اقتصاد۲۴- از فراموش کردن شماره تلفنها تا ناتوانی در فکر کردن؛ هوش مصنوعی چگونه رابطه ما با حافظه را تغییر میدهد؟
تا چند سال قبل اگر کسی نام بازیگر یک فیلم، معنی یک واژه، مسیر رسیدن به یک مکان یا حتی بخشی از یک خاطره را فراموش میکرد، مجبور بود ذهنش را به کار بیندازد؛ دنبال سرنخ بگردد، اطلاعات قبلی را مرور کند و از حافظه خود کمک بگیرد. اما امروز کافی است چند کلمه در یک کادر تایپ کنیم؛ چند ثانیه بعد پاسخ آماده است.
ChatGPT میگوید، خلاصه میکند، تحلیل میکند، متن مینویسد و حتی برای تصمیمگیری پیشنهاد میدهد. اما پشت این راحتی یک سؤال مهم شکل گرفته است:
آیا ما با سپردن بخش بیشتری از فکر کردن به هوش مصنوعی، داریم تواناییهای ذهنی خودمان را ضعیف میکنیم؟
پاسخ دانشمندان یک «بله» یا «خیر» ساده نیست؛ اما تحقیقات جدید نشان میدهد اگر هوش مصنوعی جایگزین تلاش ذهنی شود، ممکن است برخی مهارتهای شناختی مانند یادآوری، تمرکز و حل مسئله به مرور کاهش پیدا کند. مغز هم مانند عضله است؛ چیزی که استفاده نشود ضعیف میشود
یکی از اصول شناختهشده در علوم شناختی این است که مغز برای حفظ تواناییهای خود نیاز به تمرین دارد. حافظه، قدرت تحلیل و یادگیری زمانی تقویت میشوند که انسان تلاش کند اطلاعات را بازیابی کند، ارتباط میان مفاهیم را پیدا کند و برای رسیدن به پاسخ، مسیر ذهنی طی کند.
وقتی همیشه پاسخ آماده در اختیار داریم، ممکن است مغز کمتر وارد این فرآیند شود. این اتفاق شبیه استفاده از ماشین حساب است. ماشین حساب باعث نمیشود انسان توانایی ریاضی نداشته باشد، اما اگر فرد برای سادهترین محاسبات هم هیچوقت ذهن خود را درگیر نکند، مهارت محاسبه ذهنی او کاهش پیدا میکند.
هوش مصنوعی هم میتواند چنین اثری داشته باشد؛ نه به این دلیل که «حافظه را پاک میکند»، بلکه چون ممکن است فرصت تمرین دادن حافظه را از ما بگیرد. پدیدهای به نام «اثر گوگل»؛ وقتی دیگر لازم نیست چیزی را حفظ کنیم
سالها قبل از ظهور ChatGPT، پژوهشگران درباره پدیدهای به نام Google Effect یا «اثر گوگل» صحبت کردند.
در سال ۲۰۱۱، پژوهشگرانی از دانشگاههای کلمبیا، هاروارد و ویسکانسین در مقالهای که در مجله معتبر Science منتشر شد، نشان دادند وقتی افراد بدانند اطلاعات همیشه …
