نمایشگاه زنجان قدیم در سما؛ بازسازی تصویری میراث ملموس و بناهای تخریب‌شده شهر

به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از زنجان؛ نمایشگاه آثار ارزشمند «زنجان قدیم»، این‌بار در فضای خاطره‌انگیز دبیرستان سما اعتمادیه (واحد زنجان دانشگاه آزاد اسلامی) برپا شده است تا پیوندی عمیق میان نسل امروز و ریشه‌های اصیل این دیار برقرار کند. این نمایشگاه تنها یک تجمع از آثار هنری نیست؛ بلکه بازخوانی تاریخِ ملموس شهری است که بخش زیادی از هویت بصری آن در گذر زمان، دست تقدیر و تخریب‌ها، از میان رفته است.

در مرکز این نمایشگاه، چهره‌ای قرار دارد که ۳۶ سال است تمام عمر خود را وقف بازسازی تصویری زنجان کرده است. استاد «جمال نورانی»، سازنده ماکت‌های زنجان قدیم، با نگاهی دقیق و وسواسی هنری، تلاش کرده است تا آنچه را که در حافظه جمعی مردم و اسناد تاریخی باقی مانده، به شکل ملموس و سه‌بعدی بازسازی کند.

او که فعالیت خود را از محیط کوچک خانه‌اش آغاز کرد، با گذشت سال‌ها و تغییر مکان‌های نمایشگاه از کارخانه کبریت گرفته تا فضای سبز میدان، اکنون در فضای گسترده «سما» به اوج تکامل آثار خود رسیده است. نورانی معتقد است که هر ماکت، نتیجه ماه‌ها تلاش و دقت در جزئیات است؛ اثاری که هر کدام به طور میانگین بین دو تا چهار ماه زمان برده‌اند تا از خشت تا چهره، به کمال برسند.

یکی از نکات تأمل‌برانگیز در آثار استاد نورانی، وفاداری مطلق او به «واقعیت میدانی» است. او با نگاهی مستند، بناهایی را بازسازی کرده که امروز تنها در عکس‌های قدیمی یا حافظه پیران یافت می‌شوند. از «خانه وزیران» که امروز دیگر وجود ندارد، تا «نخستین شعبه بانک ملی زنجان» و «خانه حاج اکبر توفیقی»؛ همه این‌ها در قالب ماکت‌های دقیق، دوباره به زندگی بازگشته‌اند.

حتی بخش‌های فراموش‌شده‌ای از معماری شهر مانند «آب‌انبارها» نیز در این نمایشگاه بازنمایی شده‌اند. در حالی که از ۳۵ آب‌انبار قدیمی زنجان، امروزه تنها دو نمونه (آب‌انبار عباس‌خان و آب‌انبار نساجی مازندران) باقی مانده است، آثار استاد نورانی تمام آن ۳۵ آب‌انبار را در کنار هم قرار داده تا تصویری کامل از زیرساخت‌های شهری زنجان در گذشته ارائه دهد. همچنین بازسازی «گرمابه حاج عابدین» در دروازه رشت و «سینمای قدیمی زنجان»، از دیگر بخش‌های مهم این نمایشگاه است که شکوه گذشته را به یاد می‌آورد.

با وجود این حجم از هنر، مسیر پیش رو برای هنرمندانی چون استاد نورانی خالی از چالش نیست. او با اشاره به دشواری‌های تأمین مواد اولیه در شرایط اقتصادی کنونی، خاطرنشان می‌کند که نسبت به حدود هفت سال پیش، ساخت چنین آثار هنری با ارزش تاریخی بالا، با چالش‌های جدی در حوزه مصالح مواجه است. با این حال، اشتیاق به حفظ هویت زنجان، این مسیر دشوار را هموار کرده است.

این موزه زنجان قدیم، تنها برای تماشای آثار نیست؛ بلکه یک «مدرسه هویت» است. استاد نورانی با تأکید بر نقش این آثار در آموزش، از مدارس دعوت می‌کند تا دانش‌آموزان خود را برای اردوهای بازدید به این مکان بفرستند. او معتقد است مشاهده‌ی این ماکت‌ها، تأثیر عمیقی بر هویت فرهنگی کودکان و نوجوانان دارد و به آن‌ها می‌آموزد که زنجان در گذشته چه شکلی بوده است.

در ادامه بررسی این موضوع، لازم به ذکر است که این آثار ارزشمند می‌توانند تأثیر بسزایی بر تقویت هویت ملی و محلی دانش‌آموزان و دانشجویان داشته باشند. از آنجا که مخاطب در این نمایشگاه با ماکت‌ها، غرفه‌ها، مشاغل و چهره‌هایی آشنا می‌شود که امروز دیگر وجود خارجی ندارند، این تجربه بصری، شکاف میان نسل امروز و تاریخ شهر را پر می‌کند. لذا پیشنهاد می‌شود با یک برنامه‌ریزی دقیق و راهبردی، اردوهای آموزشی منظمی برای دانش‌آموزان و دانشجویان جهت بازدید از این آثار ارزشمند برنامه‌ریزی شود تا این گنجینه تاریخی، به بخشی از برنامه آموزشی و فرهنگی منطقه تبدیل گردد.

این نمایشگاه هر روز هفته، از ساعت ۸ صبح تا ۲ بعد از ظهر، پذیرای عموم مردم است. استاد نورانی از همشهریان خود دعوت می‌کند تا با حضور در این نمایشگاه، نه تنها از این آثار لذت ببرند، بلکه با ارائه نظرات و پیشنهادات خود، به بهبود و توسعه این پروژه عظیم فرهنگی کمک کنند.

خبرنگار: علی صالحی

انتهای پیام./