جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ با پیروزی سریع و کمهزینه آمریکا، آغازگر دوران تکقطبی آن شد. این جنگ نشان داد واشنگتن میتواند تهدیدهای بزرگ را با هزینهای اندک شکست دهد؛ در نتیجه متحدان به آمریکا وابستهتر شدند، ریسک ژئوپلیتیکی کاهش یافت و جهانیشدن شتاب گرفت.
اما موفقیت همان نظم، بهتدریج زمینه تضعیف آن را فراهم کرد. فناوریهایی مانند تراشه، GPS، حسگر، هوش مصنوعی و پهپادهای ارزان که زمانی در اختیار قدرتهای بزرگ بود، در دسترس بازیگران ضعیفتر قرار گرفت و امکان تحمیل هزینه به قدرتهای برتر را فراهم کرد.
جنگ ایران این تغییر را نشان میدهد. آمریکا هنوز قدرت تخریب بالایی دارد، اما دیگر نمیتواند بهراحتی اراده خود را تحمیل کند. ایران با پهپادها و موشکهای ارزان میتواند کشتیرانی و بازار انرژی را مختل و هزینههای آمریکا و متحدانش را افزایش دهد. برتری فناوری نظامی دیگر محدود به چند قدرت بزرگ نیست و بازیگران ضعیفتر نیز میتوانند هزینههای سنگینی به قدرتهای برتر تحمیل کنند.
همین الگو میتواند در تایوان تکرار شود. چین در برابر پهپادها و موشکهای متحرک تایوان آسیبپذیر است و حتی حملات محدود میتواند تجارت، بیمه و زنجیرههای تأمین جهانی را مختل کند.
دوران برتری بلامنازع و کمهزینه آمریکا پایان یافته است. در نظم جدید، قدرت نظامی همچنان اهمیت دارد، اما دیگر بهتنهایی تضمینکننده نتیجه سیاسی نیست. فناوریهای دقیق و ارزان، جغرافیا و وابستگی اقتصاد جهانی به مسیرهای تجاری باعث شدهاند بازیگران ضعیفتر بتوانند قدرتهای بزرگ را با اختلال به چالش بکشند.
*بازنشر مطالب شبکههای اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکهها منتشر میشود.
