غار معبد کرفتو یک غار آهکی است که در دوران سوم زمینشناسی شکل گرفته و براساس تحقیقات، در دوره مزوزوئیک زیر آب بوده و در اواخر این دوره ارتفاعات آن از آب خارج شده است. این مجموعه از دو بخش طبیعی و بخش دستکند تشکیل شده که شامل چهار طبقه معماری صخرهای است.
آنچه کرفتو را از سایر غارهای ایران متمایز میکند، کارکرد منحصربه فرد آن به عنوان معبد مهر (میترائیسم) است. این غار در واقع یکی از بزرگترین معابد صخرهای ایران و جهان محسوب میشود و به همین دلیل به «غار-معبد کرفتو» شهرت یافته است. در طبقه سوم این غار، کتیبهای ارزشمند به زبان یونانی باستان نقش بسته که بر سر در یکی از اتاقها قرار دارد و مضمون آن «هراکلس (هرکول) در اینجا ساکن است / هیچ چیز پلیدی وارد نشود» است.
این کتیبه، آن را به «معبد هراکلس» نیز معروف کرده و یکی از معدود نمونههای بر جای مانده از هنر صخرهای دوره سلوکی در ایران به شمار میرود.
پویا طالبنیا، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان کردستان با اشاره به اهمیت معماری این اثر گفت: بخشهای سازهای غار کرفتو به پیش از هخامنشی بازمیگردد و ساختار معماری آن، الگوی شکلگیری آثار فاخر دوره هخامنشی بوده است.
او با مقایسه این غار با نمونههای جهانی موجود در پرونده ثبت جهانی افزود: غارهای لرستان دو سال قبل ثبت جهانی شدند که مربوط به سکونت انسانهای نخستین بودند، اما غار کرفتو کارکرد معبدی دارد و در ایران در نوع خود منحصربهفرد است.
براساس گزارشهای بینالمللی، غار کرفتو «الگوی معابد غارمانند مهر در اروپا» محسوب میشود و یکی از معدود فضاهایی است که بخشی از فرهنگ یونانی را به نمایش میگذارد.
غار معبد کرفتو ۲۰ بهمن ۱۳۱۸ با شماره ثبت ۳۳۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و ۲۴ آبان ۱۴۰۱ در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو قرار گرفت.
پویا طالب نیا، مدیرکل میراث فرهنگی استان کردستان که به عنوان مدیر پروژه ثبت جهانی کرفتو از سوی معاون میراث فرهنگی کشور نیز منصوب شده است، درباره آخرین وضعیت این پرونده گفت: تدوین پرونده ثبت جهانی غار معبد کرفتو در دست انجام است و در ۸ ماه اخیر جلسات متعدد با پایگاههای میراث فرهنگی برگزار شده است. حتی مدیرکل دفتر ثبت نیز به استان کردستان سفر کرد.
طالب نیا افزود: غار معبد کرفتو هماکنون دارای پایگاه ملی میراث فرهنگی و جزو ۱۰ پروژه اولویتدار ثبت جهانی کشور است که فعالیتهای آن در جریان است.
مدیرکل میراث فرهنگی استان کردستان افزود: حدود ۲۰ تیم پژوهشی در حوزههای مختلف برای تدوین پرونده ثبت جهانی غارمعبد کرفتو در حال فعالیت هستند و هر هفته پنجشنبه و جمعه هیاتی برای بازدید به غار میآیند. قراردادهای مطالعاتی و برآوردهای مالی برای ساماندهی محیطی مجموعه نیز انجام شده است.
طالبنیا با قدردانی از حمایتهای مسئولان استانی گفت: فرماندار دیواندره تمام قد پشت ماجرای ثبت جهانی غار معبد کرفتو است و استاندار محترم نیز پای کار است. معاونت میراث فرهنگی کشور نیز به طور کامل از این پروژه حمایت میکند.
او افزود: براساس پیشبینیها، پرونده مطالعاتی این اثر تا اواخر امسال تدوین میشود و پس از تأیید وزارتخانه، مراحل نهایی برای ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو طی خواهد شد.
منبع: ایلنا
