اقتصاد۲۴- جامعه ایران با مجموعهای از فشارهای همزمان مواجه است؛ از کاهش قدرت خرید و افزایش هزینههای زندگی گرفته تا نااطمینانی نسبت به آینده. در کنار این فشارهای اقتصادی، تجربه یک دوره پرتنش امنیتی و جنگی نیز بار روانی و اجتماعی تازهای به جامعه تحمیل کرده است.
پرسش اصلی این است که این فشارهای انباشتهشده تا چه اندازه توان تحمل جامعه را کاهش داده و آیا سرمایه اجتماعی، بهعنوان یکی از مهمترین عوامل حفظ انسجام اجتماعی، در مسیر فرسایش قرار گرفته است؟
امانالله قراییمقدم، جامعهشناس، معتقد است با وجود همه مشکلات اقتصادی و معیشتی، هنوز سرمایه اجتماعی و حس همبستگی در جامعه ایران وجود دارد؛ اما هشدار میدهد که تداوم فشارهای اقتصادی و کاهش امید به آینده میتواند این سرمایه را تضعیف کند.
او تأکید دارد که اقتصاد، زیربنای بسیاری از تحولات اجتماعی است و دولت برای حفظ اعتماد عمومی باید بیش از هر چیز بر بهبود شرایط زندگی مردم تمرکز کند.
*آقای قرایی مقدم! در سالهای اخیر جامعه ایران همزمان با فشارهای اقتصادی، کاهش قدرت خرید، نااطمینانی و تجربه یک دوره پرتنش مواجه بوده است. از نگاه جامعهشناسی، وضعیت سرمایه اجتماعی و تابآوری مردم را چگونه ارزیابی میکنید؟ چه نشانههایی برای سنجش این وضعیت وجود دارد؟
سرمایه اجتماعی، همدلی و همبستگی، مهمترین عنصر نگهدارنده یک کشور است. جامعهشناسانی مانند فرانسیس فوکویاما نیز بر این موضوع تأکید کردهاند که سرمایه اجتماعی در واقع نوعی چسبندگی اجتماعی ایجاد میکند؛ یعنی باعث میشود سایر سرمایههای یک کشور، از سرمایه انسانی گرفته تا سرمایه طبیعی و تکنولوژیک، بتوانند در کنار یکدیگر کارایی بیشتری پیدا کنند.
برای مثال، ممکن است کشوری سرمایه انسانی، کارخانههای پیشرفته و منابع طبیعی فراوان داشته باشد، اما اگر سرمایه اجتماعی، یعنی همدلی، اعتماد و احساس تعلق میان مردم وجود نداشته باشد، امکان بهرهبرداری مناسب از این ظرفیتها کاهش پیدا میکند.
به نظر من، جامعه ایران با وجود همه مشکلاتی که دارد، همچنان نشانههایی از این سرمایه اجتماعی را نشان داده است. مردم ایران در طول تاریخ، چه پیش از اسلام و چه پس از آن، همواره عنصر ایراندوستی و تعلق به سرزمین خود را حفظ کردهاند.
همین حس تعلق و وطندوستی باعث …
