه کشور امضاکننده این پیمان توسط اسرائیل مورد تهدید قرار گرفتهاند و صهیونیستها حتی در خصوص اماکن مقدس کشورهای خاورمیانه ادعای مالکیت دارند و در گذشته جمهوری اسلامی طرحی تحت عنوان «منطقه قوی» ارائه کرد که تا حدی مشابه همین پیمان بود.
نباید محتوای پیمان مکه را به طور کاملی رد کرد
به اعتقاد انصاری، جمهوری اسلامی ایران اکنون در افکار عمومی جهانی و منطقهای جایگاه نسبتا خوبی پیدا کرده و در مقابل اسرائیل به شدت مورد تنفر عمومی قرار گرفته است و از طرف دیگر، کشورهای منطقه به این نتیجه رسیدهاند که پایگاههای آمریکا نفعی برای آنها ندارد.
این دیپلمات سابق ایرانی با تاکید بر اینکه ما نباید محتوای این پیمان را قبل از بررسی دقیق رد کنیم و لازم است که با آن آشنا شویم، اظهار کرد: وزارت خارجه باید ابعاد مختلف این پیمان را بررسی و جنبههای مثبت آن برای ایران را شناسایی کند.
پیمان مکه را نمیتوان علیه ایران دانست
به اعتقاد غلامرضا انصاری، همه کشورهای منطقه میدانند که ایران ابزارهای مناسبی برای دفاع از خود دارد و به همین دلیل آنها با تقابل با ایران، منافع خود را در معرض خطر قرار نمیدهند و در عین حال، تقویت موضع کشورهای اسلامی در برابر رژیم صهیونیستی، به نفع ایران هم هست و به صرف امضای این پیمان میان سه کشور پاکستان، ترکیه و عربستان نمیتوان اینطور برداشت کرد که اتحاد آنها علیه ایران است.
به گفته معاون اسبق دیپلماسی اقتصادی، ایران همچنین میتواند پیشنهاد گسترش همکاریهای اقتصادی و تجاری میان این سه کشور با سایر کشورهای اسلامی را مطرح کرده و لازم است که دولت از جنبههای مثبت آن استفاده کند.
انصاری با بیان اینکه پاکستان، ترکیه و عربستان جمعیت نسبتا زیادی دارند و با پیوستن مصر به آن یک اتحاد بزرگ اسلامی شکل خواهد گرفت، گفت: با توجه به سرمایه، ثروت، نیروی انسانی، موقعیت جغرافیایی مناسب و .... ظرفیتهای بسیار زیادی در این اتحاد اسلامی وجود دارد و با پیوستن ایران به آن دیگر هیچ قدرتی توان مقابله با آن و تهدید کشورهای اسلامی را نخواهد داشت و به همین دلیل اسرائیل باید نگران این اتحاد باشد و نه ایران.
پذیرفته شدن حاکمیت ایران بر تنگه هرمز
وی در خصوص گفتگوهای ایران و عمان در ارتباط با تنگه هرمز تاکید کرد: بر اساس گفته مقامات رسمی جمهوری اسلامی روند مثبتی در گفتگوهای دوجانبه وجود دارد و دو طرف به نتایج ملموسی در این زمینه دست یافته که یک موفقیت بزرگ برای تهران محسوب میشود.
معاون وزیر خارجه دولت دوازدهم یاداور شد که حاکمیت ایران بر تنگه هرمز اکنون یک امر پذیرفته شده است و هر زمان که لازم باشد میتوان آن را بست و حتی مقامات نظامی آمریکا از جمله «دن کین» اذعان کردهاند که آمریکا با قدرت نظامی نمیتواند به اهداف خود برسد
انصاری همچنین تاکید کرد: منافع ایران در فعال شدن عبور و مرور تنگه هرمز تحت حاکمیت ایران است.
به گفته این دیپلمات سابق، اگرچه در هر مناقشهای پیچیدگیهایی وجود دارد اما میتوان با ایجاد یک مکانیسم مناسب، چالشها را به حداقل رساند و با تهدیدات مقابله کرد.
انتهای پیام/
مجید فرخی
